مهمترين نقص پژوهش «گلدزيهر» استفاده از منابع نامعتبر است
گلدزيهر در كتاب «گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان» از منابعی استفاده كرده است كه در مورد صحت و سقم روايات مورد اشاره در اين كتب تفسيری و حتی انتساب اين آثار به مؤلفان آنها ترديدهايی زيادی وجود دارد.
گروه انديشه: گلدزيهر در كتاب «گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان» از منابعی استفاده كرده است كه در مورد صحت و سقم روايات مورد اشاره در اين كتب تفسيری و حتی انتساب اين آثار به مؤلفان آنها ترديدهايی زيادی وجود دارد.
حجتالاسلاموالمسلمين محمدحسين توانايی، عضو هيئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد كرج، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به معرفی كتاب «گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان» پرداخت و در اين رابطه گفت: ايگناس گلدزيهر (متولد 1850 و متوفای1921م) نويسنده اين كتاب و يكی از مشهورترين مستشرقان است كه در شهر بوداپست متولد شده است. وی تحصيلات دانشگاهی خود را در شهرهای مختلف اروپايی گذرانده و در رشتههای الهيات اسلامی و زبانهای سامی تحصيل كرده است.
گلدزيهر؛ زندگی و آثار
وی افزود: وی در سال 1873 ميلادی به سوريه سفر كرده و مدتی در ركاب جزائری، يكی از دانشمندان سوری بوده و در مصر هم با علمای مصری ديدار داشته است. از او كتابهای متفاوتی به جا مانده است؛ از جمله كتاب پژوهشهای اسلامی در دو جلد، درسهايی درباره اسلام كه به صورت كنفرانس بوده، منتخبات قرآن و همين كتاب گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانها كه جايگاه ويژهای در ميان پژوهشگران علوم قرآنی دارد.
اين پژوهشگر علوم قرآن گفت: «گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان» از ترجمه عربی اين كتاب توسط سيدناصر طباطبايی به فارسی ترجمه شده است. شخصيت گلدزيهر به گونهای است كه وقتی آراء و نظراتش را بررسی میكنيم، میبينيم كه محيط زندگی او در آراء و نظرات او تأثير گذاشته است؛ هرچند كه گلدزيهر اساتيد زيادی نداشته و تنها حدود يك سال و نيم از دانشمندان سوری و مصری راجع به مطالعات اسلامی بهره برده است.
وی گفت: نداشتن استاد به تنهايی نقطه ضعف بزرگی برای گلدزيهر است، چون افرادی كه سالها در محضر اساتيد آن دانش بهره میبرند، گاه دچار اشتباهات فاحشی میشود تا چه برسد به گلدزيهر كه يك يا دو سال بيشتر در زمينه آثار اسلامی از اساتيد اين علوم بهره نبرده است.
| محمدحسين توانايی: |
| وقتی آراء و نظرات گلدزيهر را بررسی می كنيم می بينيم كه محيط زندگی او در آراء ونظرات او تاثير گذاشته است هرچند كه گلدزيهر اساتيد زيادی نداشته است و تنها حدود يك سال و نيم از دانشمندان سوری و مصری راجع به مطالعات اسلامی بهره برده است. |
توانايی در ادامه گفت: در قرون پيشين بيشتر مسئله اسلامستيزی وجود داشته كه استعمار با اهداف اسلامستيزی پژوهشهايی انجام میداده و كسانی كه تحت دستگاههای استعماری بودند، اين موضوع را به صورت واضح در آثار خودشان مكتوب میكردند، ولی بعدها از حدود صدسال پيش و مخصوصا در پنجاه سال اخير به اين شكل مطرح نمیشود كه افراد بخواهند با دين ديگری در منازعه و ستيز باشند.
وی افزود: طبيعی است كه همان انديشههای پيشين مخصوصا در دنيای غرب برای مستشرقين اثرگذار بوده است و آثار آنها وقتی بررسی میشود، مشخص میشود كه تحت تأثير همان انديشهها و افكار چند قرن قبل كه افكار استعماری و استبدادی وجود داشته است، دست به قلم برده و پژوهشهايی را درباره دين اسلام انجام دادهاند.
گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان
توانايی در معرفی بخشهای كتاب گلدزيهر گفت: گلدزيهر هم از اين قاعده مستثنی نيست. كتاب وی با عنوان «گرايشهای تفسيری در ميان مسلمانان» در شش بخش تدوين شده است: بخش اول به مباحث دوره نخستين تفسيری میپردازد. در بخش دوم بحث مبسوطی درباره تفسير روايی دارد. در بخش سوم مطالبی درباره تفسير در سايه عقيده مطرح میكند. در بخش چهارم تفسير در پرتو تصوف اسلامی است. عنوان بخش پنجم تفسير در پرتو فرقههای اسلامی است و عنوان بخش ششم نيز تفسير در پرتو تمدن اسلامی است.
منابع كتاب گلدزيهر
وی گفت: جهتدهی فكری اين پژوهشگر مستشرق در همه بخشها كاملا پيدا است كه با تعصب خاصی به مباحث گرايشهای تفسيری مسلمانان ورود كرده و منابع اصلی او منابع اهل سنت است. مهمترين منابعی كه در دست ايشان بوده، همان منابع اوليه نظير تفسير قمی و تفسير منسوب به امام حسن عسكری(ع) بوده است.
توانايی گفت: از نظر شيعه در مورد صحت و سقم رواياتی كه در اين كتب تفسيری است و حتی در مورد انتسابشان به مؤلفانشان ترديدهايی زيادی وجود دارد، ولی ايشان تنها منابعی در لابه لای مباحث پژوهشهای خود به آنها اشاره میكند همين منابعی است كه از آنها نام برده شد.
ادامه دارد...
