شهيد صدر؛ الگوی توليد علوم انسانی اسلامی/ بدون علوم انسانی تمدن اسلامی محقق نمی شود

گروه حوزه‎های علميه: عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره)، شهيد صدر را الگوی توليد علوم انسانی اسلامی و مواجهه با انديشه‎‏های متفكرات گوناگون در اين زمينه دانست.

به گزارش خبرگزاری بين‎المللی قرآن(ايكنا) حجت‎الاسلام والمسلمين مصطفی كريمی، عضو هيئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) دوم خردادماه در نشست علمی- پژوهشی «شمول قرآن نسبت به علوم انسانی» با اشاره به تلاش‎های آيت‎الله مصباح يزدی در راستای تحقق حضور گسترده علمی حوزه در عرصه علوم انسانی، عنوان كرد: تاسيس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) نيز توسط ايشان با همين هدف انجام شد و در همين راستا تا كنون بيش از 104 كتاب در زمينه علوم انسانی در مؤسسه به چاپ رسيده كه نشانگر عزم جدی اين موسسه در اين زمينه خاص است.

وی افزود: قرآن كريم با توجه به ابعاد و ظرفيت‎های بسيار بالای آن منبع اول دانشمندان مسلمان در رشته علوم انسانی است و بايد از رهنمودهای آن بهره ببرند.

عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) با ذكر اين مطلب كه برخی به دنبال محدود كردن قلمرو قرآن در زندگی هستند، عنوان كرد: اين افراد برای اين مسئله دنبال بهانه جويی بی‎دليل هستند كه هرگاه خواسته‎ايم با قرآن، مسير مباحث دنيايی و آخرتی را بپيماييم، موفق نبوده‎ايم در حالی كه مشكل اين افراد آن است كه به جای اصل قرآن به برداشت‏‎های شخصی و فهم شخصی از قرآن روی آورده‎اند.

كريمی سه شرط فهم معصومانه از قرآن، اجرای معصومانه آن و تسليم بودن كامل در برابر آن را از جمله عوامل اصلی در موفقيت پياده‎سازی انديشه‎های قرآنی در زندگی بشر دانست و اظهار كرد: قاعدتا برای عبور از نابسامانی موجود در اجتماع بايد اين سه شرط را فراهم كرد و اگر در شرايط فعلی زمينه فهم معصومانه و اجرای معصومانه وجود ندارد حداقل بايد فهم و اجرايی نزديك به معصوم را در پيش بگيريم.

وی با ذكر اين مطلب كه مبانی علوم انسانی به شش دسته هستی شناختی، انسان شناختی، مبانی معرفت شناختی، مبانی ارزشی شناختی، مبانی روش شناختی و مبانی دين شناختی تقسيم می‎شود، عنوان كرد: منبع اصلی در دين مبانی دين شناختی قرآن و حديث است؛ از منظر اسلام، علوم انسانی اسلامی يعنی علومی كه افزون بر پيش فرض‎ها و مبانی اسلامی اهداف و نظريه‎های آن هم مستند به قرآن و روايات است.

كريمی در بيان نقش بی‎بديل علوم انسانی، خاطرنشان كرد: با كمی دقت در می‏يابيم كه علوم انسانی حتی هدايتگر علوم پايه و مهندسی است؛ در بحث انرژی هسته ای می بينيد كه برخی به دنبال استفاده پزشكی و برای بهبود زندگی مردم از آن هستند اما كشوری مثل آمريكا از آن برای كشتن مردم هيروشيما و ناكازاكی استفاده می كند.

وی با اشاره به ناكارآمدی علوم انسانی موجود در جوامع اسلامی، گفت: از همين جا پی به اهميت توليد علوم انسانی اسلامی می بريم؛ تمدن اسلامی به عنوان يكی از اهداف انقلاب بدون توجه به اين مهم محقق نخواهد شد؛ در صورتی می‎توانيم تعالی اسلام را به دنيا نشان دهيم كه توليد علم كنيم.

اين پژوهشگر حوزوی و دانشگاهی عنوان كرد: پی‎بردن به قلمرو ورود قرآن در علوم انسانی به سه روش برون متنی و درون متنی و تلفيقی تقسيم بندی می‎شود كه بهترين و كامل‎ترين روش، روش تلفيقی آن است زيرا در اين روش بهره‎گيری از ادله عقلی و آيات و روايات توأم است و نتيجه آن قلمروی معتدل و سعادت بخش برای بشر خواهد بود.

كريمی با ذكر اين مطلب كه ضرورت وحی و نياز انسان به قرآن يكی از نظرياتی است كه همه انديشمندان مسلمان آن را قبول دارند، عنوان كرد: اهداف قرآن كريم نيز دليلی ديگر بر ضرورت پرداختن آن به علوم انسانی است و در بعد بينشی قرآن مطالبی فرموده كه برای آموزش نمونه آن «بقره 151»، برای يادآوری «يوسف 104»، برهان «نساء 174» و بازشناساندن حق از باطل و رفع اختلاف«بقره213» آمده است.

وی با اشاره به اشارات قرآنی در حوزه‎های مختلف علوم انسانی و تصديق آيات الهی در اين زمينه عنوان كرد: روايات مربوط به قلمرو قرآنی نيز به دسته‎های مختلف تقسيم می‎شود كه دسته اول رواياتی است كه همه علوم را در قرآن موجود می‎دانند؛ نظير اينكه پيامبر(ص) می‏فرمايند هركس می‎خواهد علم اولين و آخرين را بفهمد قرآن بخواند؛ دسته دوم رواياتی هستند كه بيان می‎دارند كه همه علوم در قرآن يافت می‎شود ولی عقل شما به آن نمی‏رسد و دسته سومی كه فهم علوم را به رجوع به اهل بيت(ع) مشروط می‎كنند.

عضو هيئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمينی(ره) با ذكر اين مطلب كه با استفاده از مجموع آيات و رواياتی كه در اين زمينه داريم معلوم می‏شود كه هرآنچه برای سعادت انسان لازم است در قرآن آمده است، جمع همه اين اقوال را در حديث ثقلين دانست.

عضو هيئت علمی مؤسسه امام خمينی(ره) با اشاره به شبهاتی نظير اين مطلب كه قرآن تنها پاسخ‌گوی نيازهای انحصاری است، عنوان كرد: اين مسئله نشانگر ناتوانی انسان‎شناسی تجربی در شناخت نيازهای واقعی انسان است و به همين دليل اكثر نسخه‎های غربی كارايی ندارد.

كريمی تصريح كرد: يكی از مواردی كه در توليد علوم انسانی بايد به آن دقت داشت برخورد صحيح با نظريات غربی است؛ در اين زمينه اشتباهات بسياری در پذيرش دربست اين نظريات، رنگ دينی زدن به آنها و... انجام می‎شود؛ الگوی دقيق در اين زمينه را شهيد صدر در نظريه پردازی‎های خويش با نگاه عالمانه انجام دادند كه بايد نسبت به اين مسايل به خوبی دقت شود تا در زمينه‎های علمی بعدی مورد استفاده قرار گيرد.