کد خبر: 4383472
تاریخ انتشار : ۲۷ مهر ۱۴۰۵ - ۱۴:۰۸
حدادعادل بیان کرد

تقوا و تدبیر، دو ویژگی محوری شخصیت آیت‌الله مهدوی کنی

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مراسم بزرگداشت مرحوم آیت‌الله مهدوی کنی، با مرور ابعاد مختلف زندگی علمی، مبارزاتی و سیاسی این عالم فقید، از نقش او در سامان‌دهی امور کشور پس از پیروزی انقلاب، تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) و هدایت جریان‌های دینی و سیاسی سخن گفت و تقوا و تدبیر را دو ویژگی محوری شخصیت وی دانست.

حداد عادل

به گزارش ایکنا، غلامعلی حدادعادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مراسم بزرگداشت دوازدهمین سالگرد وفات آیت‌الله مهدوی کنی که دوشنبه 27 مهرماه در پردیس خواهران دانشگاه امام صادق(ع)  برگزار شد به ایراد سخن پرداخت.

حدادعادل ضمن قدردانی از برگزارکنندگان مراسم برای فراهم کردن فرصت ادای احترام به این عالم فقید، شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی، اعضای خانواده ایشان و همه شهدای جنگ اخیر را تسلیت و تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد ملت ایران با عزت و سرافرازی از روزهای سخت عبور کند و بار دیگر در مسیر اهداف متعالی انقلاب اسلامی گام بردارد.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه، با اشاره به اینکه اگر قرار باشد کتابی درباره آیت‌الله مهدوی کنی نوشته شود، زندگی ایشان را می‌توان به دو دوره پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی تقسیم کرد، گفت: در بخش نخست باید به خانواده، زادگاه، پدر، محیط زندگی، تحصیلات حوزوی در تهران و قم، بهره‌مندی از محضر علمای بزرگ، از جمله امام راحل و همچنین فعالیت‌های مبارزاتی، تبلیغ دین و اقدامات مسجدی و مذهبی ایشان پیش از انقلاب پرداخت.

وی با اشاره به خاطرات و مصاحبه‌های منتشرشده درباره آیت‌الله مهدوی کنی افزود: کسانی که با فضای مبارزات پیش از انقلاب، فعالیت‌های روحانیت مبارز، دستگیری‌ها و برخوردهای ساواک آشنا هستند، می‌دانند که آیت‌الله مهدوی کنی یکی از شخصیت‌های روحانی برجسته و تأثیرگذار مبارز در تهران بود. مساجد محل فعالیت ایشان، همچون چند مسجد دیگر تهران، پایگاه حضور مردم روشن‌ضمیر، درس‌خوانده‌ها و بازاریان معتقد و فعالان اسلامی و سیاسی بود.

روایت حداد عادل از خاطره آیت‌الله مهدوی کنی درباره دوران زندان و شکنجه

حداد عادل با بیان اینکه آیت‌الله مهدوی کنی بارها دستگیر و تبعید شده بود، اما هیچ‌گاه تمایلی به سخن گفتن درباره زندان‌ها و شکنجه‌های خود نداشت، به خاطره‌ای از اواخر سال ۱۳۵۹ اشاره کرد و گفت: در آن دوران، من و یکی از دوستان هم‌سن‌وسالم جلسه‌ای هفتگی با آیت‌الله مهدوی کنی و مرحوم آیت‌الله موسوی اردبیلی داشتیم. آن روزها، دوران ریاست‌جمهوری بنی‌صدر بود و فضای سیاسی کشور بسیار آشفته شده بود. فعالیت‌های منافقین و مسعود رجوی نیز تنش‌های زیادی در جامعه ایجاد می‌کرد.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی ادامه داد: آیت‌الله مهدوی کنی در یکی از آن جلسات نقل کردند که چند روز پیش، مسعود رجوی را خواسته و از او پرسیده بودند که آیا او را می‌شناسد. رجوی پاسخ داده بود که بله. سپس آیت‌الله مهدوی کنی از او پرسیده بودند که کدام‌یک بیشتر دوران انفرادی را تحمل کرده و کدام‌یک بیشتر شکنجه دیده است. به گفته ایشان، رجوی در پاسخ به پرسش‌های مطرح‌شده اذعان کرده بود که آیت‌الله مهدوی کنی بیشتر از او زندان و شکنجه را تحمل کرده است.

