مسئولیت‌گریزی؛ عامل ذلت و پستی
افراد و جوامع مبتلا به مسئولیت‌گریزی، در دنیا محکوم به عقب‌ماندگی، ذلت، پستی و احتیاج به دیگران هستند و در آخرت نیز به‌دلیل مسئولیت‌ناشناسی و مسئولیت‌ناپذیری مؤاخذه می‌شوند.
به گزارش ایکنا از اصفهان، آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری در سلسله‌گفتارهایی، به شرح ۴۰ رذیلت اخلاقی پرداخته است که از سوی پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر معظم‌له منتشر و در سایت خبرگزاری ایکنا بازنشر می‌شود. شماره بیست‌وششم این مجموعه به رذیله اخلاقی «مسئولیت‌گریزی» اختصاص دارد.
فرار از مسئولیت و کوتاهی در پذیرش آن، یکی از صفات رذیله است. این رذیله معمولاً از سستی روحی انسان سرچشمه میگیرد؛ همان‌گونه كه خستگی نیز ناشی از سستی جسم است.
خداوند متعال در آیه 152 سوره مبارکه «آل‌عمران»، مسلمانانی را که در جنگ احد، در پذیرش مسئولیت کوتاهی کردند، نکوهش می‌کند و می‌فرماید: «وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّون؛ و قطعاً خدا وعده خود را با شما راست گردانید: آن‌گاه كه به فرمان او، آنان را میكشتید تا آنكه سست شدید و در كار با یكدیگر به نزاع پرداختید و پس از آنكه آنچه را دوست داشتید، به شما نشان داد، نافرمانی کردید.»
بیشتر بخوانید:
- حب ریاست؛ وادی تباهی و شقاوت
- كوتاهی در تحصیل فضائل؛ رذیله‌ای که راه کمال را می‌بندد
- لجاجت؛ سد راه توبه و آمرزش الهی
- بخل؛ پشت پا زدن به عطایای پروردگار
- طمع؛ عامل زوال ایمان و انسانیت
- حرص؛ عطش سیری‌ناپذیر
- دنیادوستی؛ حسرت و اندوه بی‌پایان
- خودخواهی؛ سرچشمه انحطاط انسان
- اضطراب؛ زنجیری بر دست و پای اراده
- سنگ‌دلی؛ مانع پذیرفتن حق و حقیقت
غفلت از مسئولیت و کوتاهی در انجام وظیفه‌ای که بر عهده انسان است، در بیشتر موارد از نشناختن آن مسئولیت ناشی می‌شود. به عبارت رساتر، اگر آدمی از مسئولیت واجب خود، شناخت دقیق و درستی نداشته باشد، ناگریز به انجام آن نخواهد پرداخت.
در مقابل، تاریخ تمدن‌های بشری گویای آن است که شناخت مسئولیت، تنها علت یا دست‌کم یکی از مؤثرترین علت‌های پیشرفت ملت‌ها بوده است. از این‌رو، شناخت وظیفه، مقدم بر انجام آن محسوب می‌شود و همواره یکی از توصیه‌های ما به جوانان آن است که برای آبادی دنیا و آخرت، در شناخت و انجام وظیفه کوشا باشند.
از مفاسد و عواقب این صفت رذیله، همین بس که افراد و جوامع مبتلا به آن، در دنیا محکوم به عقب‌ماندگی، ذلت، پستی و احتیاج به دیگران هستند؛ در آخرت نیز نه‌تنها بهره‌ای از بهشت و نعمت‌های آن نخواهند داشت، بلکه به‌دلیل مسئولیت‌ناشناسی و مسئولیت‌ناپذیری مؤاخذه می‌شوند.
امام کاظم(ع) در این رابطه می‌فرمایند: «إِياكَ وَ الضَّجَرَ وَ الْكَسَلَ فَإِنَّهُمَا يمْنَعَانِكَ حَظَّكَ مِنَ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ؛ از تنبلی و بیحوصلگی بپرهیز، زیرا كه این دو، مانع رسیدن تو به بهره دنیا و آخرت هستند.» (وسائل‌الشیعه، ج 16، ص 22)
این رذیلت ناپسند، اقسام و مراتبی دارد؛ بعضی از اقسام آن عبارتند از: كوتاهی در برابر دین و اخلاق، کوتاهی در برابر دنیا و تأمین معیشت، كوتاهی در برابر روح، كوتاهی در برابر جسم و بدن، كوتاهی در برابر عمر، كوتاهی در برابر خانواده و كوتاهی در برابر جامعه.
در این زمینه، گفتنی است كه انسان باید نسبت به همه مسئولیت‌های واجب خود، آگاهی لازم را کسب کند و در عمل به آن‌ها کوشا باشد. انسان تک‌بعدی که در انجام بعضی از وظایف، بسیار تلاش می‌کند و بعضی دیگر را وامی‌نهد، مطلوب اسلام و آموزه‌های اسلامی نیست. اساساً اسلام شریعتی جامع است كه از اجزایی پراكنده، ولی سخت پیوسته، تشكیل شده است. از این‌رو نمیتوان بعضی از اجزای آن را پذیرفت و بعضی دیگر را رها کرد.
برای نمونه، پرداختن صرف به دین و معنویت و کوتاهی در تأمین معیشت و سستی در رسیدگی متعارف به زندگی دنیوی مذموم است، چنانکه غرق‌شدن در مادیات و غفلت از ارزش‌های دینی و معنوی نکوهش می‌شود. اهمیت صرف به خود و خانواده و بی‌تفاوتی نسبت به جامعه و افراد آن شایسته نیست، همچنان‌که توجه افراطی به مشکلات اجتماعی و کوتاهی در تأمین حوائج اعضای خانواده و غفلت از نیازهای پدر و مادر، خویشان و همسایه‌ها قبیح است.
راهکار رهایی از این رذیله ناپسند، همان‌طور که بیان شد، تلاش برای شناخت وظیفه و عمل به آن است. در این راستا باید از هرگونه سستی، تنبلی و کسالت پرهیز شود. تلقین اینکه «نمی‌شود»، «نمی‌توانم» و «نمی‌دانم» در قاموس انسان راه ندارد نیز در این زمینه مؤثر است.
انتهای پیام
