دحوالارض؛ از روزهای پر برکت خدا برای بندگان سالک الی‌الله

به گزارش خبرگزاري بين‌المللي قرآن(ايكنا) شعبه مركزي، بیست و پنجم ذیقعده، هم‌زمان با دحوالارض یعنی گسترش یافتن زمین است. از امیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمودند؛ نخستین رحمتی که از آسمان به زمین نازل شد، در بیست و پنج ذی‌القعده بود. کسی که در این روز روزه بگیرد و شبش را به عبادت بایستد، عبادت صد سال را که روزش را روزه و شبش را عبادت کرده است خواهد داشت.

همچنین در برخی از روایات این روز به عنوان روز قیام امام زمان مهدی موعود(عج) معرفی شده و خاتم المحدثین، شیخ عباس قمی (ره) روز دحوالارض را از چهار روز معروفی ذکر کرده که روزه آن ثواب هفتاد سال عبادت را دارد.

در کتاب شریف «المراقبات» روایت است که امام رضا(ع) فرموده‌اند؛ در شب بیست و پنجم ماه ذى القعده حضرت ابراهیم(ع) و حضرت عیسى(ع) متولد شده‌اند. در این روز، رسول خدا(ص) به قصد حجة‌الوداع از مدینه با یكصد و چهار هزار یا یكصد و بیست و چهار هزار و حضرت فاطمه(س) و تمامى اهل بیت(ع) خود از راه شجره به مکه عزیمت نمودند.

توبه، استغفار، عبادت و شب زنده‌داری از اعمالی است که در شب دحوالارض سفارش و تأکید بسیاری برای انجام دادن آنها شده است. شب و روز دحوالارض نمازها و ادعیه مخصوصی دارد که کیفیت آنها در کتاب مفاتیح‌الجنان مرحوم شیخ عباس قمی(ره) آمده است.

«دَحو» به معنای گسترش است و برخی نیز آن را به معنای تکان دادن چیزی از محلِ اصلی اش تفسیر کرده اند. منظور از دحوالارض(گسترده شدن زمین) این است که در آغاز، تمام سطح زمین را آب‌های حاصل از باران های سیلابیِ نخستین فراگرفته بود. این آب ها، به تدریج در گودال های زمین جای گرفتند و خشکی‌ها از زیر آب سر برآوردند و روز به روز گسترده‌تر شدند.

از سوی دیگر، زمین در آغاز به‌صورت پستی‌ها و بلندی‌ها یا شیب‌های تند و غیرقابل سکونت بود. بعدها باران های سیلابی مداوم باریدند، ارتفاعات زمین را شستند و دره ها گستردند. اندک اندک زمین‌هایِ مسطح و قابل استفاده برای زندگی انسان و کشت و زرع پدید آمد. مجموع این گسترده شدن، «دَحو الارض» نام گذاری می‌شود.

زمین، گاهواره زندگی انسان و همه موجودات زنده است که با تمامي کوه‌ها، دریاها، دره‌ها، جنگل‌ها، چشمه‌ها، رودخانه‌ها، معادن و منابع گرانبهایش، نشانه‌ای از نشانه‌های آفریدگار به شمار می‌آید که آن را گسترانیده است. روز دحوالارض ـ روز گسترش زمین ـ روز بسیار مبارکی است و آداب و اعمال ویژه‌ای دارد؛ از جمله 1- روزه داشتن که ثواب هفتاد سال عبادت را دارد. 2- احیا و شب زنده داری شب دحوالارض که برابر با یک سال عبادت است. 3- ذکر و دعا. 4- انجام غسل به نیت روزِ دحوالارض و نماز مخصوص آن.

در قرآن کریم به دحوالارض اشاره شده است. خداوند در آیه 30 سوره نازعات می‌فرماید؛ «و زمین را پس از آن (آفرینش آسمان و زمین) گسترش داد». بر پایه نظر بیشتر مفسران، منظور از «دَحیها» در این آیه، همان دحوالارض است.

یکی از برنامه‌های پیشنهادی در روز مبارک گسترده شدن زمین، خواندن دعای ویژه این روز است. در بخشی از این دعا، به مسئله دحوالأرض چنین اشاره شده است: «ای خدایی که خانه کعبه را گسترانیدی و دانه را شکافتی و سختی را برطرف ساختی، از تو می خواهم در این روز از روزهایت که حق آن را بزرگ نمودی، هر گرفتاری و مشکلی را برطرف سازی».

ماه ذیقعده اولین ماه از ماه‌های حرام است. ماه‌های حرام زمان‌هایی هستند که جنگ در آنها ممنوع بوده و احکام ویژه‌ای نیز از جهت شرعی و فقهی دارند.

اما استفاده اخلاقی و تربیتی که از این حکم می‌توان كرد، این است که: «اگر جنگ و نزاع میان مردمان در این ماه حرام شده است» حتما منازعه و محاربه با خداوند باید بیشتر مورد نفرت قرار گیرد؛ بنابراین، شایسته است انسان مومن در این ماه ها بیشتر به فکر باشد تا اندیشه و اعضای او با گناه و معصیت، به مخالفت با خداوند برنخیزد.

گذشته از واقعه دحوالارض، رویدادهای دیگری نیز در این روز رخ داده اند که اهمیت آن را دوچندان کرده اند؛ از جمله میلاد ابوالانبیاء حضرت ابراهیم(ع)، میلاد حضرت عیسی مسیح(ع)، خروج رسول اکرم(ص)از مدینه به همراه هزاران حاجی به سوی مکه، به قصد حجة الوداع. در این سفر وجود مقدس امیرالمؤمنین(ع) و حضرت زهرا(س) و نیز همه همسران و بسیاری از اصحاب پیامبر(ص) نیز ایشان را همراهی می‌کردند.

در روایتی نیز آمده است که قائم(عج) در همین روز قیام خواهد کرد. زیارت حضرت امام رضا(ع) بهترین و با فضیلت‌ترین عمل مستحبی این روز است.