مهم‌ترین رویدادهای اندیشه و معارف هفته اول آبان

سرویس اندیشه و معارف ایکنا در نخستین هفته از آبان‌ماه با تحولات فکری، حوزوی و دانشگاهی کشور در بستر رویدادهایی چون گرامیداشت مفاخر و علما، نشست‌های تخصصی فقهی و قرآنی همراه بود؛ از جمله برگزاری آیین یادبود شهید علی لاریجانی و دهمین سالگرد ارتحال آیت‌الله مهدوی‌کنی، برگزاری نشست چهلمین روز ارتحال آیت‌الله‌ العظمی شبیری زنجانی در قم و تبیین ابعاد علمی و سیاسی ایشان و همچنین برگزاری هفتمین کنفرانس بین‌المللی صلح و حل منازعه. افزون بر این، در یک پرونده ویژه به مباحث پیرامون ایام فاطمیه در گفت‌وگو با صاحب‌نظران پرداخته شد، نشست‌های تخصصی، تشریح برنامه‌های تبلیغی حوزه‌های خواهران با محوریت پویش «ایران قوی»، از مهم‌ترین محورهای پوشش‌ داده‌شده بود. گزیده‌ای از این رویدادها را در ادامه می‌خوانیم:

واکاوی ابعاد چندگانه جنگ و صلح در دانشگاه تهران؛ تأکید بر مسئولیت اخلاقی و بازاندیشی در منازعات بین‌المللی

«هفتمین کنفرانس بین‌المللی صلح و حل منازعه» به همت دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و با حضور اندیشمندان داخلی و بین‌المللی  4 آبان‌ماه برگزار شد؛ رویدادی که در شرایط بحران‌های فزاینده منطقه‌ای و جهانی، رسالت مراکز دانشگاهی را در انتقال از الگوهای تخاصم به مسیرهای گفت‌وگو و تنش‌زدایی به آزمون گذاشت. در جریان این نشست، صاحب‌نظران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل با نقد دیدگاه‌های مشروعیت‌بخش به نزاع و نظریه‌های «جنگ عادلانه»، جنگ را یک «شر مطلق» توصیف کردند که هیچ پوشش اخلاقی یا امنیتی نمی‌تواند آثار ویرانگر آن را توجیه کند. همچنین در تحلیلی نوین پیرامون منازعات پایدار از جمله تنش میان ایران و آمریکا بر لزوم گذار از محاسبات صرفاً سودمحور عقلانی و توجه به «رهیافت‌های عاطفی و هویتی» تأکید شد تا نهادهای علمی بتوانند فراتر از چارچوب‌های سنتی، بستری عملی برای صلح پایدار و حفظ کرامت انسانی فراهم آورند.

حجت الاسلام والمسلمین سیدسعیدرضا عاملی نیز با تأکید بر اینکه جنگ‌های نوین فراتر از ابعاد فیزیکی، حوزه‌های شناختی، اقتصادی و فرهنگی را نیز در برگرفته‌اند، استفاده نظامی از داده‌کاوی‌های هوشمند و شناسایی خودکار اهداف را عامل نقض فاحش حقوق بین‌الملل و کشتار غیرنظامیان دانست.

وی در ادامه، راهکار برون‌رفت از این چرخه تهدیدآمیز را اصلاح ساختارهای ناکارآمد بین‌المللی، لغو امتیازات ناعادلانه نظیر حق وتو، تدوین «حکمرانی اخلاقی و حقوقی بر هوش مصنوعی» و همچنین پیگیری مستندسازی حقوقی جنایات جنگی در مراجع بین‌المللی اعلام کرد تا امنیت پایدار جایگزین توحش مدرن فناورانه شود.

الهیات اجتماعی در آیینه وحی؛ نشست دانشگاهی «اندیشه قرآنی امام موسی صدر» و الگوی جامعه‌سازی خرد

نشست تخصصی «اندیشه قرآنی امام موسی صدر» دوشنبه، ۴ آبان‌ماه، به‌صورت وبیناری و به همت پژوهشگران دانشگاهی در بستر فضای مجازی برگزار شد؛ رویدادی که به بررسی چگونگی کاربست مفاهیم تفسیری و تربیتی قرآن کریم در کنش‌های اجتماعی این اندیشمند برجسته شیعی در لبنان پرداخت. در این نشست، محمدرضا شاهرودی مدیر گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران با تشریح مبانی صدوری و دلالی امام موسی صدر، هدف غایی نزول قرآن را «تربیت و تعالی انسان» فراتر از اسباب نزول محدود زمانی دانست.

