مروری بر کتاب «اندیشه سیاسی - تربیتی علوی در نامههای نهجالبلاغه»/ 5
«میانهروی»؛ دستوری سرنوشتساز برای زندگی از سوی امیرالمؤمنین(ع)
در کتاب «اندیشه سیاسی - تربیتی علوی در نامههای نهجالبلاغه» نوشته آیتالله احمد بهشتی چنین آمده است: میانهروی از دستورهای بسیار مهم همه انبیای الهی بلکه در صدر دستورات آنهاست. رعایت اقتصاد در همه جا لازم است در خوردن و آشامیدن در خواب و استراحت در کار و تلاش در تحصیل و مطالعه در عبادت در دوستی و دشمنی در سخن گفتن و ...
به گزارش ایکنا؛ کتاب «اندیشه سیاسی - تربیتی علوی در نامههای نهجالبلاغه» نوشته آیتالله احمد بهشتی، طی سال ۱۳۸۸ در ۹ جلد و به همت بوستان کتاب منتشر شده است. بخش پنجم این نوشتار را در ادامه میخوانیم.
میانهروی از دستورهای بسیار مهم همه انبیای الهی بلکه در صدر دستورات آنهاست. رعایت اقتصاد در همه جا لازم است در خوردن و آشامیدن در خواب و استراحت در کار و تلاش در تحصیل و مطالعه در عبادت در دوستی و دشمنی در سخن گفتن و ... لقمان حکیم در نصایح پدرانه خویش به فرزندش فرمود: «وَلَا تُصَوَّرُ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحةٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالِ فَخُورٍ* وَأَقْصِدُ فِي مَشْبِكَ وَأَغْضُضُ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الحَمِيرِ»؛ پسرم! با بیاعتنایی از مردم روی نگردان و مغرورانه بر روی زمین راه نرو که خداوند هیچ متکبر مغروری را دوست ندارد. پسرم در راه رفتن میانهرو و معتدل باش و صدای خود را فروپوش که بدترین صداها صدای خران است.
خدای متعال در مورد انفاق مال میفرماید: «وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنْقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ أَلْبَسْطِ فَتَفْعُدَ مَلُوما محسوراً»؛ دستت را برای انفاق به گردنت قفل نکن و بیاندازه نگشای که گرفتار ملامت و حسرت شوی. قرآن کریم درباره لباس زینت خوردن و آشامیدن میفرماید: «وكلُوا وَأَشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»؛ ای فرزندان آدم زینت خود را به هنگام رفتن به مسجد بردارید و بخورید و بیاشامید و زیادهروی نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمیدارد.
امام علی در خطبه «همام» در وصف پرهیزگاران فرمود: «فالمتقون فيها هم أهل الفضائل، منطفهم الصواب وَ مَلْتِسُهُمُ الاقتصادُ وَ مَسْبُهُمُ التواضع»؛ پرهیزگاران در این دنیا اهل فضیلت هستند. گفتارشان صواب، پوشششان میانهروی و در راه رفتن و مشیشان تواضع و فروتنی است.
اگر به اخلاق ارسطویی بنگریم در آنجا فضیلت به معنای شجاعت، عفت، حکمت و عدالت آمده است. ارسطو همه اینها را به عنوان حد وسط، فضیلت شناخته و هرکس از حد وسط خارج شود و به افراط و تفریطگرایی گرفتار رذیلت است. از نظر وی شجاعت حد وسط جبن و تهور و عفت حد وسط خمود و شره و حکمت حد وسط کودنی و جربزه و عدالت حد وسط ظلم و انظلام است. پس در همه اموری که به اخلاق یعنی خویهای باطنی و اخلاقیات - یعنی کارهای وابسته به خویهای باطنی مربوط است باید رعایت اعتدال و اقتصاد و میانهروی کرد.
آن که مقتصد و معتدل است، کار و راهش را با آرامش ادامه میدهد و آن که تندروی و کندروی میکند به جایی نمیرسد. «اسب تازی دو تک رود به شتاب/ شتر آهسته میرود شب و روز» امام علی(ع) فرمود: «ما عالَ مَنِ اقتصد»؛ هرکس میانهروی کند فقیر و درمانده نشود. حضرتش در وصف پیامبر گرامی اسلام(ص) فرمود: «صَدَعَ بِالحَقِّ وَ نَصَحَ لِلخَاقِ وَ هَدى الَى الرَّسْدِ وَ أَمَرَ بِالقَصْدِ»؛ او حق را آشکار کرد، مردم را نصیحت فرمود، راه رشد و رستگاری را نشان داد و به میانه روی امر کرد.
پیداست که هیچ برنامهای بدون رعایت اقتصاد و اعتدال به سامان نمیرسد. سلامت تن و روان به اعتدال وابسته است. سلامت حکومت و دولت و جامعه نیز به اعتدال است. از این هم بالاتر باید گفت سلامت نظام آفرینش به اعتدال است. اگر گرما و سرما و بارندگی و خشکی زمین از حد بگذرد، هیچکس روی خوشی نمیبیند. اگر توالد و تناسل و تکثیر نسل نباتات حیوانات و انسانها از حد تعادل خارج شود، باید فاتحه حیات در روی کره زمین خوانده شود.
انتهای پیام 
