نگاه بروندينی در مطالعات قرآنی منجر به تعميق قرآنپژوهی خواهد شد
نگاه دروندينی به متن دينی كافی نيست و لازم است كه بعضاً ببينيم كه ديگران كه از چشماندازی بيرونی به قرآن نگاه میكنند چه چيزی میبينند چرا كه نگاه بروندينی و طرح سؤالات جديد و بدل شدن آنها به مسائل پژوهشی در مطالعات قرآنی منجر به تعميق قرآنپژوهی خواهد شد.
گروه انديشه: نگاه دروندينی به متن دينی كافی نيست و لازم است كه بعضاً ببينيم كه ديگران كه از چشماندازی بيرونی به قرآن نگاه میكنند چه چيزی میبينند چرا كه نگاه بروندينی و طرح سؤالات جديد و بدل شدن آنها به مسائل پژوهشی در مطالعات قرآنی منجر به تعميق قرآنپژوهی خواهد شد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، نشست نقد و بررسی كتاب «تفسير قرآن، زبان قرآن» ترجمه و تأليف مرتضی كريمینيا، عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقيقات، با حضور مؤلف و مترجم كتاب و بخشعلی قنبری، استاديار دانشگاه و عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، عصر روز گذشته چهارشنبه، 29 خردادماه در سرای اهل قلم برگزار شد.
بنا بر اين گزارش، در ابتدای اين نشست قنبری پس از معرفی اجمالی كتاب «تفسير قرآن، زبان قرآن» با اشاره به نكتهای كه مؤلف كتاب در مقدمه متذكر شده است، مبنی بر اين كه توليدات ما در حوزه قرآنپژوهی در مدار علمی جهان يا به رسميت شناخته نمیشود و يا كمتر شناخته میشود، گفت: با وجود گسترش كمی حوزه مطالعات قرآنی در كشور ما، اما به لحاظ كيفی نيازمند تجديد نظر اساسی در اين حوزه هستيم.
وی با بيان اين كه با نگاه بروندينی و طرح سؤالات جديد و بدل شدن آنها به مسائل پژوهشی در مطالعات قرآنی منجر به تعميق قرآنپژوهی خواهد شد، اظهار كرد: نگاه دروندينی به متن دينی كافی نيست و لازم است كه بعضاً ببينيم كه ديگران كه از چشماندازی بيرونی به قرآن نگاه میكنند چه چيزی میبينند و چه چيزی به دست میآورند. چه بسا كه سؤالات آنان برای ما طرح نشده است و مراجعه به آثار غربيان میتواند زوايای جديدی برای مطالعات قرآنی ما ايجاد كند.
اين عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به جديد بودن بسياری از مباحث كتاب «تفسير قرآن، زبان قرآن» برای خود او، بيان كرد: واقعاً نكتهسنجی، ظرافت و تأكيد بر روش علمی مواردی است كه در مقالات اين كتاب مشهود است و برای من جالب بود كه غربیها تا اين حد در زمينه قرآن كار كردهاند و چه ظرافتهايی را به كار بردهاند.
قنبری افزود: البته اين بيان به معنای اين نيست كه هر چه در اين كتاب بوده درست است. روشی كه در نگارش مقالات اين كتاب به كار گرفته شده است، نگاه از بيرون است و ممكن است مطالبی در آنها طرح شده باشد كه چه به لحاظ اعتقادی و چه به لحاظ علمی آنها را نپسنديم، اما نكته مهم اين است كه روشی كه در اينجا به كار بسته شده است واقعاً روش قابل اعتنايی است و ما بايد درس بگيريم و دقتی را كه در چنين روشهايی به كار گرفته شده است در مطالعات خود به كار بگيريم.
وی همچنين از ترجمه بسيار روان متن در عين تخصصی بودن آن نيز ياد كرد و ضمن قدردانی از مترجم، گفت: وجود چنين كتابی در جامعه ما بسيار لازم بوده است و بايد نگاههای ديگران به قرآن را بررسی كنيم؛ چرا كه چشماندازهای بسيار خوبی را برای ما باز میكنند و نبايد به بررسیها و نگرشهای دروندينی خودمان قناعت كنيم و به نظر ميرسد كه بارور شدن نگرشهای دروندينی ما در حوزه معرفت دينی به طور اعم و حوزه مطالعات قرآنی به طور اخص میتواند در اثر مراجعه به اين دست پژوهشها صورت بگيرد.
در ادامه نيز كريمینيا با اشاره به اين كه كتاب «تفسير قرآن، زبان قرآن» برای متخصصان حوزه مطالعات قرآن نوشته شده است، بيان كرد: انتظاری كه از اين كتاب میرود چنين نيست كه پرسشها و نيازهای خوانندگان عمومی مطالعات قرآنی را بتواند برآورده كند و چنانكه در مقدمه كتاب اشاره شده است مطالعات قرآنی يا به طور كلی پژوهشهای قرآنی يك جنبه عام و تبليغی و ترويجی دارد كه برای عموم مؤمنان چه در كشور ما و چه در كشورهای ديگر كاربرد دارد؛ كه جنبه مهمی از پژوهشهای قرآنی هم هست و پيوند عميقی با ايمان مذهبی مردم و باورهای آنها دارد و نيازمند است كه مبلغان و مروجان امور دينی و اعتقادی با روشهای درست و دقيق اين امر را در ميان عموم مردم ترويج كنند.