در ادامه، عادل پیغامی عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تمرکز بر مفهوم الهیات اجتماعی، امام موسی صدر را نمونه‌ای موفق از «فقیه جامعه‌ساز در مقیاس خرد» معرفی کرد که توانست با پر کردن شکاف میان متن دینی و نیاز طبقات محروم، نهادهایی چون حرکت‌المحرومین را پایه‌گذاری کند.

همچنین ابوالفضل خوش‌منش رئیس مرکز همکاری‌های بین‌المللی قرآنی دانشگاه‌ها با استناد به آیات سوره یونس، راز توفیق حرکت اصلاحی صدر در مواجهه با شیعیان لبنان را در هم‌پوشانی «رفتار قرآنی» با تفکر نظری وی ارزیابی کرد.

اخلاق در سیره شهید لاریجانی عین عمل و دور از تظاهر بود

آیین یادبود شهید علی لاریجانی هم‌زمان با رونمایی از اثر مکتوب وی با عنوان «چنین گفت مجتهد فلسفه»، دوشنبه، ۴ آبان‌ماه، با حضور جمعی از مسئولان و استادان از جمله حسین سیمایی صراف وزیر علوم، غلامعلی حدادعادل، آیت‌الله محقق داماد، حجت‌الاسلام محمدرضا لاریجانی فرزند شهید، علی مطهری و محمدحسین امید سرپرست دانشگاه تهران در تالار فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی برگزار شد. در ادامه این همایش، جواد اصغری، رئیس دانشکده ادبیات، جمع میان دغدغه‌های کلاسیک فلسفه کانت و فوریت‌های عرصه قدرت را ویژگی بارز سلوک لاریجانی خواند و سیدحمید طالب‌زاده، رئیس گروه فلسفه دانشگاه تهران، با ارجاع به اثر دیگر این اندیشمند با نام «عقل و سکون در حکمرانی»، غیبت یک نظریه فلسفی منسجم و درون‌زا را مانع اصلی عدالت و پیشرفت شتابان کشور دانست.

در ادامه، غلامعلی حدادعادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ضمن بازخوانی دوستی ۵۰ ساله با این شهید، از پاک‌دستی، سلامت نفس و تداوم حضور مستمر وی در کرسی‌های تدریس دانشگاه هم‌زمان با تصدی عالی‌ترین ارکان تقنینی و اجرایی تجلیل کرد.

ترور شهید لاریجانی نشانه هراس دشمن از خردورزی بود

حسین سیمایی صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری نیز در آیین گرامیداشت شهید علی لاریجانی، با تأکید بر پیشینه نزاع میان عقل‌گرایی و اخباری‌گری در تاریخ تفکر اسلامی، عقل جمعی را جوهره ارکان حکمرانی نوین نظیر قانون‌مداری و شفافیت دانست. وی با یادآوری دوران همکاری خود در مجلس با شهید لاریجانی، او را سرمایه‌ای ملی، اهل حلم و صبوری در برابر بداخلاقی‌های سیاسی و دارای شم عمیق حقوقی و فلسفی ارزیابی کرد.

وزیر علوم با تبیین کارکرد اندیشکده‌ها، آزمایشگاه‌های سیاست‌پژوهی و مراکز علوم انسانی در به حداقل رساندن خطاهای حاکمیتی، اتکا به خرد جمعی نخبگان را نیاز قطعی کشور در عرصه سیاست‌گذاری عنوان کرد و ترور هدفمند این شخصیت توسط رژیم صهیونیستی را ناشی از وحشت دشمنان از بلوغ تفکر، عقلانیت راهبردی و ظرفیت‌های مدیریتی او در مصالح کلان ملی قلمداد نمود.

آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم نیز به واکاوی ابعاد اخلاقی و فکری این چهره پرداخت.

وی تأکید کرد: اخلاق بیش از ادعا و چشم‌داشتِ ستایش، در ساحت عمل تعریف می‌شود و شهید لاریجانی با گذر از نمایش‌های رایج سیاسی، تصمیم‌گیری‌های خود را در پیوند میان سیاست اجرایی و حکمت عملی سامان می‌داد.

علی مطهری، نایب‌رئیس پیشین مجلس شورای اسلامی نیز با مقایسه شرایط شهادت وی با استاد شهید مرتضی مطهری تصریح کرد فقدان او در مقطعی رقم خورد که کشور به قدرت تجزیه و تحلیل و قوه عاقله وی در هدایت امور نیاز مبرم داشت.

