قاریان ابزار حفاظت از قرآن در برابر آفت تحریف هستند

به گزارش خبرنگار ایکنا، سیدمحسن موسوی‌بلده پیشکسوت قرآنی در مراسم رونمایی از دو کتاب «سنت اقراء و نظام اجازات» و همچنین «دانش و هنر معلمی» تألیف محمد کاکاوند که روز گذشته دوشنبه 21 اردیبهشت به میزبانی ایکنا برگزار شد، طی سخنانی گفت: باید به این نکته توجه داشت که قاری فاقد اجتهاد است و معمولاً در فرایندی که از آن به اقراء یاد می‌شود باید آنچه از استاد یا متقدمان خود شنیده است عیناً اجرا کند. این امر همان چیزی است که موجب شده طی قرون متمادی، اثری با اصل اصیل خود یعنی قرآن بدون هیچ دخل و تصرف باقی بماند  و دچار تحریف نشود.

 

وی حفظ و حراست از قرآن را وعده‌ای الهی نامید و ادامه داد: ذات اقدس الهی خود با بیان این عبارت در قرآن یعنی «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ» (حجرات/9) این اطمینان را داده است که کلام وحی از هر گونه تحریف و خدشه‌ای مصون باقی بماند و این در حالی است که در مقوله مربوط به اهل بیت(ع) تجربه تاریخی نشان داده است که ساحت ایشان همواره در معرض خطر تحریف و دست‌اندازی قرار داشتند تا جایی که همواره اختلاف و انشقاقی حتی در صحت و اصالت فرمایشات و روایات مربوط به ایشان صورت گرفته و زمینه را برای ایجاد شکاف در میان فرق اسلامی پدید آورده است.

 

وی افزود: این در حالیست که قرآن همانطور که گفته شد طی این سال‌ها مصون از هر نوع هجمه بوده است و برخی اظهارات واهی در مورد اصل قرآن عاری از درجه اعتبار است، چرا که طبق اقوال نقل شده از معصومین(ع) هر جا که تشکیکی در مورد گفتار و رفتار آنها حادث شده است، ایشان مسلمین را به قرآن ارجاع داده و بیان داشته‌اند که آنچه را بیان شده با قرآن مقایسه کنند؛ اگر منطبق با کلام وحی باشد سخن آنهاست و در غیر این صورت معتبر نیست.

 

 

موسوی‌بلده تصریح کرد: وقتی چنین ارجاعی از سوی معصوم(ع) صورت گرفته است، حال اگر نعوذبالله به نقص در کلام وحی دچار شک و شبهه شویم، پس قرآن در آن صورت مرجعی برای محک و معیار کلام معصومین(ع) نخواهد بود و بر این اساس دلیل متقنی مبنی بر کاملیت و جامعیت قرآن وجود داشته و همواره قابل استناد است و باید بر این باور مسجل پافشاری کرد که آنچه پیش روی ما در قالب آیات موجود است همگی همان چیزی است که از آسمان بدون هیچ کم و کاستی نازل شده است.

 

این معلم پیشکسوت قرآن گفت: در اصالت قرآن همین بس که ما هیچگاه به آن و منبع نزول آیاتش که خداوند تبارک و تعالی باشد، سلام نمی‌دهیم. اساساً سلام دادن بر کسی یا چیزی به این معنی است که از ناحیه سلام‌دهنده هیچ زیان و لطمه‌ای بر ماهیتش وارد نخواهد شد. ما بر پیغمبر(ص) و ائمه هدی(ع) درود می‌فرستیم و این امر به آن معناست که ساحت مقدس ایشان ممکن است در معرض خطر، صدمه و هتاکی قرار داشته باشند و سلام‌دهنده با این کار خود، این اطمینان را می‌دهد که تنها از جانب او صحت در پیشگاه معصوم(ع) جاری است. 

 

وی افزود: اما اگر خواسته باشیم ناظر بر آیه قرآنی که به آن اشاره شد، اسباب محافظت از قرآن را از هر گونه تحریف معرفی کنیم باید بگوییم که خداوند به عنوان باعث اصلی این حفظ ابزاری در اختیار دارد که در درجه نخست این نقش به قاریان به عنوان مروجان کلام وحی در میان آحاد مردم قرار داده شده است؛ خداوند رزاق است و فی‌المثل جاری‌کننده نزولات جوی از آسمان اما این نقش کشاورز است که با قابلیتی که خداوند در دانه گیاه، خاک و آبی که از آسمان از جانب خدا فرو فرستاده شده است به عنوان ابزاری در جهت دست یافتن به رزق و روزی خود همت گمارد که این مأموریت در حفاظت خداوند از حریم قرآن نیز به قاریان قرآن سپرده شده است؛ پس نقش قاری تنها قرائت و ارائه صرف کلام الهی نیست، بلکه باید آگاهانه آن را از هر گونه تحریفات عمدی و غیرعمدی مصون سازد. 

 

 

موسوی‌بلده تأکید کرد: درست در همین نقطه است که اهمیت و جایگاه سنت اقراء بیش از پیش هویدا می‌شود. اینکه قاریان سینه به سینه به شکل شفاهی و با درک محضر اساتید قرائت متقدم خود، سعی در تبعیت از شیوه قرائت آنها از کلام وحی داشته باشند و به دنبال بدعت و نوآوری و برهم زدن اصالت کلام الهی نباشند که در اینجا قاعده تلقی به این معناست که شیوه معمول و به قاعده قرائت منطبق با آنچه قبلاً ادا و ارائه می‌شده است، پیش می‌آید و مشاهده می‌کنید قاریانی که جواز اقراء دارند در مجوز آنها تنها چند برگه اختصاص به ذکر نام قاریان متقدمی دارد که آنها نیز حلقه‌ای از این زنجیره ناگسستنی هستند تا مثلاً متصل به آن 10 قاری معروفی شود که صاحبان اقراء عشر هستند.

