تبيين مفهوم قسط و عدل قرآنی در «منهای فقر»

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، كتاب «منهای فقر» برگرفته‌هايی از مجموعه آثار علامه محمدرضا حكيمی، به همت مرتضی كيا، در 12 فصل و با عناوين اسلام و جامعه منهای فقر، اسلام و جامعه منهای تكثر و اسراف، اسلام و هشدار در آخرالزمان، اسلام و حدود مال مشروع، اسلام و تعاليم دين از زبان بزرگان در باب اموال، جنگ فقر و غنا، زكات باطنی، امكانات محرومين، ارتفاعات نهج‌البلاغه، كاربزرگ و انفاق و ادای حق مال و ثروت از سوی انتشارات علمی و فرهنگی الحياة منتشر شده است.

براساس اين گزارش، كتاب حاضر، مجموعه‌ای از كتب تاليف شده از علامه حكيمی در خصوص موضوعات اقتصادی در اسلام و نحوه مواجهه پيشوايان دينی با موضوع فقر است، بر اين اساس عنوان هرفصل از اين كتاب، نام يكی از كتب تاليف شده توسط علامه حكيمی است كه در هرفصل خلاصه‌ای از آن بسته به موضوع مورد بحث مطرح شده است.

اين گزارش می‌افزايد: يكی از جذاب‌ترين فصول اين كتاب مبحث زكات باطنی است كه در آن از زكات باطنی با اين تعبير ياد می‌شود: «زكاتی فراگير كه برای رفع فقر و محروميت به اموال توانگران تعلق می‌گيرد و از نظر مقدار، زمان و شرايط با زكات مصطلح متفاوت است». انتخاب چنين نامی ريشه در ماهيت، شرايط و نوع پرداخت اين حق مالی دارد؛ چه بر خلاف زكات مصطلح حد نصاب ظاهر و مشخصی ندارد و به ميزان شمار محرومان جامعه و توان مالی پرداخت‌كننده وابسته است.

نويسنده در اين بخش ضرورت پرداختن به زكات باطنی را از اين جهت مهم تلقی می‌كند كه اولاً، زكات باطنی به سبب فراگيری و مشروط نبودن به شرايط زكات مصطلح، نقش مهمی در رفع فقر و محروميت از جامعه و تحقق عدالت اقتصادی و اجتماعی و نيز تكامل روحی پرداخت‌كنندگان دارد. نيك روشن است كه تحقق اين مهم در گام نخست، منوط به تحليل فقهی و بررسی زوايا و احكام آن و سپس نهادينه ساختن آن در جامعه است. اين حق مالی، به ويژه در زمانی كه زكات مصطلح، به سبب محدود بودن منابع يا كوتاهی در پرداخت، پاسخ‌گوی نيازهای محرومان نباشد، اهميت بيشتری می‌يابد.

نكته دوم كه پرداختن به اين مبحث را ضروری جلوه می‌دهد، آيات و روايات متعددی است كه در اين‌باره وجود دارد و البته به نحو احسن در مورد آن‌ها تحقيق و تحليل نشده و حتی گاه برداشت‌های نادرستی را در پی‌داشته است. همچنين علی‌رغم اين كه بررسی فقيهانه در زوايای اين موضوع آثار مثبت علمی و عملی را به دست می‌دهد، بحث زكات باطنی در متون فقهی مغفول مانده است و از اين منظر ضرورت پرداختن به آن محسوس و قابل تامل است.

يادآور می‌شود، كتاب «منهای فقر» برگرفته از آثار علامه محمدرضا حكيمی، به كوشش مرتضی كيا، در 184 صفحه و در قطع رقعی و شمارگان 10 هزار جلد به قيمت 60000 ريال از سوی انتشارات علمی و فرهنگی الحياة منتشر شده است.