وی افزود: اما بخشی از حوزه پژوهشهای قرآنی بخشی است كه به سطح خواص و پژوهشگران مربوط میشود. اين سطح نيازمند اين است كه عالمان و فعالان اين حوزه بدون محابا همه پرسشها را به رسميت بشناسند و به خوبی بشناسند و سعی كنند با آنها بجنگند و در مقابل آن پرسشها، فرضيهها و نظريههای معقولی ارائه دهند؛ چرا كه حوزه مطالعات قرآنی نيز مانند همه عرصههای ديگر علمی عرصه پژوهش است؛ همچنان كه در حوزه فقه نيز برای مثال پايبندی به دقتهای فقهی در ميان عالمان اين حوزه وجود دارد. اما از سوی ديگر مردم به سراغ اين مباحث نمیروند و از رساله عمليه نيازهای خود را برطرف میكنند.
كريمینيا اضافه كرد: در سطح چنين دانش عمومی كه تبليغی و ترويجی است رويه به اين صورت است اما در حوزههای ريزتر و دقيقتر ما ديگر با عموم روبرو نيستيم و از آن طرف نمیتوانيم در هيچ پرسشی را به روی خود ببنديم و بايد با تمام آن چه كه در حوزه آن علم وجود دارد و از جمله سؤالها و پرسشها مواجه شويم.
اين عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقيقات، در ادامه با اشاره به هدفش از تدوين كتاب «تفسير قرآن، زبان قرآن» گفت: من در اين كتاب كوشيدهام بدون واسطه به سراغ خود آثار خاورشناسان بروم و در اين جا به سراغ آثار جدیتر و اصلیتر آنها بروم؛ چرا كه در نوشتههای اروپائيان راجع به قرآن و حديث و پيامبر(ص) و شيعيان و تفسير و ... مطالب عمومی و حاشيهای هم كم نيستند و برخی از افرادی كه برای مثال دارای تحصيلات و مطالعاتی محدود در رشتههايی مانند مطالعات خاورميانه يا ادبيات عرب و رشتههايی از اين قبيل هستند نيز گاه دست به نگارش مطالبی در اين موضوعات میزنند در حالی كه افراد متوسطی هستند و توان پژوهش عميق ندارند و به همين دليل آثاری كه توليد میكنند آثاری عمومی است.
وی افزود: به همين دليل من سعی نكردهام كه هر چه غربيان درباره قرآن و در زمينه مطالعات قرآنی نوشتهاند را مد نظر داشته باشم بلكه توجه من به مباحثی جدی بوده است كه در حوزههای آكادميك و دانشگاهی مطرح است و سعی كردهام اينها را به فارسی منتقل كنم و بايد توجه داشت كه عموم غربيانی كه مطالعات جدی اسلامی ندارند نيز متوجه اين نوع مباحث نيستند و برای درك اين موضوعات لازم است كه افراد با انبوه كتابهای دو، سه قرن نخست هجری سر و كار داشته باشند و جايگاه و شرايط آنها را بشناسند.
وی ادامه داد: در غرب هم كاربرد اين نوشتهها برای كسانی است كه حاضرند سالهای سال زحمت بكشند و يك مقاله توليد كنند و لذا در اين كتاب سعی كردهام از نوشتههای حاشيهای، مسائل فراموش شده و غيرحاضر و غير جدی در محيطهای آكادميك غربی پرهيز كنم و اگر با توجه به اين توضيحات بخواهم اين كتاب را معرفی كنم بايد بگويم كه اين كتاب در فضای بينالملل و جهانی و نه در فضای جزيرهای و منطقهای و داخلی به ما نشان دهد كه مهمترين پرسشهای متداول و دائر در حوزه مطالعات قرآن و تفسير چه چيزهايی است؛ صرفنظر از اين كه همه جوابها را در اين كتاب به ما داده باشد و يا همه جوابهای مطرح شده را تصديق كند.
كريمینيا در پايان گفت: اين كتاب میكوشد اين پل را بزند و اين رابطه را برقرار كند و از آفتی كه به خاطر واسطهها ايجاد شده است، با پرهيز از امور غيرجدی و ژورناليستی فرا رود و مهمترين حوزههای مطالعات قرآنی در غرب را در چند زمينه معرفی كند تا از سوی ديگر راهی برای فرامنطقهای شدن مباحث علمی ما باز كند هرچند بايد گفت كه اين كتاب يك مدخل بسيار ابتدايی است و بايد كارهای زيادی انجام دهيم و سعی كنيم اولاً مسئلهها را بشناسيم و بعد برای آن مسئلهها در فضای خود آنها جواب توليد كنيم.
