کتاب مباهله؛ سفری از آیات قرآن و روایات معصومین تا شعر و مستحبات

کتاب «مباهله»، اثر دست‌اوردی از پژوهشگران بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، با نگاهی چندبعدی به یکی از درخشان‌ترین وقایع تاریخ اسلام می‌پردازد. این اثر که با مقاله‌ای تبیینی از آیت‌الله العظمی جوادی آملی آغاز می‌شود، در کنار بررسی‌های لغوی و تفسیری بر اساس آموزه‌های امام رضا(ع)، به ابعاد تاریخی، آداب معنوی و بازتاب‌های ادبی واقعه مباهله در شعر عربی و فارسی پرداخته است تا تصویری جامع از پیوند نبوت و امامت در این معجزه جاودانه ارائه دهد.

کتاب مباهله نوشته جمعی از پژوهشگران بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی است. در آغاز کتاب، مقاله «مباهله؛ معجزه جاودان الهی» اثر آیت‌الله العظمی جوادی آملی آورده شده است. ایشان بیان می‌کنند که رخدادهای بزرگ اسلامی گاه به نبوت و گاه به امامت مربوط‌اند و پیوند مشترک میان این دو، ولایت است. جریان امامت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام، هم در ماجرای غدیر و هم در ماجرای مباهله مطرح است. مباهله یک معجزه خالده الهی است و امروز نیز اگر کسی به طهارت روح دست یابد، می‌تواند توفیق مباهله داشته باشد.

 

در بخش بعد، مقاله «مباهله چیست؟» نوشته مهدی شریعتی‌تبار آمده است. در این نوشتار بیان می‌شود که پیامبر اسلام(ص) در جریان مباهله، مسیحیان نجران را پس از گفت‌وگوهای بسیار و پس از آن که آنان از پذیرش حق سر باز زدند و بر لجاجت پای فشردند، به مباهله ـ که مبارزه‌ای معنوی و فکری است ـ فراخواندند. اما آنان از مباهله کناره گرفتند و در نهایت پیمان صلحی میان آن‌ها و پیامبر بسته شد و مسیحیان به پرداخت جزیه موظف گردیدند.

 

در ادامه، به آیه مباهله در تفاسیر کهن و نیز مفهوم‌شناسی واژگان «مُمترین» و «ابتهال» در مقاله محسن رجبی‌ قدسی پرداخته می‌شود. سوره آل عمران، سومین سورهه قرآن کریم، شامل ۲۰۰ آیه و ۲۱ واحد موضوعی(رکوع) است. پیامبر اکرم(ص) سوره‌های آل‌عمران و بقره را «زهراوین»، یعنی دو سوره بسیار درخشان، نامیده‌اند و امام صادق(ع) نیز بر تلاوت این دو سوره همراه با یکدیگر سفارش فرموده‌اند.

 

بخش بعدی کتاب، تفسیر آیه مباهله و آیه اصطفاء در کلام امام رضا(ع) به قلم مهدی شریعتی‌تبار و علی‌جان سکندی است. این دو آیه از روشن‌ترین دلایل قرآنی درباره فضیلت و جایگاه ممتاز اهل‌ بیت(ع)، به‌ ویژه امیرالمؤمنین علی(ع)، و همچنین درباره امامت و خلافت بلافصل ایشان به شمار می‌آیند.

 

مفسران مذاهب مختلف اسلامی درباره این دو آیه دیدگاه‌های متنوعی مطرح کرده و در برخی موارد اختلاف نظرهایی داشته‌اند. در این نوشتار، این دو آیه از منظر تفسیری امام رضا(ع) بررسی شده و ضمن آشنایی با تفسیر امام معصوم، به شبهات موجود نیز پاسخ داده می‌شود.

 

سپس مقاله «نگاه درون‌متنی به آیه مباهله» نوشته رضا وطن‌دوست آمده است. در طول ۲۳ سال دوران بعثت پیامبر اکرم(ص)، رویدادهای بسیار بزرگی رخ داده است که هر یک برای اثبات حقانیت اسلام کافی‌اند. یکی از این رخدادهای بسیار مهم، جریان مباهله است؛ رخدادی که در آن، توحید، نبوت و امامت در کامل‌ترین صورت خود آشکار شد و حقیقت ناب یکتاپرستی بر همگان روشن گشت.

 

در ادامه، مقاله «آداب و مستحبات روز مباهله» نوشته مرتضی انفرادی آمده است. بزرگان دین بر انجام اعمال مستحب این روز تأکید فراوان داشته‌اند. با دقت در کثرت و تنوع این اعمال، اهمیت آن آشکار می‌شود؛ زیرا خواندن دعاهای مأثور و به‌ جا آوردن مستحبات، دریایی پربرکت از فیوضات اهل‌ بیت(ع) است و نیز با نیازهای فطری انسان هماهنگ است. این اعمال، انسان را به تلاش برای بهره‌مندی معنوی بیشتر از برکات روز مباهله برمی‌انگیزد و طراوت ویژه‌ای به حیات معنوی مؤمن می‌بخشد.

 

در پایان کتاب، مقاله «مباهله در شعر عربی و فارسی» نوشته امیر سلمانی رحیمی و اندیشه قدیریان آمده است. یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های ادبیات متعهد، اثرپذیری شاعران عرب و فارسی‌زبان از قرآن کریم، احادیث نبوی و روایات اهل‌ بیت(ع) است. شمار فراوان سروده‌های آیینی و پیدایش گونه‌هایی چون منقبت، میلادیه، مرثیه و غدیریه گواه این حقیقت است. اشاره به موضوع مباهله در شعر عربی و فارسی، هم تلمیحی به قرآن کریم است و هم پیوندی نزدیک با احادیث رسول خدا(ص) در بیان فضایل اهل‌ بیت(ع)، به‌ویژه امیرالمؤمنین علی(ع) دارد.

انتهای پیام