حدادعادل افزود: آیت‌الله مهدوی کنی سپس از رجوی پرسیده بود که با وجود این سابقه، چرا چنین رفتاری در پیش گرفته و با ادعای انقلابی‌گری، دیگران را محکوم می‌کند. این خاطره از معدود مواردی بود که ایشان درباره زندان و شکنجه‌های خود سخن گفته بود. حتی وقتی بعدها از ایشان پرسیدم که آیا چنین مطلبی را در جلسه‌ای بیان کرده‌اند، به یاد نداشتند که آن را گفته باشند. به نظر من، ایشان به دلیل اخلاص فراوان، تمایلی نداشتند جز در موارد ضروری از این مسائل سخن بگویند.

وی با اشاره به سختی‌های زندگی آیت‌الله مهدوی کنی پیش از انقلاب، خاطرنشان کرد: زندگی ایشان سرشار از تلاش و رنج بود. در خاطرات همسر ایشان نیز به دشواری‌ها و رنج‌هایی اشاره شده است که در دوران تبعید همراه با ایشان تحمل کرده بودند.

نقش آیت‌الله مهدوی کنی در سامان‌دهی امور کشور پس از انقلاب

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به پیروزی انقلاب اسلامی، اظهار کرد: با پیروزی انقلاب، آیت‌الله مهدوی کنی با میدان گسترده‌ای برای تحقق اهداف و آرمان‌های خود مواجه شد. شخصیت علمی، معنوی و مبارزاتی ایشان و به‌ویژه شناخت امام راحل از این شخصیت، موجب شده بود که حساس‌ترین مسئولیت‌ها به ایشان سپرده شود.

وی با تشریح شرایط روزهای نخست انقلاب گفت: در آغاز انقلاب، بسیاری از نهادهای اداره‌کننده کشور هنوز شکل نگرفته بودند. شهربانی و ارتش در شرایط جدید قرار داشتند، مجلس و وزارت اطلاعات وجود نداشتند و شورای انقلاب با حجم عظیمی از مسئولیت‌ها مواجه بود. در آن روزها، شورای انقلاب باید از مسائل کلان کشور تا اتفاقات کوچک محلی را پیگیری می‌کرد و اعضای آن به‌صورت شبانه‌روزی آماده دریافت خبرها و اتخاذ تصمیم بودند.

حدادعادل افزود: در چنین شرایطی، یکی از نخستین تصمیم‌ها برای اداره کشور و حفظ نظم، تشکیل کمیته انقلاب اسلامی بود. امام راحل مسئولیت این کمیته را به آیت‌الله مهدوی کنی سپردند؛ شخصیتی مؤمن، باتقوا، معتدل، انقلابی و آشنا با زندان و شکنجه‌های رژیم گذشته.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی تأکید کرد: اگر فردی با چنین ویژگی‌هایی مسئولیت کمیته انقلاب اسلامی را بر عهده نمی‌گرفت، احتمال داشت افراط‌ها و تفریط‌هایی که در روزهای نخست انقلاب‌ها رخ می‌دهد، در ایران نیز بسیار گسترده‌تر شود. البته این به معنای آن نیست که هیچ تخلفی از سوی هیچ مأموری رخ نداده است، اما حضور آیت‌الله مهدوی کنی در رأس این مجموعه، نقش مهمی در جلوگیری از افراط و تفریط داشت.
 
حدادعادل با اشاره به ماهیت مسلحانه و انتظامی کمیته انقلاب اسلامی گفت: مسئولیت این نهاد به روحانی‌ای سپرده شده بود که خود سال‌ها مبارزه، زندان و دستگیری را تجربه کرده بود و در عین حال، بر رعایت حدود اسلامی تأکید داشت. این موضوع نشان می‌دهد که آیت‌الله مهدوی کنی در یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ کشور، چه مسئولیت مهمی را بر عهده گرفته بود.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به اعتماد امام خمینی(ره) به آیت‌الله مهدوی کنی گفت: عبارتی از امام درباره ایشان معروف بود که مضمون آن این بود: «من به آقای مهدوی کنی ارادت داشته و دارم و خواهم داشت.» به گفته حداد عادل، امام راحل با صراحت و استحکام از ارادت خود به ایشان سخن گفته بودند و این اعتماد، نشان‌دهنده جایگاه ویژه آیت‌الله مهدوی کنی نزد بنیان‌گذار جمهوری اسلامی بود.

