يزد، شهر مساجد ايران است

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا) شعبه يزد، مسجد‌سازی و وقف کردن زمین برای ساخت مسجد یکی از اعمال نیک گذشتگان در دارالعباده يزد است که باعث شده است این استان از نظر تعداد و قدمت مساجد در جايگاه اول كشور قرار دارد.

ساکنان متدین دارالعباده یزد علاقه‌ای بس عظيم به ساخت مساجد در محلات محل زندگی خود دارند و اگر محله‌ای فاقد مسجد باشد، اهالی محل دست به دست هم می‌دهند تا بنايی برای بندگی خدا در محل خود داير كنند.

اباذر مهرعلی، يكی از اعضای هيئت علمی دانشگاه يزد یکی از معماری‌هايی كه از گذشته‌های دور تاكنون مدنظر انسان بوده است و انسان ‌‌به آن تعلق داشته است را پرستشگاه‌ها معرفی كرد.

وی گفت: اين اماكن در ابتدا به‌صورت معابد مرسوم بوده و در مملكت ما در دوره ساسانی به شكل آتشكده بوده كه پرستشگاه رسمی مردم در آئين زرتشت بوده است و با ظهور اسلام بسياری از اين آتشكده‌ها به مسجد تبديل شده است و شالوده مساجد بر آتشكده‌ها بنيان نهاده شده است.

اين كارشناس معماری جايگاه پرستشگاه‌ها را تأمين حس پرستش اعلام كرد و افزود: با ظهور اسلام در ايران دستاوردهای معماری ساسان و تجربه معماران ايران دست به دست هم دادند تا يك فضای ناب و جالب توجه‌ای شكل بگيرد در حاليكه اسلام در سرزمين حجاز طلوع كرد اما در زمينه معماری پيشرفتی در اين سرزمين اتفاق نيفتاد.

به گفته مهرعلی معماران ايرانی با استفاده از سررشته خود در مناطق مختلف، فضای مساجد را دگرگون كردند كه در نهايت بسيار زيباتر از مساجد عربستان رقم خوردند و اجزاء مختلفی از جمله شبستان، ايوان و حياط به پيكره مساجد يزد افزوده شد.

مساجد يزد به سبك خراسانی و آذری هستند

اين استاد دانشگاه آزاد يزد سبك معماری مساجد ايران را به ترتيب سبك خراسانی، رازی، آذری و اصفهانی معرفی كرد و استان يزد تنها دارای مسجد به سبك خراسانی و آذری هستند و از ساير سبك‌های معماری در يزد مسجدی نداريم.

يزد از ديدگاه مهرعلی دارای پتانسيل‌های خوب در باب مسجد است به‌طوری‌كه در 6 كيلومتری شهر يزد در فهرج، اولين مسجد ايران به نام مسجد جامع فهرج وجود دارد كه متعلق به قرن اول هجری است.

وی ادامه داد: اين مسجد به سبك خراسانی ساخته شده و يك شبستان و يك حياط كوچك و يك مناره دارد كه بعدها به بنا الحاق شده است و اين اولين معماری مساجد ايران است كه قابل توجه است.

مسجد جامع يزد نيز از سوی وی به‌عنوان شاهكار معماری دوره ايلخانی معرفی شد كه به سبك آذری ساخته شده است و در بعد تزئينات، گنبدخانه، مناره‌ها و سردر ورودی خاص است به‌طوری‌كه تنها مسجد ايران است كه ارتفاع سردر ورودی آن 48 متر از سطح زمين است.

به گفته مهرعلی گنبد دو پوسته اين مسجد نيز از بيرون نماد شهری بوده و قابل توجه مردمان بوده است و اين مسجد را به مكانی مذهبی برای ساكنان محل تبديل كرده است و بعد از گذشت ساليان، همچنان پابرجاست و چون نگينی بر عرصه خاك استوار است.

اجزاء معماری مساجد يزد‌

اين كارشناس معماری اجزاء معماری مساجد را به فراخور دوره و سبك معماری دارای شبستان و حياط در سبك خراسانی اعلام كرد كه كالبد اصلی بنا محسوب می‌شدند و بعدها به فراخور افزايش جمعيت نمازگزاران، ايوان‌ها نيز به مساجد پيوستند به‌طوری‌كه در سبك اصفهانی، مساجد 4 ايوانه ساخته شده‌اند.