غصب فدک راهبردی برای انزوای اقتصادی و سیاسی اهل‌بیت(ع) بود

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدعلی مروجی طبسی، استاد دانشگاه حضرت معصومه(س)، سوم آبان‌ماه در آیین سوگواری حضرت فاطمه زهرا(س) که در محل این دانشگاه برگزار شد، با تبیین ابعاد سیاسی خطبه فدکیه، غصب باغ فدک را نخستین محاصره اقتصادی علیه جریان امامت و تلاشی برای تضعیف معیشتی و انزوای سیاسی خاندان رسالت دانست. 

وی با استناد به متون تاریخی، تصریح کرد: این خطبه در بازه زمانی پیش از هجوم به خانه حضرت زهرا(س) ایراد شده و بیانگر جهاد تبیین و فراتر از آن، دعوت علنی به جهاد نظامی علیه جبهه منافقان بوده است.

مروجی طبسی با یادآوری آیات قرآن در باب مودت ذوی‌القربی و پیمان غدیر، جریان سقیفه را ساختاری مبتنی بر زور و تزویر توصیف کرد که با تصاحب ناعادلانه میراث نبوی، درصدد شکستن اقتدار سیاسی و اقتصادی اهل‌بیت(ع) برآمد و حضرت زهرا(س) در چنین شرایطی، با نهیب به انصار، آنان را به وظیفه جهادی خود برای مقابله با پیمان‌شکنان و بازپس‌گیری حق مشروع امامت فراخواند.

معرفی «دانشنامه فاطمی» در ۶ جلد؛ روایتی پژوهشی از سیره و ابعاد شخصیتی حضرت زهرا(س)

هم‌زمان با فرارسیدن ایام سوگواری شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، «دانشنامه فاطمی» در قالب یک مجموعه شش‌جلدی، به‌عنوان اثری جامع برای شناخت سیره، جایگاه الهی و ابعاد مختلف زندگانی ایشان معرفی شد. این اثر که به همت پژوهشکده دانشنامه‌نگاری دینی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و با همکاری جمعی از نخبگان و استادان حوزه و دانشگاه تدوین شده، با هدف بازخوانی دقیق زندگی بانوی بزرگ اسلام به موضوعاتی نظیر حقوق زن، جایگاه خانواده در اندیشه فاطمی و پاسخ‌گویی مستند به شبهات تاریخی و کلامی پرداخته است. این مجموعه پژوهشی اکنون به‌عنوان مرجعی برای دسترسی به روایتی علمی و جامع از زندگانی حضرت زهرا(س) در دسترس علاقه‌مندان به معارف دینی قرار دارد.

بررسی نسبت اندیشه و مظلومیت اولیای دین در حافظه عمومی جامعه

این هفته یک یادداشت مهمان به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین عیسی عیسی‌زاده، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با عنوان «شخصیت دینی در حافظه عمومی؛ متفکر یا مظلوم» منتشر شد که در آن به واکاوی ریشه‌های غلبه «روایت رنج و مظلومیت» بر ابعاد معرفتی و فکری اولیای دین پرداخته است.

نویسنده در این یادداشت که در آستانه ایام فاطمیه به نگارش درآمده، با تفکیک میان «حافظه روایی»، «حافظه معرفتی» و «حافظه هنجاری»، عواملی همچون قدرت پیوند عاطفی روایت مصائب، غلبه مناسک آیینی بر آموزش فکری، سازوکارهای گزینش‌گری نهادهای دینی و تقلیل شخصیت تاریخی به نماد مظلومیت را از دلایل اصلی به حاشیه رفتن منظومه فکری بزرگان دین برشمرده است.

نشست «فلسفه فقه سیاسی؛ فقه حکومتی»؛ تبیین گذار از فقه فردی به نظامات اداره جامعه با رویکرد کارآمدی

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسجاد ایزدهی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شامگاه پنجم آبان‌ماه در نشست علمی «فلسفه فقه سیاسی؛ فقه حکومتی»، به تبیین تمایزهای بنیادین فقه فردی و فقه اداره پرداخت و تأکید کرد: فقه حکومتی هرگز به معنای تحمیل مفاهیم جدید یا خارج از شریعت بر فقه سنتی نیست، بلکه بازخوانی و فعال‌سازی ظرفیت‌های حداکثری فقه متناسب با گستره نیازهای یک جامعه و الزام‌های کشورداری است.

