دوری از «مراء» و لجاجت در مناظرات؛ جزئی از اخلاق انتخاباتی

گروه انديشه: هدف مناظرات نبايد اثبات منيت باشد، بلكه مناظره‌كنندگان بايد خود را آماده كنند كه اگر سخن حقی شنيدند، آن را بپذيرند؛ هدف اصلی در مناظره بيان عقايد و اهداف خود است و به تعبير اسلامی بايد از «مراء» به معنای لج‌بازی و خوداثباتی خودداری كرد و حرف‌های طرف مقابل را شنيد.

ابوالفضل بهرام‌پور

ابوالفضل بهرام‌پور، مترجم و مفسر قرآن كريم در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) ضمن اشاره به ويژگی‌های مناظرات اخلاقی اظهار كرد: مناظرات اگر با عنوان غالب كردن نظر خود باشد، نوعی ضرر است كه اسلام نيز اين نوع مناظره را قبول ندارد و در اصطلاح دينی به آن «مراء» می‌گويند كه طرف مناظره می‌خواهد خود را اظهار كند، نه اين‌كه حق را بفهمد. اصولا اگر در مناظره اخلاق نباشد، اين مناظره نيست، بلكه نام آن دعوا و درگيری است و در اين مناظرات چه آن‌كه مذهبی باشد يا سياسی، حقی ثابت نمی‌شود.

بهرام‌پور ادامه داد: بعضا افراد در مناظرات سياسی می‌خواهند بگويد كمالات من بيشتر از كمالات طرف مقابل من است و با اين كار به گرفتن امتياز مثبت از طرف مقابل می‌پردازند، بی‌آن‌كه كوبيدن فرد مورد نظر باشد، ولی اگر در مناظره سياسی يا مذهبی دغدغه افراد اين نباشد كه كشف حقيقت كنند و به حق برسند، اين مورد قبول اسلام نيست. در مناظرات اسلامی افراد بايد به دنبال كشف مجهول باشند ولو اين‌كه اعتقادات يك فرد در اين مناظره رد شود.

اين پژوهشگر قرآنی افزود: در مناظرات نبايد هدف اثبات و منيت باشد، بلكه بايد اثبات حق باشد و فرد بايد خود را در چنين مناظراتی آماده كند برای اين‌كه اگر حرف طرف مقابل حق باشد، آن را بپذيرد. هدف اصلی در مناظره، بيان عقايد و اهداف خود است، اگر در اينجا لج‌بازی و خوداثباتی باشد و حرف‌های طرف مقابل را ناديده بگيرند، اين به تعبير اسلام «مراء» است و از ديدگاه اسلام مطرود است و گناه محسوب می‌شود، زيرا انسان در اين‌گونه مناظرات به دنبال هوای نفس و اثبات خود است.

وی افزود: بايد گفت كه مناظرات غيراسلامی غالبا «مراء» است. ممكن است كه در غيراسلام افرادی پيدا شوند كه از روی اخلاق مناظره كنند كه آن مورد قبول ما هم هست، لكن در مناظرات اسلامی چه سياسی باشد و چه غيرسياسی بر مبنای اخلاق و اثبات حق باشد؛ يعنی طرفين تصميم بگيرند كه اگر هركدام حرف حقی زدند، طرف مقابل بپذيرد.

بهرام‌پور ادامه داد: برای مثال بايد گفت كه يكی از دانشمندان غربی گفت بهترين دين مسيحيت است، اما تعصبی هم ندارم و اگر دين ديگری هم در هرجای دنيا باشد و به من معرفی شود كه از مسيحيت برتر باشد، من آن را خواهم پذيرفت. در حال حال حاضر حق قابل پذيرش برای من مسيحيت است، ولی اگر كامل‌تر از آن ديدم می‌پذيرم. اين نمونه بارزی از مناظره صحيح است و يك فكر اسلامی است، ولو اينكه از يك غيرمسلمان صادر شده باشد.