خط مشی فرهنگی دولت يازدهم/ نيل به جامعه قرآنی، اخلاقی و متعالی؛ هدفی راهبردی
توسعه حوزه فرهنگ يكی از محورهای برجسته و اساسی برنامههای دولت يازدهم است و در اهداف راهبری ارائه شده از سوی رئيسجمهور، بر رسيدن به جامعه قرآنی، اخلاقی و متعالی تأكيد شده است.
گروه سياسی: توسعه حوزه فرهنگ يكی از محورهای برجسته و اساسی برنامههای دولت يازدهم است و در اهداف راهبری ارائه شده از سوی رئيسجمهور، بر رسيدن به جامعه قرآنی، اخلاقی و متعالی تأكيد شده است.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) به نقل از خانه ملت خط مشی و اصول كلی برنامه دولت از سوی حجتالاسلام روحانی به مجلس ارائه شد، كه در حوزه فرهنگی آن آمده است:
توسعه حوزه فرهنگ، يكی از محورهای برجسته و اساسی برنامه دولت يازدهم است. در ادامه اهداف راهبردی، راهبردها و اولويتهای راهبردی حوزه فرهنگ در نقشه راه حوزه فرهنگ ترسيم و در ادامه تشريح شدهاند.
-۱-۴ اهداف راهبردی
اهداف راهبردی حوزه فرهنگی عبارتند از:
نيل به جامعه قرآنی، اخلاقی و متعالی (دينباور و دينمدار)
افزايش همبستگی ملی در عين خلاقيت و تكثر فرهنگی
توسعه عدالت فرهنگی در دسترسی به فضا و فرآوردههای فرهنگی
سهيمكردن بخش فرهنگ در فرآيندهای توسعه
تقويت توليد علمی در كشور و حركت به سوی جامعهای دانشبنيان
افزايش سهم ايرانگردی و جهانگردی در اقتصاد ملی
كسب جايگاه شايسته در تجارت جهانی محصولات فرهنگی
عطف به اهداف فوق، دولت بر مبانی و اصول ذيل تأكيد دارد:
• پايبندی به ارزشهای اسلامی
• رعايت توازن ميان هويتهای ايرانی – اسلامی
• تقويت انسجام فرهنگی ملی با به رسميتشناختن تكثر فرهنگی موجود در كشور
• توسعه توانمندیهای علمی كشور به منظور توليد قدرت ملی
• بازتوليد توانايی درونزای فرهنگی و علمی كشور
-۲-۴ راهبردها
برای دستيابی به اهداف راهبردی مذكور و در چارچوب اصول فوقالذكر، اولويتهای راهبردی در دو محور كلی سامان يافتهاند:
توسعه نظام، فناوری و زيرساختهای حوزه فرهنگ
گسترش فعاليتها، فرآوردهها و تعاملات فرهنگی
برای تحقق راهبرد توسعه نظام، فناوری و زيرساختهای حوزه فرهنگ اولويتهای راهبردی زير پيشنهاد شدهاند:
-۱-۲-۴ اصلاح ساختار نظام مديريت فرهنگی كشور
همانگونه كه فقدان چابكی و انعطاف ساختار مديريتی در ساير بخشهای كشور مشهود است، نظام مديريت فرهنگی نيز از همين عوارض رنج میبرد و نيازمند اصلاحات است. در اين راستا، دولت بر واگذاری تصدیهای اجرايی بخش فرهنگ به بخش غير دولتی، حذف قوانين و مقررات زائد و ايجاد محيط قانونی تسهيلگر و حامی، وارد ساختن نيروی انسانی كارآمد و متخصص در كليه سطوح مديريت فرهنگی، و اعمال رويكردهای مديريتی متناسب با منطق عرصه فرهنگ و دور شدن از رويههای سياسی، امنيتی و محدودكننده در قابل زير تأكيد دارد:
الف) واگذاری تصدیهای اجرايی بخش فرهنگ به بخشهای غيردولتی
ب) حذف قوانين و مقررات زائد و ايجاد محيط قانونی تسهيلگر
ج ) بازنگری در ساختار تشكيلاتی دستگاههای اجرايی بخش فرهنگ
د ) تربيت نيروی انسانی كارآمد در كليه ردهها و سطوح مديريت فرهنگی
ه) حمايت از توسعه كمی و كيفی صنوف فرهنگی
و) حمايت از تأسيس و فعاليت مؤسسات غيردولتی فرهنگی و هنری
ز) حمايت از نهادها و تشكلهای مردم نهاد در بخش فرهنگ و هنر
ح) كاهش تصدیگری دولت در مميزی و حمايت از فرآيندهای خودتنظيمی در نظامهای فرهنگی، هنری و رسانهای
-۲-۲-۴ تقويت تعامل فرهنگ با ساير بخشها
تعامل ميان بخش فرهنگ و ساير بخشها در كشور به خوبی برقرار نشده است. پيوند ميان فرهنگ با توليدكنندگان زيرساختهای بخش فرهنگ، آموزش و پرورش، سياست خارجی و روابط بينالملل و زندگی روزمره مردم به خوبی محقق نشده است. دولت در آينده بر برقراری چنين تعاملهايی تأكيد خواهد كرد. از سويی ديگر، به واسطه تأكيدات مقام معظم رهبری بر تدوين پيوست فرهنگی برای اقدامات توسعهای مهم، دولت خواهد كوشيد تا پیآمدهای فرهنگی سياستها، برنامهها و اقدامات خود را در چارچوب پيوست فرهنگی بررسی نمايد و تعاملی دوسويه ميان فرهنگ و ساير بخشها برقرار سازد.