مسئولیت‌های سیاسی و نقش راهبری در جریان‌های انقلابی

حداد عادل با اشاره به نزدیک به چهار دهه فعالیت آیت‌الله مهدوی کنی پس از پیروزی انقلاب، فعالیت‌های ایشان را در چند محور قابل بررسی دانست و گفت: یکی از شاخه‌های مهم فعالیت ایشان، مسئولیت‌های سیاسی بود؛ از جمله وزارت کشور و سپس نخست‌وزیری در شرایطی که رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر وقت ترور شده و به شهادت رسیده بودند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: آیت‌الله مهدوی کنی در دوره‌های مختلف مسئولیت‌های سیاسی مهمی بر عهده داشتند و در نهایت نیز ریاست مجلس خبرگان رهبری را پذیرفتند؛ مسئولیتی که در شرایط خاص آن دوره، نیازمند شخصیتی برخوردار از فقاهت، اخلاق، سابقه مبارزاتی و مقبولیت سیاسی بود.

حداد عادل تصریح کرد: افزون بر مسئولیت‌های رسمی، آیت‌الله مهدوی کنی برای فعالان سیاسی پیرو خط امام، تکیه‌گاه و بزرگ‌تری مورد اعتماد بودند. فعالان سیاسی در زمان اختلاف و بروز مشکلات به ایشان مراجعه می‌کردند و نظر ایشان در بسیاری از موارد فصل‌الخطاب بود.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به تجربه‌های شخصی خود گفت: بارها در موقعیت‌هایی که نمی‌توانستم برخی افراد را از انجام کارهای نادرست یا ایجاد اختلاف منصرف کنم، با آیت‌الله مهدوی کنی تماس می‌گرفتم. ایشان با یک اشاره یا توصیه، زمینه توقف آن اقدامات را فراهم می‌کردند.

حدادعادل ادامه داد: برای نمونه، گاهی در آستانه انتخابات مطلع می‌شدیم که گروهی از دوستان خودمان قصد دارند فهرستی جداگانه منتشر کنند. در چنین مواردی، آیت‌الله مهدوی کنی حتی با چاپخانه تماس می‌گرفتند تا از انتشار آن فهرست جلوگیری شود. ایشان برای نیروهای جوان‌تر، بزرگ‌تر و تکیه‌گاهی بودند که توصیه‌ها و راهنمایی‌هایشان تأثیر عملی داشت.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اشاره به صراحت آیت‌الله مهدوی کنی در بیان مواضع خود گفت: ایشان هرگاه جریانی را منحرف و به زیان انقلاب تشخیص می‌دادند، از صراحت لهجه خودداری نمی‌کردند؛ حتی اگر این موضع‌گیری برایشان هزینه داشت.

حدادعادل با اشاره به سخنرانی‌ای از آیت‌الله مهدوی کنی در حدود سه تا چهار دهه پیش، اظهار کرد: در آن زمان، ایشان خطاب به امام خمینی(ره) گفته بودند که همان‌گونه که در زمان حیات خود تکلیف رژیم شاهنشاهی را روشن کردند و به عمر آن پایان دادند، لازم است تکلیف جریان چپ‌روی‌های افراطی نیز مشخص شود.

وی افزود: این صراحت در بیان مواضع، هزینه‌هایی نیز برای ایشان داشت و مخالفان نسبت‌هایی به ایشان می‌دادند. با این حال، آیت‌الله مهدوی کنی در نامه‌ای به امام، دیدگاه خود را مطرح کردند و امام نیز در پاسخ، بار دیگر اعتماد خود را به ایشان ابراز داشتند. این بخش از زندگی آیت‌الله مهدوی کنی، به گفته حداد عادل، از فصل‌های برجسته حیات سیاسی ایشان بود که تا پایان عمر ادامه یافت.

تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) با هدف تربیت نیروی انسانی متعهد و کارآمد

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) را یکی دیگر از محورهای مهم فعالیت آیت‌الله مهدوی کنی دانست و آن را نشانه دوراندیشی ایشان توصیف کرد.

