گام برداشتن در حيطه انسانيت؛ تعريف قرآن از زندگی سالم و طبيعی
مطابق تعريف قرآن از زندگی طبيعی سالم، بنده صالح و سالم بندهای است كه بر اساس دستور «لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ» انسان بودن خود را حفظ كند؛ نه اينكه تابع موجود ديگری باشد؛ بنابراين انسان بايد در حيطه انسانيت خود گام بردارد تا به كمال خود برسد.
زهره اميدیپور، مدرس حوزه علميه آبادان در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) شعبه خوزستان، درباره بيماریهای روحی و روانی و راهكارهای قرآن در درمان آنها با بيان اينكه بيماریهای روحی دو دسته هستند، گفت: برخی بيماریهای روحی ممكن است هيچ گونه بروزی نداشته و در تعريف نوين از بيماریهای روانی جايی نداشته باشند. پديدهايی مثل خودشيفتگی يا مسامحهگری كه باعث ضربهزدن به زندگی میشوند، جزو بيماریهای روانی محسوب نمیشوند. برخی از پديدهها نيز بيماری محسوب شده و در كتب بهعنوان بيماری روانی ياد شدهاند.
وی گفت: قرآن تعريفی از زندگی طبيعی سالم انسان ارائه میدهد كه طبق اين تعريف و ديدگاه همانطور كه در برخی آيات ذكر شده است، بنده صالح و سالم بندهای است كه بر اساس دستور «لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ؛ پاى از پى گامهاى شيطان منهيد»، (نور/21) پشت سر شيطان قدم برندارد، انسان بودن خود را حفظ كند و از انسانيت خود تبعيت كند؛ نه اينكه تابع موجود ديگری باشد كه موجودی خبيث است و نه متعالی.
انسان بايد در حيطه انسانيت خود گام بردارد تا به كمال خود برسد
اين مدرس حوزه علميه اضافه كرد: خداوند گرچه از تبعيت شيطان نهی كرده اما به پيروی از فرشتگان هم امر نكرده است كه موجوداتی متعالی هستند؛ يعنی انسان بايد در حيطه انسانيت خود گام بردارد تا به كمال خود برسد. اگر بتوانيم در قالب اين شكل زندگی كه قرآن معرفی میكند، بدون افراط و تفريط گام برداريم، قطعاً زندگی زيبايی خواهيم داشت كه در آن بيماری وجود ندارد و چنانچه هم باشد به حداقل میرسد.
وی افزود: ولی اكثر ما انسانها نمیتوانيم اين چنين باشيم. طبيعتاً ويژگیهای زندگی امروزی، نارسايیهای روانی و جسمی در پی دارد. مثلاً در قرآن امر كرده است كه صله ارحام داشته باشید، در حاليكه زندگی مدرن امروزی طوری شده است كه صله ارحام در آن بسيار كمرنگ است و يا حداكثر ممكن با يك تماس تلفنی يا پيامك محقق میشود. اين امر امروزه باعث افزايش افسردگی ميان تمامی سنين شده است. سابقاً افسردگی را در سالمندان محاسبه میكردند كه به دليل تنهايی، پشت سر گذاشتن جوانی و عدم احساس توانايی، خود به خود حالت افسردگی پيدا میكنند، در حاليكه امروزه سن افسردگی وارد دوره نوجوانی هم شده است. اين امر نشان میدهد كه برخی پيوندها سست شدهاند.
شعار زندگی كنونی اين است كه به خودمان برسيم ولی ما از خود میگذريم و روی آن پا میگذاريم
اميدیپور ادامه داد: برخی بيماریها نيز فردی هستند. مثل اينكه شخص نمیتواند با تنهايی خود كنار بيايد. به اين معنا كه من با خود شخصیام نمیتوانم تنها باشم از اينرو بايد سريعاً تنهايی خود را با يك چيز كاذب پر كنم. مثلاً از طريق سرگرمی با موبايل، اينترنت، ارتباط با دوستان مجازی كه در زندگی ما حضور فيزيكی ندارند، روابط مجازی و ... تنهايی خود را پر میكنيم. شعار زندگی كنونی اين است كه به خودمان برسيم ولی ما از خود میگذريم و روی آن پا میگذاريم. خداوند در قرآن میفرمايد به خود واقعیات رسيدگی كن چون هر يك از شما به تنهايی محشور میشويد و تنها به حضور من میآيد ولی ما اينطور نگاه نمیكنيم.
