رساله حقوقی امام سجاد(ع) جامع‌ترين متن روايی در تبيين سبك زندگی است

گروه حوزه‎های علميه: كارشناس مسايل خانواده حوزه، رساله حقوق امام سجاد(ع) را شكل‌دهنده طبيعی شاخص‎های سبك زندگی دينی عنوان كرد و گفت: رساله حقوقی امام سجاد(ع) جامع‌ترين و شيواترين متن روايی در تبيين سبك زندگی است.

حجت‎الاسلام والمسلمين عليرضا تقوی، كارشناس مسايل خانواده حوزه علميه در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‎المللی با ذكر اين مطلب كه مسئله سبك زندگی، به طور مستقيم به زندگی فردی و اجتماعی انسان مرتبط است گفت: به طور كلی انسان يك موجود اجتماعی است و زندگی در اجتماع و روابط اجتماعی منجر به تزاحم منافع و اراده‎های افراد می‎شود از اين رو اسلام به عنوان مجموعه دستورات، آداب و احكام و حقوق و... جامع و ابدی در باب مسئله حقوق و تكاليف اجتماعی، نظری خاص دارد.

اين كارشناس امورخانواده، يادآور شد: رساله حقوق امام سجاد(ع) يكی از شيواترين و جامع‎ترين متون روايی شيعه است كه از امام سجاد(ع) نقل شده است و ايشان در اين نظام‎نامه به نوعی به بررسی همين حقوق و رابطه آن در ساخت سبك و شيوه زندگی مدنظر اسلام پرداخته‎اند.

وی افزود: به طور كلی وقتی نظام حقوقی تنظيم شد و افراد روابط خود را با يكديگر بر اساس اصول خاص بنا كردند، ماحصل اين روابط حقوقی، به سبك زندگی آنان منجر می‎شود.

تقوی عنوان كرد: به طور كلی با تدوين نظام حقوقی است كه نظام روابط اجتماعی شكل گرفته و ساماندهی می‎شود و بالطبع هركس محدوده رفتار خويش را در جامعه می‎شناسد؛ بدون نظام حقوقی، حد و مرز هيچ كس در اجتماع و كم و كيف روابط او با ديگران مشخص نيست؛ در نتيجه زمينه بروز هر گونه اختلاف، كشمكش و هرج و مرج به وجود می‎آيد.

وی گفت: امام سجاد(ع) در ابتدای اين رساله چنين عنوان می‎كنند كه بدان كه خداوند بر تو حقوقى دارد كه همه چيز تو را فرا گرفته است، در هر جنبشى كه كنى، يا سكون و آرامشى كه گيرى، يا جایى كه فرود آئى، يا هر عضوى كه تكان دهى يا ابزارى كه بكار‎گيرى، [خداوند را در تمام آنها حقّى است‏] كه برخى بزرگتر و برخى كوچكترند، و بزرگتر از همه رعايت حقّ خود او- تبارك و تعالى- است، كه بر تو واجب ساخته، كه آن ريشه همه حقّ‎ها است و باقى حقوق تماما از آن منشعب مى‏شود.

اين كارشناس مسايل خانواده اظهار كرد: امام سجاد(ع) پس از ذكر حق خداوند متعال، به فهرست ساير حقوق می‎پردازند كه اين حقوق در حوزه‎های مختلف فردی و اجتماعی با سه رويكرد شناختی، احساسی و رفتاری مورد مطالعه قرار می‎گيرد.

بالاترین حق از منظر رساله حقوق

وی گفت: امام در اين رساله به حقوق خدا، نفس و حوزه‎‏های اجتماعی و سياسی پيرامون انسان می‎پردازد و به همين واسطه است كه در اين متن حقوقی، مبانی تحكيم سبك زندگی اسلامی بر پايه حقوق الهی ارايه می‎شود.