وی با تأکید بر ضرورت تربیت نیروی انسانی برای تحقق اهداف انقلاب‌ها گفت: هر انقلابی، فارغ از کشور و مرام آن، پس از پیروزی برای اداره جامعه و تحقق اهداف خود به نیروی انسانی مناسب نیاز دارد. اگر کارشناسان معتقد به مبانی انقلاب و مدیران کاردان و پاک‌دست تربیت نشده باشند، چگونه می‌توان اهداف انقلاب را محقق کرد؟

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: از نخستین روزهای پیروزی انقلاب، تربیت و تأمین نیروی انسانی مناسب یکی از مهم‌ترین ضرورت‌ها برای حفظ و تداوم انقلاب بود. آیت‌الله مهدوی کنی پس از عبور از روزهای دشوار سال‌های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸، به فکر تأسیس دانشگاه امام صادق(ع) افتادند و از ابتدای دهه ۱۳۶۰ پایه‌های این مجموعه علمی را بنا نهادند.

وی ادامه داد: امروز دانشگاه امام صادق(ع) به عنصری تأثیرگذار در تربیت نیروی انسانی و حفظ دستاوردهای انقلاب تبدیل شده است. تحقق این کار نیز بدون اخلاص آیت‌الله مهدوی کنی و شخصیت جامع‌الاطراف و مورد قبول ایشان امکان‌پذیر نبود؛ زیرا شخصیت ایشان موجب شد افراد مختلف در تأسیس و توسعه دانشگاه مشارکت کنند.

حدادعادل با اشاره به فعالیت این دانشگاه در حوزه آموزش بانوان و آقایان، ابراز امیدواری کرد که این مجموعه علمی همچنان ریشه‌دار، پربار و اثرگذار باقی بماند و با همت مسئولان کنونی، مسیر مورد نظر بنیان‌گذار آن را با صحت و سرعت ادامه دهد.

خاطره حداد عادل از همکاری با آیت‌الله مهدوی کنی در دانشگاه امام صادق(ع) 

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه به تجربه شخصی خود از همکاری با آیت‌الله مهدوی کنی در تأسیس رشته فرهنگ و ارتباطات اشاره کرد و گفت: روزی آیت‌الله مهدوی کنی با من تماس گرفتند و گفتند که قصد دارند رشته فرهنگ و ارتباطات را در دانشگاه امام صادق(ع) تأسیس کنند و از من خواستند مسئولیت این کار را بر عهده بگیرم.

حدادعادل افزود: در آن زمان، پس از ۱۳ سال فعالیت در وزارت آموزش و پرورش، از این مجموعه جدا شده بودم و تمایلی نداشتم بار دیگر مسئولیت مدیریتی و اجرایی بر عهده بگیرم. به همین دلیل، عذرهایی مطرح کردم؛ اما آیت‌الله مهدوی کنی فرمودند اگر شما نیایید، من این رشته را تأسیس نمی‌کنم.

وی ادامه داد: در برابر چنین درخواستی از سوی ایشان، نمی‌دانستم چه پاسخی بدهم. در نهایت، از ایشان خواستم استخاره‌ای بگیرند. با اینکه عادت نداشتم برای هر کاری به استخاره متوسل شوم، این بار چنین درخواستی کردم. استخاره با ابتدای سوره مریم همراه شد و ایشان گفتند که این کار مبارک است و باید مسئولیت را بپذیرم.

حداد عادل گفت: در نهایت، حدود ۱۰ سال در دانشگاه امام صادق(ع) در خدمت ایشان بودم و رشته فرهنگ و ارتباطات را پایه‌گذاری کردیم. اگر بخواهم خاطرات آن دوران را بازگو کنم، سخن طولانی خواهد شد. در همان دوره، این افتخار را داشتم که در کنار جمعی از دانشجویان باشم که بسیاری از آنان بعدها استاد شدند و بخش قابل توجهی از آنها همچنان در خدمت انقلاب هستند. این رشته بعدها به دانشکده تبدیل شد و هم‌زمان با انتخاب من به ریاست مجلس، از مسئولیت خود در دانشگاه استعفا کردم. فرزندم نیز در همین دانشگاه تحصیل کرد و این موضوع برای من مایه افتخار است.

تداوم فعالیت‌های حوزوی و ارتباط با جامعه دینی

حداد عادل سومین محور مهم فعالیت آیت‌الله مهدوی کنی را وظایف روحانیتی و حوزوی ایشان دانست و گفت: ایشان در تمام سال‌های پس از انقلاب، وظایف اجتماعی و مردمی خود را رها نکردند. از ویژگی‌های آیت‌الله مهدوی کنی این بود که با پذیرش مسئولیت‌هایی مانند وزارت و نخست‌وزیری، فعالیت‌های دینی، حوزوی، فقاهتی و حضور در محراب و منبر را کنار نگذاشتند. آیت‌الله مهدوی کنی هدایت روحانیت مبارز را بر عهده داشتند و با ائمه جماعات و روحانیون ارتباط مستمر برقرار می‌کردند. ایشان به ارتباط مستقیم و چهره‌به‌چهره با مردم متدین اهمیت می‌دادند؛ ارتباطی که از وظایف اصلی روحانیت است.