وی با اشاره به مسائلی همچون مدیریت و توزیع منابع حیاتی مانند آب و سوخت میان جمعیت کل کشور، تصریح کرد: در فقه حکومتی، مخاطب احکام فراتر از یک «مُکلف فردی» به جایگاه یک «شهروند در یک کل به‌هم‌پیوسته» ارتقا می‌یابد.

ایزدهی یادآور شد: در تراز کلان، علاوه بر عنصر «حجیت شرعی»، مؤلفه‌های «کارآمدی»، «قابلیت استمرار»، «رضایت‌مندی عمومی» و پیوست‌های درهم‌تنیده سیاسی، امنیتی و اقتصادی نیز ضرورت می‌یابند تا دین بتواند الگویی منسجم و اجرایی برای اداره جامعه ارائه دهد.

نشست خبری ششمین همایش سالانه «آینده‌نگاری رهبر شهید»؛ فراخوان نخبگان برای تبدیل بیانیه گام دوم به راهکارهای عملی

نشست خبری ششمین همایش سالانه «آینده‌نگاری رهبر شهید» عصر سه‌شنبه ۵ آبان‌ماه با حضور اصحاب رسانه در مجتمع شهدای هفتم تیر (سرچشمه) تهران برگزار شد. در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین علی ذوعلم، رئیس اندیشگاه بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی وابسته به دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب، با تشریح ابعاد و محورهای فراخوان این همایش، تأکید کرد: بیانیه گام دوم صورت‌بندی دقیق ارزش‌های تمدن‌ساز انقلاب اسلامی است و مهم‌ترین چالش کنونی کشور، فاصله میان این آرمان‌های نظری با عرصه عمل و تصمیم‌گیری‌های کلان مدیریتی به‌ویژه در موضوع عدالت به شمار می‌رود.

وی همچنین در گفت‌وگو با ایکنا با اشاره به ضرورت پاسخ‌گویی به دغدغه‌های واقعی نسل جوان نظیر اشتغال، افق پیش‌رو و امید به آینده، اظهار کرد: این همایش بستری برای عبور از برخوردهای شعاری و مشارکت فعال پژوهشگران، حوزویان، دانشگاهیان و تشکل‌های میانی است.

ذوعلم تمدن‌سازی نوین اسلامی را در گرو پیوند میان گفتمان‌سازی فکری با نیازهای انضمامی جامعه دانست و از نخبگان و حلقه‌های اندیشه‌ورز دعوت کرد با ارائه مدل‌های سیاستی نوآورانه، در مسیر تبدیل رهنمودهای بیانیه به برنامه‌های اجرایی و پایدار گام بردارند.

نجات بشر از چنگال سرمایه‌داری در گرو بازگشت به قرآن است

نشست علمی «قرآن و چالش‌های دنیای معاصر» چهارشنبه پنجم آبان‌ماه به همت مجمع جهانی شیعه‌شناسی برگزار شد. در این نشست، عبدالکریم تاراس چرنیینکو، پژوهشگر و محقق روسی، با تحلیل چالش‌های فکری، فرهنگی و اقتصادی دنیای معاصر، نظام سرمایه‌داری غرب را ساختاری مبتنی بر مصرف‌زدگی، بدهی فراگیر بانکی و ترویج الگوهای مدرن بت‌پرستی نظیر شیءانگاری و تن‌محوری توصیف کرد.

وی با اشاره به محدودیت‌ها و برخوردهای تبعیض‌آمیز دولت‌های اروپایی علیه نمادها و آیین‌های اسلامی از جمله پوشش حجاب در کشورهایی چون فرانسه و بلژیک، تنها راه رهایی جوامع اسلامی از وضعیت انفعالی را بازگشت به هدایت‌های اصیل قرآنی و احیای وحدت فراملی میان مسلمانان دانست.

در ادامه این برنامه، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدمحسن موسوی، معاون احیاء تراث حدیثی شیعه مجمع جهانی شیعه‌شناسی، ضمن استقبال از ایده بازگشت به تعالیم قرآن، نسبت به آفت «قرآن‌بسندگی» بدون توجه به مبانی روایی هشدار داد.

وی با تبیین ضرورت تفکیک‌ناپذیری قرآن و عترت در سنت رسول‌الله(ص)، تأکید کرد: هرگونه فهم جامع، متقن و راهگشا از آموزه‌های دینی برای حل مسائل روز جهان اسلام، در گرو همراهی پیوسته قرآن و مکتب اهل‌بیت(ع) است.

چرا مکتب فاطمی پس از قرن‌ها همچنان زنده است

اعظم وفایی، عضو هیئت علمی دانشگاه قم، در گفت‌وگو با ایکنا به واکاوی ارکان ماندگاری مکتب فاطمی به‌عنوان الگویی جامع برای زیست فردی و اجتماعی پرداخت.

