خداوند را می‌توان به وسیله خودش شناخت

به گزارش خبرنگار ایکنا از قزوین، مسعود جان‌بزرگی، استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در وبینار آموزشی ویژه ماه مبارک رمضان که به همت دپارتمان درمان معنوی مرکز طلیعه سلامت و مرکز دانش‌بنیان گسترش و آزمایش روانشناسی معنوی جان‌بزرگی برگزار شد، گفت: در فراز دوم دعای ابوحمزه ثمالی آمده است «بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْكَ وَ دَعَوْتَنِي إِلَيْكَ وَ لَوْ لاَ أَنْتَ لَمْ أَدْرِ مَا أَنْتَ‏؛ من تو را به تو شناختم و تو مرا بر وجود خود دلالت فرمودى و بسوى خود خواندى و اگر تو نبودى من نمى‏ دانستم تو چيستى». «بِكَ عَرَفْتُكَ؛ من تو را به تو شناختم» امام می‌گوید تو خودت را به‌واسطه خودت به من معرفی کردی. در قسمت‌های بعدی نیز آمده است «أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْكَ وَ دَعَوْتَنِي إِلَيْكَ؛ تو مرا بر وجود خود دلالت فرمودى و بسوى خود خواندى» یعنی با هیچ واسطه دیگری نمی‌توان خداوند را شناخت. 

وی ادامه داد: یکی از امتیازات انسان نسبت به دیگر مخلوقات این است که انسان خودآگاهی دارد. انسان اشتباهات زیادی دارد بنابراین هر جایی که اشتباهی صورت می‌گیرد نمی‌تواند خود را ببخشد که این امر ناشی از عدم خودآگاهی است. خودآگاهی یعنی اینکه نسبت به وجود خود و اطرافمان و همچنین به گذشته و آینده آگاه باشیم. فرق ما با حیوانات این است که آنان نسبت به گذشته و آینده آگاهی ندارند.

این استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: خود آگاهی باید به تصمیم‌گیری در زندگی کمک کند تا بتوانیم اعمال خود را مدیریت کنیم. بزرگ‌ترین خسارات انسان در زندگی ناشی از تصمیماتی است که به نفع او نیست.

وی تصریح کرد: وقتی نماز می‌خوانیم به خدا وصل می‌شویم و زمانی که ارتباط ما با خدا قطع می‌شود نمی‌دانیم چند رکعت نماز خواندیم؛ به محض اینکه جدایی اتفاق می‌افتد رفتار دچار چندگانگی می‌شود.

بیشتر بخوانید:

• واژه «الهی» حکایت از اضطرار انسان دارد
• اثر دعا در خروج از خودمحوری

جان‌بزرگی ادامه داد: امام سجاد(ع) به ما می‌آموزند که ما به وسیله خدا می‌توانیم خداوند را بشناسیم؛ خداوند بنده را با خودش آشنا می‌کند و اینگونه خودش دلیل شناخت می‌شود. خدا دعوت‌کننده است و افرادی که ماه رمضان را درک می‌کنند توسط خداوند به این ماه دعوت شدند.

وی تأکید کرد: برای وجود خدا دلیل لازم نداریم چون خداوند را حس می‌کنیم، در شرایط بحرانی و خاص قلب ما فقط خداوند را می‌بینند. اینجا سوالی مطرح می‌شود که اهمیت هوشیاری اینجا چیست؟ یکی از مشکلات ما این است که ذهن ما پر از خداهای دروغین است، کسانی که مستقیم و غیرمستقیم ادعای خدایی کردند و ما نیز تسلیم آنان شدیم.

استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه تشریح کرد: والدین هنگام رشد فرزندان به آنان خواندن نماز را می‌آموزند بنابراین آنان را با رفتار مذهبی آشنا می‌کنند. در مرحله بعد، از دین اسلام، معنویت و خداوند می‌گویند، بنابراین ما معکوس و از طریق رفتار مذهبی خداشناس می‌شویم برای همین است که فرزندان نمی‌توانند با مذهب ارتباط برقرار کنند و فکر می‌کنند تکلیفی است که باید انجام دهند و اگر انجام ندهند وارد جهنم خواهند شد که در اینجا باید اثر عمل و رفتار را مدنظر داشته باشیم.

وی اضافه کرد: در خداشناسی معکوس، خداهای متعددی وجود دارد که والدین و معلمان به نحوی آن‌ها را معرفی کردند؛ در روانشناسی به این امر خداپنداره می‌گوییم چون ذهن ما این خداها را ساخته است.

جان‌بزرگی گفت: دونوع شناخت مکاشفه‌ای و ساختگی داریم. خدایی که خودمان کشف کردیم را هیچ‌گاه فراموش نخواهیم کرد اما شناخت‌های ساخته شده را فراموش می‌کنیم. تفاوت شناخت اکتشافی خداوند با شناخت ساختگی در این است که در شناخت اکتشافی ما مواجهه وجودی داریم و هستی ما با هستی خداوند مواجه می‌شود؛ این مواجهه، ادراک وسیعی را در ما ایجاد می‌کند.

وی ادامه داد: شناخت اکتشافی نتیجه یادگیری نیست اگر بدون یادگیری با خداوند ارتباط بگیریم و خالق را در رابطه کشف کنیم امکان ندارد شناخت بنده تغییر کند، وقتی بنده برای شناخت با خدا درگیر می‌شود لازمه‌اش برقراری ارتباط است و ادراک با واقعیت همسو می‌شود.

استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه مطرح کرد: شناخت مکشوف در اثر رابطه به وجود می‌آید و اگر با خدا ارتباط نداشته باشیم این شناخت ایجاد نخواهد شد.

وی اظهار کرد: وقتی که ما با خدا ارتباط برقرار می‌کنیم خدا بین ما و قلب ماست و اگر خدا را انکار کنیم خودمان را انکار کرده‌ایم. این به معنای فیزیکی نیست در حقیقت خداوند بین ظاهر و باطن ماست.

جان بزرگی تصریح کرد: اگر خدا را به واسطه خودش بشناسیم تفاوتش با اینکه خدا را به واسطه دیگری بشناسیم در این است که ما دچار وضعیتی خواهیم شد که روانشناسان از آن به عنوان انسجام درونی یاد می‌کنند؛ انسجام درونی یعنی اینکه فکر بنده با احساس، رفتار و تجسم بنده یکی شود.

وی اشاره کرد: عمل صالح بدون معنا لذتی نخواهد داشت؛ شناخت از واقعیت الهی آغاز می‌شود و هر شناختی می‌تواند شبه شناخت باشد چون به نقطه معلوم نیست و شبه شناخت را به واقعیت نمی‌رساند.

استاد روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه یادآور شد: بدون شناخت خداوند توسط خدا هر شناختی توهم است چون خداوند نقطه معلوم عالم است. سلامت روانی مستلزم انسجام است و انسجام مستلزم این است که خداوند در ابتدای عمل ما باشد.