حق‌گریزی؛ راهی که به استکبار می‌رسد + فیلم
خداوند کسانی که حق را دیده‌اند اما زیر بار آن نمی‌روند را از فهم حق باز می‌دارد. این افراد می‌فهمند که پیامبران حق هستند اما زیر بار آن نمی‌روند، چون اگر بپذیرند، حکومت، سلطنت، جایگاه و ... را از دست می‌دهند.
اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده‌اند. پس چرا شاهد تندروی‌ها، کندروی‌ها و رفتارهای ضد اخلاقی و حتی ضد انسانی به نام دین اسلام در جامعه هستیم و هر کس با برداشتی از دین، دیگران را به بی‌دینی متهم می‌کند؟ چگونه می‌توان به اصل اسلام و دستورات اسلامی دست یافت و مسلمانی مؤمن و متعادل شد؟
برای دست یافتن به پاسخ این سؤال‌ها، مسعود اسماعیلی، پژوهشگر حوزه تربیت دینی، کتابی با عنوان «مؤمن متعادل و تربیت متعادل» را به رشته تحریر درآورده است و طی درس‌گفتارهایی، با محور قرار دادن مطالب این کتاب، تشریح می‌کند که چگونه می‌توان مؤمنی متعادل، همان‌طور که اسلام ناب محمدی مدنظر دارد، بود.
در ادامه، قسمت سی و سوم این مجموعه با موضوع «معنای استکبار در قرآن» را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.
گفتیم که بالاترین علامت هوس‌ورزی حق‌گریزی و استکبار از حق است. آیات فراوانی را در کتاب «مؤمن متعادل و تربیت متعادل» در این خصوص ذکر کرده‌ایم. هفت آیه در این زمینه نازل شده که نشان می‌دهد در بسیاری از مواقع استکبار به معنای خودبزرگ‌بینی و خودبرتر بینی نیست که در این درس‌گفتار چند آیه را با هم مرور می‌کنیم.
مثلاً در آیه 87 سوره بقره، خداوند فرموده است: «أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ؛ پس چرا هر گاه پيامبرى چيزى را كه خوشايند شما نبود برايتان آورد كبر ورزيديد گروهى را دروغگو خوانديد و گروهى را كشتيد».
اینکه در آین آیه آمده است: «در مقابل دستورات پیامبر تکبر کردید» یعنی چه؟ آیا به این معنی است که آنها خودشان را از مردم بالاتر دیدند؟ به نظر می‌رسد این معنی درست نیست. در صورتی که اگر بگوییم منظور از تکبر همان گردنکشی در برابر حق است، معنی جمله درست خواهد بود.
در این آیه خداوند تصریح می‌کند: «پیامبران، حقی را آوردند و شما حق‌گریزی کردید و زیر بار حق نرفتید؛ گروهی را تکذیب کردید و گروهی را کشتید»؛ این آیه یکی از آیاتی است که در آن از واژه استکبار به معنی حق‌گریزی استفاده شده است.
خداوند در سوره اعراف آیه 146 فرموده است: «سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ؛ به زودى كسانى را كه در زمين بناحق تكبر مىورزند از آياتم رويگردان سازم [به طورى كه] اگر هر نشانهاى را [از قدرت من] بنگرند بدان ايمان نياورند و اگر راه صواب را ببينند آن را برنگزينند و اگر راه گمراهى را ببينند آن را راه خود قرار دهند اين بدان سبب است كه آنان آيات ما را دروغ انگاشته و غفلت ورزيدند».
در این آیه آمده است که خداوند کسانی که گردنکشی می‌کنند و حق را دیده‌اند اما زیر بار آن نمی‌روند را از فهم حق باز می‌دارد. این افراد می‌فهمند که پیامبران حق هستند اما زیر بار آن نمی‌روند، چون اگر بپذیرند که این پیامبران حق هستند، حکومت، سلطنت، جایگاه و ... را از دست می‌دهند.
در بسیاری از مواقع ما حق را نمی‌پذیریم چون منفعت‌ها به ما اجازه نمی‌دهد و به جای حق‌جویی مصلحت جویی می‌کنیم. همچنین خداوند در آیه 22 سوره نحل فرموده است: «إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ؛ معبود شما معبودى است يگانه پس كسانى كه به آخرت ايمان ندارند دلهايشان انكاركننده [حق] است و خودشان متكبرند». در این آیه خداوند فرموده است خدای شما خدای واحد است، کسانی که به آخرت ایمان ندارند قلبشان دچار انکار شده است و آنها مستکبر هستند». در این آیه نیز مستکبر یعنی حق‌گریز؛ یعنی کسانی که زیر بار حق نمی‌روند.
این آیات، آیات زیبایی است که وقتی استکبار را حق‌گریزی معنی می‌کنیم، بهتر معنا می‌شوند.
خداوند ما را از مستکبران، کسانی که از حق سر باز می‌زنند، قرار ندهد که بالاترین حق‌ها، حق خود خدا و حق امیرالمومنین علی(ع) است. در تفسیر این آیه امام باقر(ع) می‌فرمایند: قول خداوند متعال در مورد کسانی که به آخرت ایمان ندارند و قلب‌های آنها منکر است، در مورد کسانی است که ولایت حضرت علی(ع) را انکار و از ولایت حضرت علی(ع) به عنوان یک حق بزرگ سرپیچی می‌کنند.
خداوند ما را نسبت به امیرالمومنین علی(ع) حق‌پذیر و نسبت به حق خاضع قرار دهد.