وی با تأکید بر ضرورت فراتر رفتن از نگاه صرفاً تاریخی به شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س)، تصریح کرد: پایداری این مکتب در طول ۱۴ قرن، مرهون سه رکن «بنیان‌های فکری و اعتقادی»، «شیوه‌های عملی و راهبردی» و «اهداف متعالی» است که در منظومه‌ای منسجم با یکدیگر پیوند یافته‌اند.

وفایی، ایمان توحیدی را پایه و اساس این مکتب دانست که تمامی کنش‌های فردی و اجتماعی حضرت را جهت می‌بخشد و از پراکندگی در اهداف جلوگیری می‌کند.

وی همچنین با اشاره به نقش عقلانیت و تفکر انتقادی در سیره حضرت، خطبه فدکیه را نمونه‌ای برجسته از استدلال قرآنی و تحلیل آگاهانه وضعیت اجتماعی برشمرد.

این استاد دانشگاه با تأکید بر اصل پیوند قرآن و عترت به‌عنوان شالوده ولایت، یادآور شد که مکتب فاطمی به مؤمنان می‌آموزد در برابر ناملایمات و انحرافات اجتماعی، نه منفعل باشند و نه بدون شناخت، بلکه با تکیه بر تفکر انتقادی و مسئولیت‌پذیری الهی، در تمامی ساحت‌های زندگی از جمله خانواده‌سازی و تمدن‌سازی اسلامی نقش‌آفرین باشند.

روایت اساتید حوزه و دانشگاه از مشی آیت‌الله مهدوی‌کنی؛ وزانت شخصیت در پرتو اعتدال، حق‌مداری و پیوند با قرآن

آیین بزرگداشت دهمین سالگرد ارتحال آیت‌الله محمدرضا مهدوی‌کنی دوشنبه چهارم آبان‌ماه با حضور علما، دانشگاهیان، طلاب و دانشجویان در دانشگاه امام صادق(ع) تهران برگزار شد. در این مراسم، اصغر افتخاری، رئیس دانشگاه امام صادق(ع)، با تبیین مؤلفه‌های قرآنی شکل‌دهنده وزانت و اعتبار فکری و سیاسی آن فقیه فقید، تصریح کرد: پذیرش عمومی و جایگاه معتبر ایشان در میان جناح‌ها و جریان‌های فکری مختلف ریشه در اعتدال، التزام عملی به موازین اخلاقی، حق‌مداری و هزینه کردن اعتبار خویش در مسیر دفاع از مبانی انقلاب اسلامی داشت.

وی انس با قرآن کریم و محوریت بخشیدن به مفاهیم کلام‌الله در شیوه مدیریت وجلسات دانشگاه را از دیگر ارکان برجسته منظومه رفتاری آیت‌الله مهدوی‌کنی برشمرد.

گزارش تصویری این نشست را اینجا ببینید. 

همچنین آیت‌الله علی‌اکبر رشاد، رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران، با تجلیل از جامعیّت علمی، اخلاقی، جهادی و مدیریتی آیت‌الله مهدوی‌کنی، بر ضرورت الگوسازی از این فقیه وارسته برای نسل جوان طلاب، مسئولان و دانشگاهیان تأکید کرد و توانایی ایشان در جمع میان مبارزه و سیاست با ساده‌زیستی، معنویت و مدارای سیاسی را پدیده‌ای کم‌نظیر خواند.

در ادامه، آیت‌الله محمدباقر تحریری، تولیت حوزه علمیه مروی، با قرائت آیاتی از قرآن کریم، استقامت در عهد عبودیت، اخلاص، تواضع و جهاد با نفس را ریشه استواری و توفیقات مدیریتی آن عالم ربانی دانست و تأکید کرد: همراهی علم با ادب و معنویت، الگویی مطمئن و ضروری برای هدایت و تربیت نسل جدید به شمار می‌رود.

واکاوی ابعاد تمدنی میراث نبوی در پژوهشگاه علوم انسانی؛ دلالت‌های قرآنی معراج و تحولات گفتمانی سیره‌پژوهی پسامشروطه

سومین نشست از سلسله وبینارهای بین‌المللی «جلوه جاودان پیامبر اعظم(ص) در گستره تمدن و فرهنگ اسلامی» دوشنبه چهارم آبان‌ماه به مناسبت هزار و پانصدمین سالروز ولادت پیامبر اکرم(ص)، با سخنرانی اعضای هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.

