پیوند آیت‌الکرسی با ولایت و شناخت حجت الهی
یک پژوهشگر قرآن گفت: برای فهم عمیق آیات توحیدی قرآن، نباید از پیوند آن‌ها با حقیقت ولایت و جایگاه حجت‌های الهی غافل شد، چراکه شناخت خداوند از مسیر شناخت اولیای او جدا نیست.
قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به‌واسطه احکام نیست؛ در پرتو روایات اهل بیت(ع)، افق‌های تازه‌ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می‌شود. بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی عصر(عج) پیوند یافته‌اند و تصویری عمیق‌تر از فرهنگ انتظار ارائه می‌کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله‌گفت‌وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی‌اکبر توحیدیان پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را از ابتدای قرآن، جزءبه‌جزء بررسی می‌کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن‌تر و دقیق‌تر تبیین شود.
ایکنا ـ در بررسی آیات جزء سوم قرآن کریم، به آیت‌الکرسی می‌رسیم. این آیه چه جایگاهی در معارف قرآن دارد؟
بررسی آیات جزء سوم را با یکی از معروف‌ترین و بزرگترین آیات قرآن کریم، یعنی آیت‌الکرسی آغاز می‌کنیم؛ آیه‌ای که در کلام معصومان(ع) با تعابیری همچون سید، قله و افضل آیات قرآن معرفی و در روایات، حامل اسم اعظم الهی و راه‌گشای تمام مشکلات مادی و معنوی دانسته شده است. این آیه، تابلویی جامع، بی‌بدیل و زیبا از معارف بلند توحیدی، ولایی و مهدوی است.
بیشتر بخوانید:
- ایمان و شایستگی، معیار همراهی با جبهه حق است
- درس‌های ماجرای طالوت و جالوت برای منتظران ظهور
- رجعت در قرآن و روایات؛ شواهد قرآنی و دیدگاه علمای شیعه
- رجعت؛ حلقه‌ای میان ظهور و قیامت
- انتظار واقعی؛ از خودسازی تا زمینه‌سازی برای حاکمیت حق
- انتظار در میدان آزمون؛ حفظ ایمان در سختی‌ها
- انتظار بدون استقامت معنا ندارد
- یاران حضرت مهدی(عج)؛ از اجتماع ۳۱۳ نفر تا برخورداری از بصیرت و فراست
- تحقق کامل ثقلین در حکومت جهانی حضرت مهدی(عج)
- «وجه الله»؛ کلید فهم جایگاه حضرت ولی عصر(عج) در آیات قرآن
شاید ارتباط ولایی و به‌ویژه مهدوی این آیه برای برخی مخاطبان آشکار نباشد. از این‌رو، لازم است به شرح مختصر آن بپردازیم تا هنگام تلاوت آیت‌الکرسی، هم به یاد منجی موعود، حضرت مهدی(عج) باشیم و هم از صمیم قلب، برای تعجیل در فرج و تحقق ظهور موفورالسرور ایشان دعا کنیم.
خداوند متعال در آیه ۲۵۵ سوره مبارکه «بقره» می‌فرماید: «اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ؛ خداوند، هیچ معبودی جز او نیست، زنده و برپادارنده است. نه خواب سبک او را فرامی‌گیرد و نه خواب سنگین. آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است، از آن اوست. کیست آنکه جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه را پیش روی آنان و آنچه را پشت سرشان است، می‌داند و آنان به چیزی از علم او احاطه نمی‌یابند، مگر به آنچه او بخواهد. کرسی او آسمان‌ها و زمین را فراگرفته است و نگهداری آن دو بر او دشوار نیست و او بلندمرتبه و بزرگ است.»
این آیه، دومین آیه از ۳۸ آیه قرآن کریم است که با لفظ جلاله «اللَّه» آغاز می‌شوند. مستحب مؤکد است که هنگام آغاز تلاوت این دسته از آیات، پس از استعاذه، آیه شریفه «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ» نیز خوانده شود.
ایکنا ـ ارتباط آیت‌الکرسی با موضوع ولایت و مهدویت چیست؟
برای فهم پیوند آیت‌الکرسی با ولایت، باید به این نکته توجه کنیم که مقام معصوم(ع) در تعابیر قرآنی و روایی با عناوینی همچون «وجه‌الله»، «ولی‌الله»، «حجت‌الله»، «کلمة‌الله» و مشابه آن‌ها که مضاف‌الیه لفظ جلاله «الله» است، شناخته می‌شود. از این منظر، آیات توحیدی قرآن و آیاتی که لفظ جلاله «اللَّه» در آن‌ها آمده است، می‌توانند با شناخت مقام و جایگاه معصومان(ع) ارتباط پیدا کنند.