اقدامات اين اولويت عبارتند از:
الف) الزام مطالعات سياستگذاری و پيامدسنجی فرهنگی برای طرحها و پروژههای ملی، استانی و شهری
ب) تشكيل شوراهای راهبردی برای هماهنگی بخش فرهنگ با ساير بخشها از جمله صنعت، سياست خارجی، تجارت
ج) ايجاد زمينههای گسترش توليد، توزيع، مصرف و صادرات صنايع دستی و آثار هنری اصيل و بومی
د) استفاده از ظرفيتهای فرهنگی ايران اسلامی در روابط و مناسبات سياسی و بينالمللی
-۳-۲-۴ تقويت تشكلهای فرهنگی، علمی و هنری
همانگونه كه در بخش اجتماعی دولت به دنبال ارتقای سرمايه اجتماعی از مسير تقويت نهادهای مردمی است، تقويت تشكلهای فرهنگی، علمی و هنری بخشی از برنامه دولت برای تقويت مشاركت اجتماعی اصحاب علم و هنر در جامعه، و تضمين شرايط رشد و بالندگی فرهنگی خواهد بود.
-۴-۲-۴ تضمين آزادیهای مشروع و مبتنی بر تساهل و مدارا برای اصحاب فرهنگ و علم
دولت يازدهم عميقاً باور دارد كه پيشرفت در علم و هنر و فرهنگ بدون سعه صدر، مدارا و تساهل، و تضمين آزادیهای مشروع برای بروز خلاقيتهای اصحاب علم و هنر و فرهنگ امكانپذير نيست. از اين رو ضمن تأكيد بر ضرورت رعايت قانون و ارزشهای اسلامی و اجتماعی، بر حمايت قانونمند از آزادیهای مشروع همگان و به ويژه از توليدكنندگان علم و فرهنگ و هنر، و همچنين اعمال سياستهايی برای قدرشناسی و ارج نهادن مداوم به زحمت و خلاقيت اين گروه از جامعه تأكيد میكند.
بخشی از تضمين آزادیهای مشروع اصحاب فرهنگ و علم در ايجاد نظامهای جامع تأمين اجتماعی برای اين گروه، تضمين حقوق مؤلفان و مصنفان، و حمايت از حقوق قانونی ايشان، تأمين امنيت ايشان در برابر برخوردهای سليقهای، امنيتی و سياسی، و همچنين فراهمكردن دسترسی ايشان به مخاطب و تشديد ارتباطات ايشان با مردم است. دولت خود را به تضمين اين ملزومات متعهد میداند. اقدامات زير در راستای اين اولويت هستند:
الف) ايجاد سازمانهای نظام صنفی در بخش فرهنگ
ب) برقراری نظام جامع تأمين اجتماعی اصحاب فرهنگ (بيمه افراد و آثار، بيمه بيكاری و ...)