در بخش نخست این نشست، حجت‌الاسلام علیرضا زکی‌زاده با طرح موضوع «معراج پیامبر اکرم(ص)؛ از دلالت‌های قرآنی تا افق معرفتی و کلامی»، به خوانش معرفت‌شناختی واقعه معراج فراتر از مناقشات کلامی و تاریخی پرداخت.

وی با استناد به آیات سوره‌های مبارکه «اسراء» و «نجم»، واقعه معراج را مرحله ارتقای معرفت نبوی از «دانستن» به «مشاهده و شهود عینی آیات کبرای الهی» تبیین کرد و با تفکیک سه گام ادراکی شامل «بصر»، «رؤیت» و «فؤاد» در آیه شریفه «مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَىٰ»، نشان داد که مواجهه پیامبر(ص) با حقایق غیبی فراتر از حس بینایی ظاهری، به مرحله کشف تام و تصدیق راسخ قلبی رسیده است که امکان هرگونه تردید را منتفی می‌سازد.

در ادامه این نشست، مالک شجاعی جشوقانی با موضوع «علوم انسانی و هرمنوتیک سیره‌پژوهی در ایران پسامشروطه؛ تأملی بر مجموعه کتاب محمد خاتم پیامبران» به بررسی نسبت میان زیست مؤمنانه ایرانیان و جریان‌های فکری معاصر پرداخت.

وی با تأکید بر لزوم تفکیک میان معنای عام «انسانیت» در سنت‌های ادبی و حکمی با مفهوم تخصصی «علوم انسانی مدرن» برآمده از تحولات پسارنسانس، یادآور شد که مطالعات و نگارش‌های دین‌پژوهی و سیره‌نگاری پس از مشروطه عمیقاً از مفاهیم و الگوهای روش‌شناختی روان‌شناسی، حقوق و فلسفه جدید اثر پذیرفته‌اند.

این پژوهشگر با تحلیل مجموعه دو جلدی «محمد خاتم پیامبران» (منتشرشده در اواخر دهه ۱۳۴۰ توسط حسینیه ارشاد) و بازخوانی آثار چهره‌هایی چون علامه طباطبایی، دکتر علی شریعتی، دکتر سیدجعفر شهیدی، شهید باهنر و هاشمی رفسنجانی، این اثر را آینه‌ای از تکاپوهای فکری جامعه ایران برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های انسان معاصر و همگرایی روش‌های نوین پژوهش با روایت‌های تاریخی دانست.

پیام آیت‌الله العظمی نوری همدانی در واکنش به احکام حبس و اعدام علما در منطقه

آیت‌الله‌ العظمی حسین نوری همدانی، از مراجع عظام تقلید در حوزه علمیه قم، چهارشنبه ششم آبان‌ماه با صدور پیامی به احکام صادره علیه عده‌ای از علمای جهان اسلام در کشورهای منطقه واکنش نشان داد و نسبت به پیامدهای بازداشت و صدور احکام اعدام برای عالمان دینی هشدار داد.

 این مرجع عالی‌قدر با استناد به حدیث شریف نبوی «عُلَماءُ شِیعَتِنا مُرابِطونَ بِالثَّغْرِ الَّذی یَلی إِبْلیسَ وَعَفاریتَهُ…»، جایگاه عالمان دینی را مرزبانی از سنگرهای اعتقادی امت و دفاع از حقوق مردم در برابر ظلم خواند و هرگونه تعرض به آنان را محکوم کرد.

معظم‌له با تأکید بر اینکه احکام ظالمانه هرگز قادر به خاموش ساختن صدای عدالت‌خواهی و حق‌طلبی نخواهد بود، تصریح کرد: این‌گونه رفتارهای سرکوبگرانه، فرجامی جز بی‌اعتباری و تسریع در سقوط صادرکنندگان آن‌ها در پی نخواهد داشت.

آیت‌الله‌ العظمی نوری همدانی در پایان پیام خود، حکام منطقه را به توقف اقدامات نابخردانه فراخواند و تأکید کرد: آنان باید به‌جای تقابل با علمای دین، توان خود را در صف واحد مبارزه با استکبار جهانی و صهیونیسم که در پی نابودی اصل اسلام هستند، به کار گیرند.