مدرس حوزه علميه آبادان تصريح كرد: بالاترين امری كه در سلامت و بهداشت روان تأثيرگذار بوده و همه در جهان به اين نتيجه رسيدهاند اما راهكارهای متفاوت برای آن ارائه كردهاند، ياد موجودی کامل است. اين موجود در دين اسلام خدا است. اما در حال حاضر مذهبی كه برای انسانها مختار جلوه داده میشود اين است كه انسان با هر خدايی كه احساس آرامش میكند میتواند ارتباط داشته باشد؛ مثلاً از طريق يوگا، عرفانهای كاذب و ... . 1400 سال قبل در قرآن بيان شده است: «أَلاَ بِذِكْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باش كه با ياد خدا دلها آرامش مىيابد»، (رعد/ 28) شما اگر «الله» داشته باشيد آرامش روانی پيدا میكنيد. هميشه اطمينان قلب، ايمان نيست؛ گاهی به گفته روايات به ميزان درصدی كه ايمان داريم، آرامش روحی است. مثلاً شخصی كه ايمانش صد است آرامش روحی و روانی او هم صد است.
حرام بودن برخی كارها در اسلام به جهت اثرات روانی آنها است
اين مدرس حوزه علميه عنوان كرد: برخی امور در قرآن حرام دانسته شدهاند گاهی اين حرمت جسمی و گاهی روحی است. مثلاً خوراكهايی كه حرام اعلام شدهاند؛ آثار سوء جسمی يكی از دلايل حرمت آنها است و علاوه بر آن اثر روانی هم دارند كه گرچه ثابت نشدهاند اما، بر اساس روايات چنين است. حرام بودن برخی كارها در اسلام به جهت اثرات روانی آن است؛ مثل موسيقیهای تحريك كننده كه اصطلاحاً غنا ناميده میشوند. اين موسيقیها آثار روانی بدی دارند؛ چون انسان وارد يك موج غيرعادی نشاط میشود و در اثر آن سلامت عادی و كنترل خود را از دست میدهد. تأثير چنين موسيقیهايی مثل مستی شراب است. در چنين حالتی ذهن انسان در كنترل او نيست و ممكن است دست به كارهایی بزند كه در حالت عادی انجام نمیدهد.
اميدیپور گفت: يكی از تأثيرات مهم ياد خداوند كه بهطور خاص منظور از آن نماز است، رفع آثار ناراحتی، افسردگی، روانپريشی و احساس تنهايی شديد است. چنانكه قرآن كريم میفرمايد: «وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِی فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا؛ و هر كس از ياد من دل بگرداند در حقيقت زندگى تنگ [و سختى] خواهد داشت»، (طه/124) معيشت به معنای زندگی است، برخی فكر میكنند در اثر رويگردانی از ياد خدا بركت زندگی كم میشود؛ در حاليكه انسانی كه از ياد خدا رويگردان است، میتواند از ثروت عظيمی برخوردار باشد؛ اما در عين حال چون با آن موجود كمالی در ارتباط نيست، تحت فشارهای روانی قرار دارد.
وی گفت: در قرآن اشاره شده است كسانی که وارد آتش جهنم میشوند دليل جهنمی شدن خود را اينطور عنوان میكنند كه ما جزو نمازگزاران نبوديم. قرآن میفرمايد در همين دنيا نيز آتش را حمل میكنيد اما آن را نمیبينيد پس از مرگ میتوانيد آن را ببينيد. يك بخشی از اين آتش همان آتشهای روحی و روانی مثل خشم، حسادت، كينه و ... است. هر قدر انسان از مبدأ كمالات خود فاصله بگيرد از كمالات او كاسته میشود و ضعفهای او افزايش پيدا میكند و با پيگيری گامهای شيطان شبيه او میشود. در نتيجه كمالات فرد كم و ضعفهای او بزرگ میشود.
گرايش به سمت كمالات، سختیهای زندگی را آسان میسازد
مدرس حوزه علميه آبادان با بيان اينكه گرايش ما به سمت كمالات، به همان درصد، سختیهای زندگی را آسان میسازد، افزود: بسياری از انسانها هستند كه تحت فشارهای كوچك زندگی، روحيه خود را از دست میدهند. از طرف ديگر برخی در بدترين فشارها هستند؛ اما بسيار اميدوار زندگی میكنند اين نشان میدهد كه درصد ارتباط با كمال مطلق است كه تعيين میكند ما روحيه سالم و شاد داشته باشيم يا در عين اينكه همه چيز داريم روحيه ضعيفی داشته باشيم.
اميدیپور در پايان خاطرنشان كرد: خداوند در قرآن میفرمايد غفلت نداشته باشيد. بيشتر بندگان غافل هستند «وَقَلِيلٌ مِّنْ عِبَادِیَ الشَّكُورُ؛ و از بندگان من اندكى سپاسگزارند»، (سبأ/13) انسانی كه درباره آنچه دارد میانديشد و شكرگزار خداست روحيه سالمتری دارد تا انسانی كه دائم نداشتههای خود را میشمارد و ناسپاسی میكند؛ بنابراين، انسان برای رهايی از بيماریهای روحی و روانی در هر صورت بايد با خالق خود مرتبط باشد و بهترين راه اين ارتباط نماز است، به امر و نهی الهی احترام بگذارد؛ چراكه در آنها برای او آثار مثبتی است و در نهايت داشتههای خود را محاسبه كند و برای آنها سپاسگزار باشد.
