صله رحم؛ فرصتی برای ارتقای انديشه‌ها و تجربه‌ها

گروه اجتماعی: حجت‌الاسلام عبدالرزاق‌نژاد گفت: نوروز باستانی همواره با ديد و بازديد ايرانيان همراه و عجين بوده است؛ اين سنت پسنديده كه در اسلام از آن با عنوان «صله رحم» ياد می‌شود، می‌تواند مايه بقای محبت در نسل‌ها و پايداری جوامع و فرصتی برای ارتقای انديشه‌ها و تجربه‌ها باشد.

حجت‌الاسلام و المسلمين مهدی عبدالرزاق‌نژاد، عضو هيئت علمی دانشگاه علوم‌پزشكی بيرجند در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه خراسان جنوبی، با بيان اينكه اسلام، آدمی را موجودی فرد‌محور، تنها و جدای از جماعت نمی‌داند، گفت: اسلام، انسان را به‌طور فطری و اجتماعی می‌شناسد و معرفی می‌كند كه بايد در واكنش‌های متقابل با ديگران، بخش مهمی از نيازهای خويش را برطرف و به رشد و كمال دست يابد.

وی با بيان اينكه اساساً اسلام، دينی اجتماعی و مبتنی بر قواعد و دستورهای جمعی است كه هرگونه فردپرستی، رهبانيت و گوشه‌گيری در آن ممنوع می‌باشد و با توجه به اينكه يكی از اموری كه آموزه‌های دينی اهميت بسياری برای آن قائل است، مسئله «صله ارحام» است، افزود: «صله» از نظر لغت‌شناسی به‌معنای پيوستن، احسان و عطاست و «ارحام» جمع «رحم» و به‌معنای عضو خاصی از بدن زن است كه محل استقرار فرزند و كانون نشو و نمای طبيعی اوست كه خويشاوندان نيز به اعتبار انتساب به يك رحم، «ارحام» خوانده می‌شوند.

حجت‌الاسلام عبدالرزاق‌نژاد با اشاره به اينكه صله ارحام به‌معنای «ارتباط با خويشاوندان» اعم از سببی و نسبی است، ادامه داد: صله رحم به معنای نيكی كردن به خويشاوندان و هم دردی و كمك به آنان با جان و مال و هر چه از خير است كه در توان انسان باشد و قطع رحم به آن اموری گفته می‌شود كه مخالف اين رويه باشد.

وی پيرامون اهميت صله رحم بيان كرد: با توجه به آثار ژرف صله رحم در حوزه فردی و اجتماعی و زندگی دنيوی و اخروی انسان، آيات و روايات به طور گسترده بر آن تأكيد ورزيده و اهميت آن را گوشزد كرده‌اند كه در آيه 27 سوره بقره آمده است: «الَّذِينَ یَنقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِن بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَیَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ وَیُفْسِدُونَ فِی الأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ، كسانی‌كه عهد خدا را پس از محكم بستن می‌شكنند و رشته‌ای را كه خدا امر به پيوند آن كرده می‌گسلند و در ميان اهل زمين فساد می‌كنند، ايشان به حقيقت زيانكارند».

حجت‌الاسلام عبدالرزاق‌نژاد افزود: امام سجاد(ع) نيز در نصيحت خويش به فرزندان، آنها را از هم‌نشينی با چند گروه منع می‌كند كه يكی از آنها، كسی است كه روابط خويشاوندی را قطع كرده است، زيرا آنان در آيات قرآن مشمول لعنت الهی قرار گرفته‌اند؛ همانگونه كه در آيه 22 و 23 سوره محمد آمده است: «فَهَلْ عَسَیْتُمْ إِن تَوَلَّیْتُمْ أَن تُفْسِدُوا فِی الْأَرْضِ وَتُقَطِّعُوا أَرْحَامَكُمْ، پس [اى منافقان] آيا اميد بستيد كه چون[از خدا] برگشتيد [يا سرپرست مردم شديد] در [روى] زمين فساد كنيد و خويشاوندی‌هاى خود را از هم بگسليد(22)، أُوْلَئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمَى أَبْصَارَهُمْ، اينان همان كسانند كه خدا آنان را لعنت نموده و [گوش دل] ايشان را ناشنوا و چشمهايشان را نابينا كرده است».