استاد حوزه يادآور شد: به عنوان مثال حضرت در مسئله حقوق برده در اين رساله بيان كرده‎اند كه: اين كه بدانى او آفريده پروردگار تو و فرزند پدر و مادر توست، گوشت و خونت با او يكى است. تو از اين جهت مالك او نشده‏اى كه تو او را آفريده‏اى، و تو چيزى از اعضاى او را نيافريده‏اى و روزى او را تو نمى‏دهى، بلكه خداوند متكفّل آن شده آنگاه او را مسخّر تو گردانيده و تو را امين او قرار داده و به وديعت سپرده تا هر خيرى كه از جانب تو به او مى‏رسد براى تو نگهدارد.

وی گفت: امام در ادامه در رابطه با حقوق خدمتكار (بردگان در آن عصر) چنين بيان می‎دارند كه «به او نيكى كن آنچنان كه خدا به تو نيكى كرده است، اگر او را دوست ندارى عوضش كن، آفريده خدا را شكنجه مكن، از آنچه خود می‌خورى به او بده، از لباسى كه مى‏پوشى به او بپوشانى و او را به كارهاى سخت نگمارى».

اين كارشناس مسايل خانواده حوزه، عنوان كرد: وقتی امام در خصوص حق برده كه در آن زمان مسئله‎ای رايج بود و ائمه اطهار(ع) با تكريم بردگان و همچنين آزاد كردن آنان و بالابردن طبقه اجتماعی آنان به تدريج برده‌داری از به شكل رايج جاهلی از بين بردند، جالب است كه بدانيم ايشان در خصوص حقوق مادر بر فرزند و همچنين حقوق همسر و فرزندان چه مطالبی بيان می‌دارند.

حق مادر بر فرزند

وی افزود: حضرت در خصوص حق مادر بيان می‎كنند كه «پس حقّ مادرت اين است كه بدانى او تو را در جایى حمل كرده است كه هيچ كس فردى ديگر را در آنجا حمل نمى‏كند و از ميوه دل خود چيزى به تو خورانده است كه هيچ كس به ديگرى نمی‏خوراند و با گوش و چشم و دست و پا و مو و پوست [و خلاصه‏] تمام جوارحش تو را حفاظت نموده و از تو نگهدارى كرده، و از اين كارش هم خرّم و شاد بوده، و در عين حال مراقب بوده، و در ایّام باردارى هر ناگوارى و درد و سنگينى و غم و اندوهى را به جان خريده و تحمّل نمود، تا آن موقعى كه دست قدرت الهى تو را از او فارغ ساخت و بر پهنه زمين آورد، از آن ببعد خوش داشت كه تو سير باشى و او گرسنه، تو پوشيده باشى و او برهنه، تو سيراب باشى و او تشنه، و بر تو سايه بگستراند و خود در برابر آفتاب باشد و با سختى خود تو را به رفاه اندازد و با بی‎خوابى خود خواب را بر تو شيرين كند، مادر اندرونش ظرف تو و دامنش محلّ آرامش تو و پستانش ظرف آب تو و جانش پناه تو بوده است و فقط بخاطر تو متحمّل گرم و سرد دنيا شده است.

تقوی يادآورشد: امام با اين تعابير، ابتدا بر ويژگی‎های صاحب حق بر انسان اشاره می‌‎كند تا ذهن او را نسبت به حقوقی كه نسبت به وی دارد حساس كند و سپس به ارايه اين حقوق می‎پردازند و پس از اين مطلب به ارايه ويژگی‎ها و حقوق پدر بر فرزند اشاره می‎كنند و به همين شكل حقوق او را نسبت به فرزند گوشزد می‎كنند.

وی گفت: امام در اين رساله به حقوق بردار، خواهر، همسر، فرزند، معلم، همسايه و... نيز به تفصيل اشاره می‎كنند و به همين جهت است كه عنوان می‎شود اگر اين حقوق به خوبی ادا شود، بدون اينكه طرح تدوينی برای سبك زندگی به شكل سازمانی طراحی شود، سبك زندگی دينی شكل خواهد گرفت.