رشد جسارت پرداختن به مضامين دينی در ادبيات پس از انقلاب

احمد شاكری، نويسنده و پژوهشگر دفاع مقدس

احمد شاكری، نويسنده و پژوهشگر دفاع مقدس در گفت‌وگو با خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، با اشاره به ادبيات داستانی انقلاب گفت: ادبيات داستانی انقلاب به واسطه ماهيت، غايت و ابزارهای خاص خود، از ادبيات غرب تمايز پيدا می‌كند؛ ادبيات اومانيستی غرب، بر پايه ديدگاه سكولار بنا شده است و مجموعه تجربيات وحيانی ـ تشريعی را از ساحت داستان بيرون كرده؛ از اين رو اين نوع ادبيات به واسطه ماهيت، غايت و ابزارهای خاص خود، از ادبيات غرب تمايز پيدا می‌كند.

وی با بيان اينكه ادبيات داستانی انقلاب به واسطه ماهيت دينی خود، شأن استقلالی برای خود قائل نيست، افزود: نظام روايی اين نوع ادبيات مخاطب را به مبدأ وحی ارجاع می‌دهد و ادبيات داستانی در طول سه دهه اخير در پافشاری بر تمايز خود با ديگر گونه‌ها و مكاتب ادبی بيش از هر چيز، بر نفس واقعه و بن‌مايه‌های فكری آن تأكيد داشته است.

شاكری در پاسخ به اينكه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در دينی شدن ادبيات داستانی نقش داشته است، تصريح كرد: هر كدام از اين مؤلفه‌ها می‌تواند زمينه را برای دينی شدن ادبيات ايفا كند، اما اين مؤلفه‌ها، مؤلفه‌های تام و تمامی نيستند؛ يعنی نمی‌توان گفت آنچه كه ادبيات با آن دينی می‌شود، مجموعه عوامل است.

وی بيان كرد: البته به نظر می‌رسد عمق تجربه دينی در اين زمينه مؤثر است و در پس از انقلاب، جريان داستان‌نويسی بر يك روال نبوده و فراز و نشيب‌های متعددی داشته است.

شاكری در ادامه گفت: در دوره‌هايی مثل دوره‌های آغازين، شرايط به دليل نو بودن فضا برای ادبيات داستانی دينی تا حدودی موسع بود و جسارت‌های لازم برای پرداختن به مضامين دينی بيشتر ديده می‌شد و در دهه هفتاد و دهه‌های پس از جنگ، جريان‌هايی از دل ادبيات داستانی متعهد ظهور كردند كه جريان‌هايی تحجرگرا بودند.

اين عضو انجمن قلم در توضيح اين مطلب اظهار كرد: اين موضوع به معنی بازگشت از مفاهيم دينی و شخصيت‌های دينی و امر دينی به شخصيت‌های شبه‌روشنفكر مردد و شكاك است. يعنی عناصری كه در ادبيات داستانی پيش از انقلاب وجود داشت، برگشت، كه اين خود نيازمند آسيب‌شناسی است.

اين پژوهشگر با اشاره به جريان انحرافی در ادبيات داستانی بيان كرد: جريان انحرافی در ادبيات داستانی دفاع مقدس با عنوان ادبيات داستانی سياه دفاع مقدس از جمله اطلاعات و آسيب‌هايی بود كه در دوره پس از جنگ متوجه ادبيات شد و انقلاب در مجموع همه وقايع، آدم‌ها و همه اموری كه اتفاق افتاده، وجود دارد.

وی تصريح كرد: انقلاب در ذات خود، تأثير مثبتی بر ادبيات داستانی پس از انقلاب داشت، اما در اين زمينه فراز و نشيب‌های زيادی داشته كه اگر بخواهيم تأثير انقلاب را بسنحيم بايد با همه اين فراز و فرودها به ادبيات انقلاب بپردازيم تا راهی برای اصلاح اين امور به دست آوريم.