حداد عادل ادامه داد: هر زمان که لازم بود با مردم متدین ارتباط برقرار شود، آیت‌الله مهدوی کنی ائمه جماعات، روحانیون و صاحبان حوزه‌ها را دعوت می‌کردند و آنان نیز از ایشان راهنمایی می‌گرفتند و در میدان فعالیت اجتماعی و دینی حضور می‌یافتند.

وی با تأکید بر جایگاه ویژه آیت‌الله مهدوی کنی در این زمینه گفت: این نقش پس از درگذشت ایشان، تا امروز به‌طور کامل جایگزین نشده است. به‌عنوان فردی که از نزدیک با این مسائل آشنا هستم، معتقدم در تهران شخصیتی که بتواند این مجموعه را به همان شکل گرد هم آورد، نداشته‌ایم. پس از درگذشت ایشان امیدوار بودیم شهید آیت‌الله رئیسی این وظیفه را بر عهده بگیرند؛ زیرا توانایی انجام آن را داشتند، اما ایشان را نیز از دست دادیم.
 
حداد عادل در ادامه به یکی دیگر از مسئولیت‌های آیت‌الله مهدوی کنی، یعنی تولیت طولانی‌مدت مدرسه مروی، اشاره کرد و گفت: برای شناخت اهمیت این مسئولیت باید تاریخ مدرسه مروی و شرایط تعیین متولی آن را بررسی کرد. در وقف‌نامه این مدرسه، شرطی درباره انتخاب فردی برخوردار از تقوا و علم برای تولیت ذکر شده بود و آیت‌الله مهدوی کنی با توجه به جایگاه علمی و معنوی خود، این مسئولیت را بر عهده گرفتند.

وی با بیان خاطره‌ای از دوران پیش از انقلاب گفت: در آن زمان، برای فراگیری درس شفای ابن‌سینا نزد مرحوم آیت‌الله شهید مطهری، عصرهای چهارشنبه و پنجشنبه به مدرسه مروی می‌رفتیم. این جلسات با حضور جمعی حدود ۱۵ نفر برگزار می‌شد و شهید محمود قندی، وزیر پست، تلگراف و تلفن در سال‌های نخست انقلاب، نیز در آن جمع حضور
داشتند.

حداد عادل افزود: به همین دلیل، از فضای مدرسه مروی شناخت داشتم. پس از درگذشت باقر آشتیانی، با توجه به شرایط و ضوابط مربوط، امام خمینی(ره) آیت‌الله مهدوی کنی را به تولیت این مدرسه منصوب کردند. این مسئولیت نیز در امتداد فعالیت‌های حوزوی، تربیت طلبه و توجه ایشان به آموزش دینی قرار داشت.


تقوا و تدبیر؛ دو ویژگی محوری شخصیت آیت‌الله مهدوی کنی

 
حداد عادل در پایان سخنان خود با اشاره به اینکه فرصت کافی برای بیان همه خاطرات و ابعاد شخصیت آیت‌الله مهدوی کنی ندارد، گفت: اگر بخواهم شناخت خود را از شخصیت ایشان در دو واژه خلاصه کنم، باید از «تقوا» و «تدبیر» نام ببرم. تقوا به معنای یک عمر برای خدا کار کردن و تدبیر به معنای اندیشیدن، تلاش کردن و با درایت عمل کردن است. آیت‌الله مهدوی کنی در زندگی خود این دو ویژگی را به‌خوبی جمع کرده بودند.

حداد عادل در پایان با اشاره به خوش‌مشربی و رفتار صمیمانه آیت‌الله مهدوی کنی با اطرافیان گفت: ایشان گاهی با ما شوخی می‌کردند و می‌گفتند که ان‌شاءالله به بهشت می‌روم و شما نیز پس از من به من ملحق خواهید شد. امیدوارم چنین باشد و خداوند ما را با ایشان محشور کند.

انتهای پیام
خبرنگار:
مرضیه خواجه سروی
دبیر:
سلما آرام
captcha