ج) به روزرسانی و ايجاد زمينههای اجرای قانون حمايت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان
د) تأمين آزادی بيان مسئولانه و خلاقيت در عرصههای فرهنگ با تكميل قوانين لازم و ايجاد شفافيت ضوابط
ه) تأمين نيازهای فرهنگی آحاد ملت به ويژه زنان و جوانان
-۵-۲-۴ توسعه فناوریهای نوين فرهنگی
دولت يازدهم در صدد توسعه فناوریهای نوين فرهنگی از طرق زير است:
الف) توسعه خدمات و فعاليتهای فرهنگی و ارتباطی در فضای مجازی
ب) حمايت از ايجاد شبكههای كابلی مبتنی بر پروتكلهای اينترنتی برای اطلاعرسانی، خدمات فرهنگی و رسانهای توسط بخش غيردولتی
ج) حمايت ازسرمايهگذاری بخش غيردولتی در انتقال فناوریهای پيشرفته فرهنگی و هنری
-۶-۲-۴ توسعه زيرساختهای بخش فرهنگ و هنر
با توجه به اهميت توسعه زيرساختهای بخش فرهنگ و هنر، اقدامات زير در اين حوزه انجام خواهد شد:
الف) اصلاح و گسترش آموزش های فرهنگی و هنری در بخش غيردولتی
ب) گسترش آموزشهای رسمی هنری در نظامهای آموزشی ابتدايی، متوسطه و عالی
ج) توسعه فضاهای فرهنگی و هنری برای نيل به استانداردهای ملی فرهنگ
د) حمايت از پژوهشهای بنيادی، راهبردی و كاربردی در فرهنگستانها، پژوهشگاهها و دانشگاهها
ه) توسعه زيرساخت صنايع خلاقه و فرهنگی در حوزه ادبيات، هنرهای تجسمی، هنرهای نمايشی، موسيقی و سينما
و) سرمايهگذاری در توسعه صنايع توليد تجهيزات و مواد اوليه بخش فرهنگ و هنر
برای تحقق راهبرد گسترش فعاليتها، فرآوردهها و تعاملات فرهنگی اولويتهای زير قابل طرح است:
-۷-۲-۴ رونق بخشيدن به اقتصاد فرهنگ
واقعيت آن است كه سرانه توليد و مصرف كتاب، فيلم، موسيقی، تئاتر و ساير محصولات فرهنگی و ميزان انجام فعاليتهای فرهنگی نظير رفتن به موزهها، بازديد از آثار باستانی و ساير نمادهای رفتار فرهنگی كه باعث فرهيختگی جامعه و رونق اقتصاد فرهنگ میشوند، در سطح رضايتبخشی نيست. دولت قصد دارد به كمك شناسايی موانع توسعه توليد و مصرف كالای فرهنگی، حمايت از اقتصاد فرهنگ و ايفای نقش تسهيلگر حمايتكننده در توليد محصولات فرهنگی، و همچنين تقويت زير ساختهای توليد محصولات فرهنگی و مهيا ساختن زمينههای انجام فعاليتهای فرهنگی در جامعه، اقتصاد فرهنگ را رونق بخشد. تكيه بر سياستهای اعتباری، مالی و قانونی لازم، به همراه مدارا و تساهل در عرصه فرهنگ، كانون برنامه های دولت در اين بخش خواهد بود. بخشی از برنامه اقتصاد فرهنگ عبارتند از:
الف) برقراری تسهيلات قانونی و مالی برای آفرينش، توزيع، مصرف و صادرات فرآوردههای فرهنگی
ب) حمايت از اقتصادی شدن بنگاههای فرهنگی
ج) كسب جايگاه شايسته در تجارت جهانی محصولات فرهنگی
د) كاهش عوارض بازرگانی ورود تجهيزات و مواد اوليه مورد نياز بخش فرهنگ
ه) كاهش ماليات توليدات فرهنگی
و) تقويت زيرساختهای فناورانه مرتبط با توليد، توزيع و مصرف كالاهای فرهنگی و انجام رفتارهای فرهنگی
-۸-۲-۴ تعامل فرهنگی با جهان و تعميق ديپلماسی فرهنگی
تعامل فرهنگی واقعيتی به قدمت تاريخ بشر است و امروزه به دليل گسترش امكانات ارتباطی، بيش از هر زمان ديگری مؤثر و واقعيتی گريزناپذير است. ايران نيز از سابقه تمدنی و فرهنگی گستردهای در ميراث فرهنگی جهانی برخوردار است و از اين ظرفيت میتوان برای ارائه تصويری مثبت، فرهنگی، صلحدوست، و جذاب برای مردمان ملل ديگر استفاده كرد. اين تعامل همچنين برای رساندن پيام انقلاب اسلامی ضرورتی مضاعف دارد. لذا دولت از مسير گسترش ارتباطات فرهنگی، علمی و آموزشی، توسعه گردشگری بينالمللی، گسترش همكاریهای متقابل فرهنگی با كشورهای جهان به ويژه در سطح منطقه و جهان اسلام، حمايت ويژه از انجمنهای دوستی فرهنگی ايران و ساير كشورها به دنبال تقويت اين تعامل خواهد بود.