وی ادامه داد: از آنجا كه ستون‌ها مانع ديد نمازگزاران بود و جماعت بودن نماز را نيز تحت‌الشعاع قرار می‌داد، معماران فضای جديد گنبدخانه را به مساجد افزودند كه ستون‌ها را نيز حذف كرد كه محصول اين معماری سبك رازی بود.

مهرعلی گفت: در دوره ايلخانی كه مسجد جامع يزد نيز دستاورد معماری اين دوره است، ايوان‌ها به فضای مسجد اضافه شد و در سبك معماری اصفهانی نيز تزئينات شامل كاشی كاری و آجركاری به‌صورت گسترده فضای مساجد را دربر گرفت. اين سبك تكامل در شكل‌گيری زيبايی مساجد را به همراه داشت و تزئينات در اين سبك به اوج رسيد.

وی ادامه داد: به فراخور زمان، اجزاء جديدی در مساجد به‌وجود آمد كه شامل شبستان‌های تابستانه و زمستانه بود كه با ايجاد فضاهای فرهنگی در مساجد مانند كتابخانه‌ها، مساجد به مجموعه‌ای فرهنگی ـ مذهبی تبديل شدند.

مهرعلی گفت: آنچه شاخص معماری مساجد ايران و يزد است، نحوه شكل‌گيری بنا است به‌طوری‌كه با گذشت ساليان سال، همچنان پابرجا مانده اند در حالی است كه مصالح به‌كار رفته در ساخت آنها خشت و گل است.

اين كارشناس گفت: اين امر نشان می‌دهد كه روح بلند معمار برای شكل‌دهی به فضا و نوع استفاده از مصالح به‌صورت مرغوب و خلوص نيت بوده است و در كنار آن اعتقادات مردم به قداست بنا موجب حفاظت و نگهداری آن شده است.

وی افزود: همانطور كه شاهديم استحكام بناهای مذهبی از ساير بناها بيشتر است و اين نشان از اهميت مردم به اين اماكن و نگهداری و حفاظت از آنهاست چرا‌كه اگر مرمتی انجام نمی شد، متروك و مخروب می‌شدند.

حجت‌الاسلام و المسلمين حسن غلامی،‌ كارشناس مساجد اداره‌كل اوقاف و امور خيريه استان يزد اعلام كرد: استان يزد از نظر تعداد مساجد و قدمت مساجد اولين استان در سطح كشور است و ارق به ساختن مسجد هنوز در بين مردم دارالعباده يزد وجود دارد.

حجت‌الاسلام ‌غلامی‌ افزود: بر اساس آمار رسمی سال 1388، اين تعداد 2 هزار و 47 مسجد است اما در حال حاضر بيش از 2 هزار و 500 مسجد در استان يزد وجود دارد كه از اين تعداد تنها كمتر از 100 مسجد فعال نيستند.

اجرای طرح سرشماری امامزادگان، مساجد و بقاع متبركه استان يزد با تخصيص اعتبا‌ر

او گفت: طرح سرشماری امامزادگان، مساجد و بقاع متبركه استان يزد به‌صورت نرم‌افزاری در دست تهيه است كه با تخصيص اعتبار، اجرايی می‌شود.

به گفته وی معماری مساجد يزد به سبك سنتی و خشت و گلی است و با توجه به اين خصيصه بيشتر مساجد يزد به صورت چند ماه يكبار نياز به مرمت و باپيزايی دارند.

غلامی گفت: مسجد ريگ يزد در خيابان امام در حال حاضر در حال مرمت است و اداره اوقاف با همكاری ميراث فرهنگی كمك شايانی برای مرمت مسجد جامع كبير يزد داشته است.

اين كارشناس فرهنگی افزود: مديريت مساجد به‌عهده هيئت امنايی است كه از سوی اداره‌كل اوقاف و امور خيريه استان حكم می‌گيرند و طبق مصوبه، مسئول مساجد نيز امام جماعت مسجد است.

وی با تأكيد بر اينكه روح اعتقادات مردم مومن يزد در ساخت مساجد نيز دخيل است، افزود: طی 7 ماهه گذشته، درخواست ساخت 47 مسجد در سطح استان يزد داشته‌ايم كه زمين تهيه شده و ساخت و ساز آغاز شده است و خيران استان نيز كمك خوبی در زمينه ساخت مساجد دارند.