چرا علامه حسن‌زاده آملی خودشناسی را «قطب معارف ذوقیه» می‌دانست

نشست علمی «معرفت نفس از دیدگاه علامه حسن‌زاده آملی» چهارم آبان‌ماه به همت مجمع عالی حکمت اسلامی در قم برگزار شد. در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا مصطفی‌پور، استاد فلسفه و حکمت حوزه علمیه، با تأکید بر اینکه بحران هویت و پرسش از حقیقت انسان دغدغه مشترک انسان سنتی، مدرن و پسامدرن است، به تبیین جایگاه محوری خودشناسی در منظومه حکمی و عرفانی مرحوم علامه حسن‌زاده آملی پرداخت.

وی با اشاره به آثاری چون کتاب «معرفت نفس»، «عیون مسائل نفس» و «گوهر روان»، تصریح کرد که از نگاه این حکیم فرزانه، خودشناسی «قطب معارف ذوقیه» و شالوده اصلی تمام علوم عقلی، نقلی، اخلاق و سعادت معادشناختی است؛ به‌گونه‌ای که بدون شناخت ظرفیت‌های نفس ناطقه، مطالعه سایر منابع معرفتی بی‌ثمر خواهد بود.

این استاد حوزه علمیه با نقد تقلیل‌گرایی رایج در جهان معاصر که انسان را تنها از منظر زیست‌شناختی می‌نگرد، اظهار کرد: در منطق قرآنی و روایی مبتنی بر «مَن عَرَفَ نَفسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ»، مطمئن‌ترین صراط برای شناخت پروردگار، سیر انفس و فهم ابعاد مجرد روح است.

وی همچنین نگاه وجودشناسانه علامه حسن‌زاده آملی به جهان هستی مبنی بر جاری بودن حیات و شعور در تمامی مراتب خلقت (حتی جمادات) را راهکاری بنیادین برای بازتعریف رابطه انسان با طبیعت دانست و تأکید کرد: ترویج این جهان‌بینی توحیدی می‌تواند بحران‌های معاصر بشر از جمله معضلات زیست‌محیطی رامهار کند و کرامت اشرف مخلوقات را در پرتو مراتب علم و کمال روحی احیا سازد.

تشریح برنامه‌های تبلیغی حوزه‌های علمیه خواهران در ایام فاطمیه

در نشست خبری که چهارشنبه چهارم آبان‌ماه با حضور مسئولان معاونت فرهنگی و تبلیغی حوزه‌های علمیه خواهران برگزار شد، برنامه‌های این نهاد برای ایام فاطمیه تشریح گردید. سارا طالبی، معاون فرهنگی تبلیغی حوزه علمیه خواهران، با اشاره به برپایی ۶۰۰ موکب در سراسر کشور، از تمرکز این مواکب بر پویش «فاطمیه؛ روایت ایران قوی» خبر داد.

وی با تأکید بر اهمیت جنگ شناختی و ضرورت هویت‌بخشی به زن مسلمان بر اساس الگوی سوم، تصریح کرد: مبلغان خواهر با بهره‌گیری از محصول «قصه آقا» (شامل ۳۷ کتابچه روایت ۳۷ سال رهبری) و دوره‌های روایتگری، به تبیین ابعاد مختلف کنشگری اجتماعی حضرت زهرا(س) و پیوند آن با عزت و اقتدار امروز ایران اسلامی می‌پردازند.

در همین نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین رضا غلامی، مدیرکل شبکه‌سازی و راهبری حوزه‌های علمیه خواهران، با بیان اینکه مبلغان باید به ابزارهای نوین فناوری روایت تجهیز شوند، گفت: «ایران قوی» تنها یک شعار نیست، بلکه حقیقتی است که باید در سه ساحت «ببین، گفت‌وگو و روایت کن» برای جامعه به‌ویژه نسل جوان تبیین گردد.

وی با اشاره به موفقیت‌های زیرساختی و توانمندی‌های کشور در تغییر موازنه قدرت، بر ضرورتِ شنیدن صدای نوجوانان و جوانان تأکید کرد و افزود: شناخت دشمن و پشت‌پرده‌های جنگ نرم برای نسل جدید، کلیدِ صیانت از ارزش‌هاست. همچنین در این جلسات، بر جایگاه مجاهدانه زنان در اقوام مختلف به‌ویژه زنان کرد تأکید شد و دستاوردهای همایش «بانوی کُرد» به‌عنوان نمونه‌ای از توجه نظام به تنوع قومیتی و مشارکت فعال بانوان در مسئولیت‌های اجتماعی مورد تقدیر قرار گرفت.

