روزه‌داری در ايام گرم سال و عارضه كم آبی بر بدن

گروه سلامت: وقتی ماه رمضان با گرمای تابستان همراه می‌شود، تشنگی و كم آبی بدن بيش از گرسنگی اهميت می‌يابد از ‌همين‌رو بايد نكاتی را در اين زمينه به خاطر بسپاريم تا روزهای گرم و طولانی ماه رمضان هر چه راحت‌‌تر سپری شود و مشكلی ايجاد نشود.

به گزارش خبرگزاری بين المللی قرآن(ايكنا) 83 درصد خــون، 75 درصد عـضـلات،74 درصد مــغز، 22درصد استخوان‌ها و 25 درصد چربی‌های بدن از آب تشكيل شده است. اگر 10درصد از آب بدن از دست برود، بسيار خطرناك است و اگر به ميزان 20 تا 30 درصد آب بدن از دست برود ، شخص را از بين می‌برد.

آب يكی از اركان حياتی برای بدن است. بدون آب ادامه‌ حيات انسان امكانپذير نيست. بسياری از فعاليت‌های طبيعی و عملكرد بدن به آب وابسته است و به نوعی آب يكی از عناصر تشكيل دهنده بدن است و در فعاليت‌های فيزيولوژيك بدن نقش اساسی دارد.

نيازی كه بافت‌های بدن به آب دارند، هرگز پايان ندارد.چون فعاليت‌های بدن ما و خصوصاً فرآيند سوخت وساز، در وجود اين مايع حيات بخش است. به طور متوسط هر انسان در روز به 2 هزار تا 3 هزار سی. سی آب نياز دارد. از اين مقدار هزار سی. سی آن از آب موجود در مواد غذايی، هزار سی سی از طريق نوشيدنی‌های مختلف و 300 سی سی از اكسيد شدن مواد تأمين می‌شود.

كارشناسان نوشيدن حداقل دو ليتر آب سالم و گوارا در روز را ضروری می‌دانند. ميزان نياز بدن انسان‌ها به آب سالم ، متفاوت است. اين ميزان به معيارهايی از قبيل سن، سطح فعاليت و محيط بستگی دارد.

افراد سالم و طبيعی با از دست دادن كوتاه مدت آب بدن با مشكلات چندانی برخورد نمی‌كنند چون در اين صورت كليه‌ها با كاهش حجم دفع ادرار آب بدن را حفظ می‌كنند. افراد سالم و بالغ كه روزانه 3 هزار كالری انرژی مصرف می‌كنند، حداقل ميزان آبی كه بايد بنوشند حدود 3 ليتر است كه می‌تواند از طريق نوشيدن آب سالم يا انواع نوشيدنی‌ها يا از طريق مواد غذايی تأمين شود.

البته برای كسانی كه فعاليت بيشتری دارند، مثل كشاورزان و سربازان، اين ميزان بيشتر می‌شود.جالب است بدانيد كه بدن به طور مرتب در معرض از دست دادن آب است. پوست بدن و ريه‌ها روزانه 800 ميلی ليتر، مدفوع 100 ميلی ليتر و ادرار 500 تا 900 ميلی ليتر آب را از بدن دفع می‌كنند.

بدن انسان از 60 تا 72 درصد آب تشكيل شده است و برای اجرای مطلوب عملكرد اعضای بدن مهم است بايد دانست كه 83 درصد خــون، 75درصد عـضـلات. 74درصد مــغز، 22درصد استخوان‌ها و25 درصد چربی‌های بدن از آب تشكيل شده است.

همچنين اين ماده حياتى، اعمال فيزيولوژيكى بسيار مهمى را نيزدر بدن انجام مى‌دهد كه كمك به هضم غذا، انتقال مواد مغذى و اكسيژن به تمام سلول‌هاى بدن، حركت بهتر مفاصل و محافظت از بافت‌ها و ارگان‌هاى بدن، دفع مواد زايد از بدن، سلامت پوست، رقيق‌سازی جريان خون برای سهولت جريان خون در رگ‌ها، كاهش عفونت و ورم مثانه با شست‌وشوی باكتری‌ها از مثانه، افزايش عملكرد فيزيكی و ذهنی، كمك به كاهش وزن، كاهش سردرد و سرگيجه‌های روزمره از جمله اين اعمال است.

بنابراين مشخص است كه مصرف كافی آب تا چه اندازه برای حفظ سلامتی و شادابی اهميت دارد.