در حدیث مشهور سلسلةالذهب، از امام علی بن موسی‌الرضا(ع) نقل شده است: «لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِي، فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِي أَمِنَ مِنْ عَذَابِي؛ لا إله إلا الله دژ استوار من است، پس هرکس در دژ من وارد شود، از عذاب من ایمن خواهد بود.»
در تبیین ولایی این روایت، توحید با ولایت امیرالمؤمنین علی(ع) پیوند دارد و عبارت «وِلَايَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ حِصْنِي؛ ولایت علی بن ابیطالب، دژ استوار من است»، متناظر با آن روایت شده است. مقصود اینکه توحید حقیقی از ولایت الهی و ولایت حجج الهی جدا نیست.
از سوی دیگر، قرآن کریم «کتاب‌الله» و «کلام‌الله» است، همان‌گونه که مقام معصوم(ع)، مقام «وجه‌الله» محسوب می‌شود. کلام الهی و وجه الهی در کنار یکدیگر معنا می‌یابند و این همان پیوند جاودانه قرآن و عترت است که در حدیث ثقلین بر آن تصریح و تأکید شده است. از پیامبر اکرم(ص) نقل شده: «إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ: كِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِي؛ من در میان شما دو امانت گران‌بها به‌جا می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم.» این پیوند، مبنایی برای فهم ارتباط آیات توحیدی با ولایت و معارف مهدوی است.
ایکنا ـ مفهوم «وجه‌الله» چیست و چه ارتباطی با مقام معصومان(ع) و شناخت ولایت دارد؟
برای درک بهتر این موضوع، به توضیحی از علامه سیدمحمدحسین حسینی طهرانی(ره) در جلد چهارم کتاب معادشناسی، صفحات ۲۲۸ تا ۲۳۱ استناد می‌کنیم. ایشان درباره وجه‌الله و گستره آن چنین توضیح می‌دهد: «چیزی که باقی است، وجه خداست و مخلَصین از بندگان خدا، «وجه خدا» هستند و بنابراین بوار و هلاک ندارند. وجه خدا همه‌جا هست؛ تمام عالم آفرینش از نقطه‌نظر ارتباط با خدا، وجه خداست. وجه خدا تمام عالم ملک و ملکوت را فراگرفته؛ هیچ ذره‌ای را نمی‌یابیم، مگر آنکه وجود مقدس خدا با او بوده و معیت دارد.»
قرآن کریم می‌فرماید: «وَلِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ عَلِيمٌ؛ مشرق و مغرب از آن خداست، پس به هر سو رو کنید، آنجا وجه خداست. خداوند گشایشگر و داناست.» علامه طهرانی(ره) در ادامه، درباره اولیای الهی توضیح می‌دهد که هرچند بدن آنان از نظر ظاهری مانند دیگر انسان‌هاست، حقیقت وجودی و مقام معنوی آنان به عالم ملک و ملکوت گستردگی دارد. آنان از محدودیت‌های معمول زمان و مکان فراتر می‌روند و با بینشی عمیق‌تر به جهان می‌نگرند.
علم، قدرت و حیات خداوند محدود نیست و موجودات فقط به اندازه‌ای که خداوند بخواهد، از علم او بهره‌مند می‌شوند. در آیت‌الکرسی می‌خوانیم: «وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِهِ إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ؛ و آنان به چیزی از علم او احاطه نمی‌یابند، مگر به آنچه او بخواهد؛ کرسی او آسمان‌ها و زمین را فراگرفته است.»
اولیای الهی که از آلودگی‌های نفسانی رها شده‌اند و مظهر صفات و اسماء الهی هستند، به اذن خداوند از علومی برخوردار می‌شوند و توانایی‌هایی می‌یابند که دیگران از آن‌ها محروم‌اند. عالم ماده و محدودیت‌های معمول زمان و مکان، مانع تحقق آنچه خداوند برای آنان مقدر کرده است، نیست.
در این زمینه، از امیرالمؤمنین امام علی(ع) نقل شده است که پس از ضربت‌خوردن فرمودند: «وَإِنَّمَا كُنْتُ جَارًا جَاوَرَكُمْ بَدَنِي أَيَّامًا؛ من فقط همسایه‌ای بودم که بدنم چند روزی در کنار شما اقامت داشت.» این عبارت در تبیین مورد اشاره، به تفاوت میان بدن ظاهری و حقیقت وجودی انسان کامل اشاره دارد؛ یعنی آنچه مردم از اولیای الهی مشاهده می‌کنند، لزوماً تمام حقیقت و مرتبه وجودی آنان نیست.
انتهای پیام