 

وی با مهم خواندن سنت اقراء و لزوم توجه بیش از پیش آن در شرایط کنونی گفت: متأسفانه در طول دهه‌ها، به جهت غفلت ما شاهد بودیم که این امر به اختلافات زیادی میان فرق اسلامی منجر شده است و در شرایطی که شیعیان به عنوان پیروان راستین ائمه(ع)، که خود صاحبان اصلی اقراء قرآن بوده‌اند، به جای تمسک به شیوه آنها در بیشتر اوقات تنها توجهی گذرا به این امر داشته و آن سو نیز اهل سنت هم تنها متوجه کلام وحی بوده و نه متوسل واقعی به آن.

 

 

این پیشکسوت قرآن در بخش دیگری از سخنان خود ناظر بر کتاب «دانش و هنر معلمی» گفت: ما در جامعه قرآنی فعلی با سه رکن قاری، داور و معلم روبرو هستیم و اگر خواسته باشم در مورد اهمیت امر معلمی به ویژه معلمی قرآن نکته‌ای را خاطرنشان کنم باید بگویم که هیچکس از قاری به غیر از خواندن و ادای صحیح کلمات و زیبایی و گوشنواز بودن تلاوت توقع دیگری ندارد این در حالیست که داور مسابقات قرآن یک مرتبه بالاتر از قاری است و با وجود آنکه خود او ممکن است مانند قاری، قادر به زیباخوانی و ادای گوشنواز عبارات قرآنی نباشد اما به سبب اشرافی که در مورد موضوعات فنی دارد اما با نکته‌سنجی، ایرادات و معایب اجرای یک قاری را به غایت تشخیص داده و آن را گوشزد می‌کند و البته معلم قرآن که مرتبه‌ای بالاتر از داور دارد و علاوه بر تشخیص ایرادات باید طریقه صحیح ارائه عبارت و واژگان قرآنی را نیز بداند و اینجاست که اهمیت کار یک معلم قرآن و هنر او بیش از پیش آشکار می‌شود.  

 

این گزارش حاکی است در بخش دیگری از این  مراسم، مهدی نادی؛ کارشناس قرآنی با مثبت و مهم ارزیابی کردن کاری که محمد کاکاوند در تألیف این دو کتاب به انجام رسانده است، گفت: البته که این دو اثر تألیفی نیاز به نقد و بررسی پس از اشرافی که بر روی محتوای آن پیدا خواهد شد، دارد، با این حال باید اقدام وی را تحسین کرد که در وهله اول توانسته به موضوعی که کاربرد زیادی در امر آموزش قرآن دارد و می‌تواند راهگشای مربیان و معلمان قرآن باشد، بپردازد.

 

 

وی ادامه داد: موضوع‌شناسی و پرداختن به مقولاتی که در بدو امر شاید به ذهن هیچ‌ کدام از ما خطور نکند، کار بزرگی است که مؤلف این دو کتاب به تشخیص درست آنها دست زده و البته در راه گردآوری و تدوین مطالب آن نیز وقت زیادی صرف کرده و زحمت زیادی کشیده است و این امر می‌تواند الگویی برای سایر پژوهشگران و محققان در امر علوم قرآنی باشد تا مقولاتی در زمینه علم و دانش قرآنی که یا به آنها پرداخته نشده یا کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند برای کار پژوهشی انتخاب کنند، چرا که خلأ و کمبود آن در امر آموزش بیش از پیش احساس می‌شود.

 

نادی تصریح کرد: امری نادرست در میان معلمان و مربیان قرآنی ما باب شده است و آن اینکه اغلب بسیار متکی به قدرت حافظه و محفوظات ذهنی خود هستند، در حالی که این امر با مخاطرات زیادی همراه است و لذا به شیوه‌ای که امروز شاهد آن هستیم می‌توان این توصیه را به دوستان فعال در عرصه مطالعه، پژوهش و تعلیم و تعلم قرآن را داشت که در سیر مطالعاتی و تجارب میدانی که در عرصه آموزش قرآن با آنها روبرو هستید، هر کجا که با مطلبی جالب توجه که بعدها بتوان با گردآوری آنها، آثار مکتوبی که راهگشای چالش‌ها و معضلات آموزش قرآن باشد یادداشت‌برداری کنند که قطعاً این دست‌نویس‌ها وقتی در اختیار افراد دیگر قرار گیرد، قادر خواهد بود برای آنها نیز مسیری هدفمند را در امر آموزش قرآن پیش پای آنها بگذارد.

 

وی در پایان گفت: علاوه بر دانش در نامگذاری این کتاب از عبارت هنر معلمی نیز استفاده شده است. همواره در امر آموزش قرآن ساحت‌ها و بسترهای ناشناخته یا کمتر آزموده‌شده‌ای وجود دارد که باید گام در وادی آنها گذاشت؛ یکی از آن بسترها عرصه هنر به ویژه در بیان مفاهیم قرآنی است که اگر مجهز و مسلح به ابزار آن شد، قطعاً کلام و بیان نافذتری در اثرگذاری و اثربخشی کلام وحی می‌توان داشت.