از دست دادن آب به ميزان يك درصد، در رابطه با وزن بدن، سبب كاهش توانايی‌های جسمانی می شود و آستانه تشنگی به وجود می‌آيد كه در گرما سبب كاهش ظرفيت كار بدن می‌شود. اگر 2 درصد آب بدن از دست برود، تشنگی شديد و موجب ناراحتی‌های مهم، احساس افسردگی، خستگی و كاهش اشت‌ها می‌شود.

اگر 3 درصد آب بدن از دست برود، خشكی دهان به همراه افزايش غلظت خون، كاهش ادرار و كاهش توانايی‌ها را به دنبال دارد.

اگر 4درصد آب بدن از دست برود ، 20 تا 30 درصد ظرفيت كارايی و فعاليت بدن كاهش می‌يابد . اگر 5 درصد آب بدن از دست برود ، اشكال در تمركز ، سردرد، بی‌حوصلگی و بی‌خوابی عارض می‌شود. اگر 6درصد آب بدن از دست برود ، آسيب شديد در تنظيم دمای بدن ، افزايش تعداد تنفس و احساس سوزش در مجاری تنفسی ايجاد می‌شود.

اگر 7درصد از آب بدن از دست برود ، در صورتی كه باگرما همراه باشد سبب فرو پاشيدگی تركيبات بدن می‌شود و آسيب‌های زيادی به دنبال دارد و اگر 10درصد از آب بدن از دست برود ، بسيار خطرناك است و اگر به ميزان 20 تا 30 درصد آب بدن از دست برود ، شخص از بين می‌برد.

در مغز سلول‌های ويژه‌ای به نام «گيرنده‌های اسمزی» وجود دارند كه زمان تشنگی را به فرد اطلاع می‌دهند . اين سلول‌ها وقتی فعال می‌شوند كه غلظت نمك در خون بر اثرتعريق تا حد زيادی افزايش يابد.

از اين رو بايد روزانه حداقل 3 ليتر مايعات نوشيد تا از غلظت خون و نارسايی در انجام وظايف كليه‌ها، جلوگيری شود.

جذب مايعات بايد روزانه حداقل 3 ليتر باشد. اما بهتر است كه اين ميزان بيشتر باشد تا ارگانيسم بدن در تبادل مواد غذايی به گونه‌ای مطلوب مورد حمايت قرار گيرند .

وقتی ماه رمضان با گرمای تابستان همراه می‌شود، تشنگی و كم آبی بدن بيش از گرسنگی اهميت می‌يابد از ‌همين‌رو بايد نكاتی را در اين زمينه به خاطر بسپاريم تا روزهای گرم و طولانی ماه رمضان هر چه راحت‌‌تر سپری شود و مشكلی ايجاد نشود.

در زمان افطار بهتر است با يك ليوان آب ولرم يا چای كم‌رنگ همراه با عسل يا خرما افطار كنيد. همچنين خوردن يك كاسه سوپ ساده سبزی‌ها نيز انتخاب مناسبی است تا املاحی كه طی روزه‌ داری از دست رفته‌اند، جبران شود.

بهتر است ميان افطار و شام يك ساعت فاصله باشد و شام نيز مانند روزهای معمول گذشته تهيه و صرف شود. بنابراين می‌توان برای شام از برنج يا نان، گوشت يا حبوبات و سالاد همراه با روغن زيتون استفاده كرد.

در ضمن، يادتان باشد در فاصله شام تا سحر از ميوه‌های آبدار و مايعات به اندازه كافی استفاده كنيد.

كم‌آبی بدن يكی از موضوعاتی است كه بسياری از بيماران گوارشی را با مشكل روبه‌ رو می‌كند و به خصوص كسانی كه دچار يبوست هستند بايد توجه داشته باشند.

در طول روز در صورت امكان سعی شود از تابش مستقيم نور خورشيد و حرارت مفرط آن دوری شود. ماندن در محيط خنك و سايه و استفاده از كلاه و دوری از فعاليت‌های سنگين بسيار مفيد است.

نياز بدن به آب و مايعات در طول روز، حدود 8 ليوان است. بنابراين برای اين‌كه بدن دچار مشكل كم آبی نشود، بايد همين ميزان آب در فاصله افطار تا سحر نوشيده شود. حتی‌المقدور از مصرف چای، قهوه و نوشابه خودداری كنيد، زيرا اين مايعات با داشتن كافئين، خود سبب كم‌آبی و دفع بيشتر آب از بدن می‌شود.

اعظم دبيريان

عضو هيئت علمی دانشكده پرستاری و مامايی شهيد بهشتی