الف) پيشگامی در اشاعه جهانی فرهنگ معنوی
ب) تلاش برای ارتقای جايگاه ايران در نهادهای بينالمللی فرهنگی، ارتباطی، علمی، آموزشی، و گردشگری
ج) گسترش همكاریهای فرهنگی، آموزشی، پژوهشی در سطح جهان با اولويت كشورهای منطقه و اسلامی
د) افزايش سهم بخش ايرانگردی و جهانگردی در اقتصاد ملی
ه) حمايت ويژه از ايجاد انجمنهای دوستی فرهنگی
و) توسعه و تعميق ديپلماسی عمومی و مردممحور.
-۹-۲-۴ تضمين عدالت فرهنگی
اگرچه به دليل ضرورتهای اقتصادی و تنگناهای معيشتی همواره بر عدالت از وجه اقتصادی تأكيد شده، اما كشور دارای بیعدالتیهای فرهنگی نيز هست. عدالت در دسترسی به فضاها، محصولات، فعاليتها و رخدادهای فرهنگی به نحو نامتناسبی در كشور توزيع شده است. از اين رو ضرورت دارد تا بر فراهم شدن شرايطی كه در آن همه جمعيت كشور به شكل عادلانهای به امكانات توليد و مصرف فرهنگی و علمی، و شرايط بروز خلاقيتها و ظرفيتهای انسانی خود دسترسی داشته باشند تأكيد شود.
-۱۰-۲-۴ صيانت از باورهای دينی و ترويج آنان
مردم ايران نظام سياسی دينمحور را برگزيدهاند. دولت نيز بر اين باور است كه ظرفيتهای بسياری در انديشه و معرفت دينی برای ساختن جامعهای فرهيخته، متعالی و رو به پيشرفت وجود دارد. از اين رو بر اعتلای معرفت و توسعه فرهنگ دينی با تكيه بر منابع اصيل، دوریكردن از قشریگری، خرافهگرايی و انحراف، پرهيز از تبليغات سطحی، اشاعه عقلانيت در فهم دين، و فراهم كردن شرايط زيست و زندگی دينی برای مؤمنان تاكيد دارد. دولت معتقد است ترويج انديشه دينی بايد بدون تحميل و اجبار، و از مسير بهبود شرايط زندگی دينی و بر مدار عقلانيت و اسلام رحمانی صورت گيرد. اقدامات اين اولويت عبارتند از:
الف) اعتلای معرفت و توسعه فرهنگ قرآنی با تكيه بر منابع اصيل اسلامی
ب) مقابله با قشریگری، خرافهگرايی و انحرافات دينی
ج) ترك تبليغات سطحی دينی و تقويت ارتباطات دينی سنتی و چهره به چهره و تقويت ارتباطات و گفتمانهای دينی بر پايه منطق، اقناع و استدلال
د) بهرهمندی از فناوریهای نوين در توسعه آموزشها و تبليغات دينی
ه) اشاعه عقلانيت در فهم دينی
و) ترويج رفتار دينی و تلاش برای تبديل باورهای دينی به عملكرد اخلاقی
-۱۱-۲-۴ احيای ايران فرهنگی
ضرورت است تصويری فرهنگی متناسب با شان و جايگاه ايران در جهان بازتابانده شود. معرفی تمدن ايرانی – اسلامی، معرفی مفاخر و مشاهير فرهنگ و تمدن اسلامی بدون سليقهورزیهای سياسی و تنگنظری، تقويت خط و زبان فارسی به عنوان سرمايه ملی ايرانيان از هر قوم و مذهبی، تعامل با ايرانيان خارج از كشور و تقويت هويت ملی آنان، اهتمام به شناسايی، نگهداری و معرفی ميراث فرهنگی ايران و تأمين زير ساختهای لازم برای استفاده از ميراث فرهنگی در كليت توسعه همهجانبه كشور، و فراهمآوردن زمينههای نقشآفرينی فرهنگ در تقويت نشاط ملی و فرهيختگی و بالندگی جامعه، از تاكيدات دولت برای احيای ايران فرهنگی خواهد بود.
الف) گسترش مراكز و برنامههای ايرانشناسی در داخل و خارج از كشور
ب) ايجاد زمينهها و تأمين برنامههای لازم برای تقويت نشاط و همبستگی ملی
ج) شناسايی و معرفی مفاخر و مشاهير فرهنگ و تمدن ايران
د) گسترش مبادلات فرهنگی بين كشورهای فارسیزبان
ه) تعامل با ايرانيان خارج از كشور و تأمين نيازهای فرهنگی آنان
و) اهتمام به شناسايی، نگهداری و معرفی ميراث فرهنگی كشور
ز) تأمين زيرساختها و ارتقای توان گردشگری در ميان كشورهای دارای قرابت فرهنگی