وی با بيان اينكه در روايات از «صله رحم» به بهترين اعمال پس از ايمان، اولين سخنگوی روز قيامت و بهترين خصلت مؤمن ياد شده است، اظهاركرد: از سوی ديگر، نكوهش‌های شديدی بر ترك پيوند با خويشان آمده كه نشان دهنده اهميت فوق‌العاده اين مسئله در اسلام است.

عضو هيئت علمی دانشگاه علوم پزشكی بيرجند ادامه داد: در روايتی از پيامبر اكرم(ص) قطع رحم، «منفورترين عمل» شمرده شده و قاطع رحم «يكی از سه گروهی است كه روی بهشت را نمی‌بيند» و در روايات ديگر، «واگذار شدن انسان به خود از سوی خدا»، «فرود آمدن خشم و انتقام»، «قطع رحمت الهی» و «كيفر اخروی» از پی آمدهای منفی قطع رحم ذكر شده است.

حجت‌الاسلام عبدالرزاق‌نژاد بيان كرد: كسی‌كه آداب فردی و اجتماعی و خويشاوندی را كه مايه بقای محبت در نسل‌ها و پايداری جوامع است رعايت نكند، مايه اختلاف‌افكنی و از بين بردن سلامت جامعه است.

وی در پاسخ به اين سؤال كه چرا اسلام به اين مسئله چنين توجهی كرده و بر آن تأكيد ورزيده است؟، گفت: بسياری از مؤلفه‌های اخلاقی و عوامل رشد و تكامل و اصلاح ملت‌ها و حكومت‌ها، در اجتماع معنا پيدا می‌كند يعنی اصلاح اجتماع، در آغازين قدم از واحدهای كوچك آغاز و تأثير خود را بر اجتماع‌های بزرگ‌تر می‌گذارد، از اين‌رو، اسلام برای عظمت مسلمانان از اين روش به‌صورت كامل بهره‌برداری كرده و به اصلاح واحدهايی دستور داده كه معمولاً افراد از كمك و عظمت بخشيدن به آن روی گردان نيستند چراكه تقويت بنيه افرادی را توصيه می‌كند كه خونشان در رگ و پوست هم در گردش است. هنگامی‌كه اجتماع‌های كوچك خويشاوندی نيرومند گرديد، اجتماع بزرگ آنها نيز عظمت می‌يابد.

عضو هيئت علمی دانشگاه علوم پزشكی بيرجند، درباره آثار صله رحم خاطرنشان كرد: با تأملی در آثار صله رحم در آيات و روايات درمی‌يابيم كه بخشی از آثار و بركات اين مسئله در حوزه فرد و بخشی از آنها در حوزه اجتماع مطرح می‌شود، همچنان كه پاره‌ای از اين آثار در دنيا و پاره‌ای در آخرت نصيب انسان می‌شود.

حجت‌الاسلام عبدالرزاق‌نژاد خاطرنشان كرد: صله رحم مانند ديگر فضائل اخلاقی درجه‌های متفاوتی دارد و با حداقل ارتباط كه همان رفت و آمد خانوادگی يا سلام كردن است، آغاز می‌شود و با مهرورزی بيشتر از طريق رفع مشكلات و نيازمندی‌های خويشان به‌وسيله همكاری و مشاركت در زمينه‌های مختلف و كمك‌های عاطفی، مالی و جانی تكامل می‌يابد، بديهی است در اين صورت به ميزان تقويت و گسترش اين ارتباطات در عمق و سطح، آثار و بركات وسيع‌تری نصيب فرد و جامعه می‌شود.