جلوهگری زيباترين مضامين عرفانی در دعای عرفه
حقيقت معنای حضور خداوند در همه عالم و مقام فنايی را كه عرفا مطرح كردهاند، در دعای عرفه امام حسين(ع) كاملاً مشهود است و به هر حال يكی از زيباترين مضامين عرفانی ما شيعيان همين دعای عرفه است.
آيتالله محسن غرويان، استاد حوزه علميه قم، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به بيان نكاتی در باب روز عرفه و دعای اين روز پرداخت و گفت: همانگونه كه مشهور است، روز عرفه را از اين جهت عرفه ناميدهاند كه انسان در اين روز كسب معرفت و عرفان حقيقی میكند و به خصوص با توجه به مضامين دعای شريف عرفه و اگر اين دعا با توجه خوانده شود، روزنههای قلب انسان باز میشود و عرفان حقيقی، با كسب توفيق توبه و پاكی دل از زنگار گناهان، در قلب انسان به وجود میآيد.
تأثیر ملاحظه سیدالشهدا(ع) در بیان دعای عرفه در توجه به مضامین آن
آيتالله غرويان با اشاره به اينكه دعايی كه در روز عرفه خوانده میشود، سخنان سيدالشهدا در اوج مراتب عرفانی است، عنوان كرد: اگر كسی كه اين دعا را میخواند، اين نكته را در ذهن خود بياورد و در نظر بگيرد كه گوينده اين فرمايشات و اين سخنان امام حسين(ع) هستند، حالی عجيب و انقلابی درونی پيدا میكند. در واقع نكته اين است كه امام حسين(ع) همان كسی است كه در عاشورا و در كربلا برای خدا شمشير میزند و در دعای عرفه اين چنين خاضعانه و خاشعانه در برابر خداوند اشك میريزد و توبه و انابه دارد و با خدا راز و نياز میكند. از اين جهت خود اين ملاحظه كردن گوينده دعای عرفه، برای انسان حال و توجه ويژهای را ايجاد میكند.
اين استاد حوزه علميه قم با بيان اينكه اين دعا اوج مضامين عرفانی را در خود دارد، اظهار كرد: ما در دعای عرفه امام حسين(ع)، حقيقت معنای حضور خداوند در همه عالم و مقام فنايی را كه عرفا مطرح كردهاند، كاملاً مشهود میبينيم و به هر حال يكی از زيباترين مضامين عرفانی ما شيعيان همين دعای عرفه است؛ چنانكه دعای ابوحمزه ثمالی هم از اين جهت در اوج است و همچنين مناجات خمس عشر امام سجاد(ع) كه در مفاتيح آمده است.
تطهيركنندگی نفس؛ از ويژگیهای ادعيه عرفانی معصومين(ع)
آيتالله غرويان با بيان اينكه اين ادعيه از معصومين(ع) با چنين مضامينی تطهيركننده نفساند و برای تطهير نفس انسان بسيار مؤثر، اين نكته را حاكی از اهميت روز عرفه و دعای عرفه نيز دانست.
وی افزود: نكته ديگری كه در مورد دعای عرفه وجود دارد، اين است كه سفارش شده اين دعا را در فضای باز و زير آسمان بخوانند، كما اينكه خود سيدالشهدا(ع) نيز آن را در صحرای عرفات و در كنار جبل الرحمة كه در عرفات است، خواندهاند.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی(ص) العالميه با اشاره به اينكه زيرآسمان بودن در احساس معنوی انسان مؤثر است، اظهار كرد: با خواندن اين دعا در محيط باز و در زير آسمان انسان گويی احساس میكند كه فارغ از دنيا با خود خدا مرتبط است. آسمان برای خود اسراری دارد؛ اسراری در شب دارد و اسراری در روز دارد و سفارش شده است كه دعای عرفه در زير آسمان خوانده شود؛ چه انسان در اين حالت عظمت پروردگار را و خضوع و خشوع و كوچكی خود را بيشتر لمس میكند.
ايجاد آمادگی ذهنی و قلبی در روز عرفه، برای تقرب و قربانی در راه خدا
آيتالله غرويان با اشاره به قرار گرفتن روز عرفه قبل از روز عيد قربان، گفت: اينكه روز عرفه قبل از روز عيد قربان است، خود به نوعی بيانگر اين است كه انسان برای تقرب به خدا و قربانی كردن عزيزترين عزيزانش در راه خدا، بايد اول آمادگی ذهنی و قلبی پيدا كند كه اين آمادگی و اين مقدمات در عای عرفه فراهم میشود و اينها بخشی از آن اسراری است كه در حج و در دعای عرفه و در مناسك حج، مانند قربانی كردن، وجود دارد.
وی با اشاره به فراوانی اسرار حج عنوان كرد: اسرار حج فراوان است و از سوی ديگر هم «هر كه را اسرار حق آموختند / مُهر كردند و دهانش دوختند»، اما ما به مصداق «آب دريا را اگر نتوان كشيد / هم به قدر تشنگی بايد چشيد» بايد تلاش كنيم كه به بخشی از اين اسرار برسيم و بتوانيم آنها را در وجود خودمان متحقق كنيم.
احرام و عرفان/ معرفت زمينهساز رسيدن به كنه احرام
آيتالله غرويان در ادامه با اشاره به اينكه حاجيان دعای عرفه را در لباس احرام میخوانند و با اشاره به اين كه احرام به معنای حرمت نگه داشتن و وارد حريم شدن و حريم را احساس كردن است، بيان كرد: لباس احرام هم برای حاجيان اسراری دارد كه البته اينها همه متوقف بر معرفت است و اگر توجه باشد، خود دعای عرفه به حاجيان آن معرفت لازم را نسبت به حالت احرام میدهد و انسان در دعای عرفه به حقيقت احرام بستن میرسد.
اين استاد حوزه علميه قم با اشاره به اينكه حاجيان احرام را از ميقات میبندند، عنوان كرد: حاجيان احرام میبندند برای اين كه يك حالت عبوديتی در آنها پيدا شود و بايد از يك سری محرمات پرهيز كنند و توجه مستمر داشته باشند كه در لباس احرام مرتكب محرمات نشوند. اينها ظاهر قضيه است و باطن قضيه اين است كه حاجی بايد در طول سال توجه داشته باشد و مرتكب محرمات در حريم الهی نشود و اين لباس احرام كه انسان در ايام حج بر تن میكند، نشانهای و رمزی و سمبلی است از اينكه تعلقات دنيا را بايد رها كند و به كمترين لباس اكتفا كند. بايد زيورآلات را كنار بگذارد و تعلقات زائد دنيوی را از خود دور كند و با اين حالت در محضر پروردگار حضور پيدا كند تا به آن معرفت برسد.
وی افزود: بنابراين از حيثی احرام مقدمه عرفان و معرفت است و از حيثی معرفت و عرفان زمينهساز رسيدن انسان به كنه احرام است. اينها از نكاتی است كه هر چه بيشتر انسان در آنها غور و تأمل كند مطمئناً به اسرار بيشتری دست پيدا خواهد كرد.