بزرگداشت فاطمیه، هم بیان تاریخ است و هم راهبرد شیعه

آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، در گفت‌وگو با ایکنا به مناسبت شهادت حضرت فاطمه(س)، با تأکید بر لزوم زنده نگه‌داشتن مناسبت‌های اصیل شیعی، بزرگداشت ایام فاطمیه را توأمان بیان تاریخ و راهبرد شیعه در مسیر صیانت از هویت اعتقادی و انسجام ملی توصیف کرد.

وی با انتقاد از رویکردهایی که مطالعه این برهه سرنوشت‌ساز را تحریم یا شبهه‌افکنی می‌کنند، تصریح کرد: بازخوانی دقیق این وقایع ضرورت دارد تا از تحریف حقیقت مسلم شهادت صدیقه طاهره(س) و وارونه‌نمایی تاریخ جلوگیری شود.

با این حال، وی تأکید کرد: بیان حقایق هرگز به معنای هتاکی یا تحریک احساسات مذهبی پیروان مذاهب دیگر نیست، بلکه رسالت مبلغان، تبیین مستند، مؤدبانه و عادلانه تاریخ بر پایه موازین قرآنی و به‌دور از هرگونه خرافه‌گرایی است.

این فقیه و پژوهشگر حوزوی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) را در امتداد و علت پیدایش فاجعه عاشورا دانست و اظهار کرد: اگر انحراف بنیادین سقیفه رخ نمی‌داد، حکومت عدل الهی تداوم می‌یافت و زمینه‌های سلطه بنی‌امیه و مصائب گسترده جهان اسلام و حتی مظالم کنونی استکبار جهانی شکل نمی‌گرفت.

آیت‌الله علیدوست همچنین با تأکید بر لزوم اولویت‌بخشی به تبیین معارف، احکام و اخلاق عترت طاهره(ع) در مواکب و هیئات مذهبی یادآور شد که عزاداری و ابراز احساسات باید بستری برای عبرت‌آموزی عقلانی و ارتقای معرفتدینی جامعه باشد، نه آنکه اهداف اصیل در حاشیه رفتارهای مناسکی مغفول بماند.

واکاوی سیره علمی و سیاسی آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی در نشست «فقیه ژرف‌نگر»؛ از رد دعاوی اسلام رحمانی تا ثقل علمی و انسجام با ولایت

نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» با موضوع «بررسی مکانت علمی مرحوم آیت‌الله‌العظمی سید موسی شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب اسلامی»، پنجشنبه هفتم آبان‌ماه همزمان با چهلمین روز درگذشت این مرجع عالی‌قدر، به همت انجمن علمی تاریخ معاصر و انقلاب اسلامی حوزه‌های علمیه در شهر مقدس قم برگزار شد.

در ابتدای این نشست، آیت‌الله محمدحسین احمدی فقیه یزدی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و از شاگردان این فقیه فقید، وی را مصداق بارز «ثقل علمی حوزه» خواند و با تأکید بر پرهیز عملی ایشان از حب ریاست و جاه‌طلبی، تصریح کرد: مرحوم آیت‌الله شبیری در پژوهش‌های فقهی و رجالی، روش اجتهادی شیخ انصاری را در پرهیز از بسنده‌کردن به تک‌روایات و نگریستن به منظومه ادله محقق ساخت و به جامعه علمی آموخت که هرگز نباید بدون ادله متقن، مستندات قطعی و احاطه به دقائق علمی سخن گفت.

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام‌ والمسلمین محمدصفر جبرئیلی، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران، به تحلیل تسلط تاریخی، دقت موشکافانه در تصحیح متون و اسناد و نیز سیره اخلاقی آن مرجع فقید در تعامل کریمانه و فراجناحی با اقشار مختلف پرداخت و روابط بسیار عمیق، صمیمانه و مداوم میان آیت‌الله‌ العظمی شبیری زنجانی با حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری را بر پایه اسناد، نامه‌ها و دیدارهای متقابل اثبات کرد.

همچنین، حجت‌الاسلام محمدصادق ابوالحسنی، عضو انجمن تاریخ معاصر حوزه، با رد اتهام انتساب ایشان به «اسلام رحمانی» یا باور به فقه حداقلی، به فتاوای صریح معظم‌له علیه فرقه‌های ضاله اشاره نمود و ادعای القای زاویه یا انشقاق میان ایشان و ارکان نظام اسلامی را دسیسه جریان‌های منحرف برشمرد؛ وی با استناد به مکتوبات و مواضع رسمی آن مرجع تقلید، پایبندی صریح ایشان به مبانی امام خمینی و اعلام همبستگی کامل در برابر توطئه‌ها و تهدیدهای استکبار جهانی را یادآور شد.