نزديك شدن به ويژگیهای الهی؛ معياری برای ارتقای سلامت انسان
استاد روانشناسی دانشگاه علوم پزشكی بقيهالله با اشاره به ويژگی ديدگاه الهی در ارائه الگو و ايدهآل سلامتی، گفت خداوند الگويی از سلامت كامل در ديدگاه الهی است و سلامت انسان با نزديك شدن به ويژگیهای الهی ارتقا میيابد.
علی فتحیآشتيانی، استاد روانشناسی دانشگاه علوم پزشكی بقيهالله(عج) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با اشاره به اينكه انسان موجودی چند بعدی است، بيان كرد: چهار بعد جسمی، روحی_روانی، اجتماعی و معنوی يا اخلاقی ابعادی هستند كه در تعريف انسان و سلامت مورد توجه قرار میگيرند و با توجه به اين ابعاد، ديدگاههای مختلفی در مورد سلامت يا بيماری انسان از منظر روانشناسانه مطرح میشود.
تعاریف متفاوتی از سلامت به دلیل پیچیدگی انسان
وی عنوان كرد: يكی از دلايل اين تنوع ديدگاه در مورد سلامت، پيچيدگی انسان به عنوان موجودی ناشناخته است به طوریكه در هر يك از اين ديدگاهها ابعاد و معيارهايی جداگانه از انسان مورد توجه قرار گرفته و به اين ترتيب، تعاريفی متفاوت از سلامت ارائه شده است.
تعريف سلامت يا بيماری بر اساس دیدگاه مرضی
فتحیآشتيانی با اشاره به برخی از اين ديدگاهها و تعريف سلامت يا بيماری بر اساس آنها گفت: در ديدگاه مرضی، كه به وجود و عدم وجود علائم بيماری در تعريف سلامت و بيماری اشاره میكنند و بيشتر مورد توجه پزشكان قرار میگيرد انسان سالم كسی است كه فاقد علائم و نشانههای بيماری و انسان بيمار نيز فردی است كه دارای علائم و نشانههايی از بيماری باشد.
رئيس كارگروه روانشناسی شورای تحول و ارتقای علوم انسانی افزود: چنين نگرشی نسبت به انسان بر اساس ديدگاه مرضی برای تعيين سلامت، لازم است اما كافی نيست چه بسا افرادی كه واقعا بيمارند اما ظاهرا فاقد علامتی دال بر بيماری هستند و بر عكس افرادی كه دارای علائمی از بيماری هستند ولی به صرف اين نشانهها نمیتوان بر بيماری آنان صحه گذاشت.
| علی فتحی آشتيانی: |
| خداوند به عنوان ملاك، معيار و الگوی ايدهآل برای سلامت در ديگاه الهی مطرح میشود به طوریكه هر قدر به خداوند نزديكتر شويم سالمتر خواهيم بود و با دور شدن از آن ويژگیها و معيارها نيز ناسالم و بيمار میشويم |
تعريف سلامت يا بيماری بر اساس ديدگاه آماری
آشتيانی با اشاره به ديدگاه آماری كه بيشتر مورد توجه اپيدميولوژيستها است، افزود: در اين ديدگاه آماری، بيماری به معنای فاصله گرفتن از ميانگين شرايط و وضعيتی است كه رفتار اكثريت افراد جامعه بر اساس آن شكل گرفته و آن را به عنوان سلامت جامعه در نظر میگيرند و برای شكل گرفتن اين سلامت همرنگی با جماعت تجويز میشود كه مصداق مَثَل خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعتشو است.
وی تصريح كرد: در اين تعريف، انسان سالم كسی است كه رفتار او مطابق اكثريت افراد جامعه باشد و اين ديدگاه ديدگاهی آماری است كه برای تعريف سلامت لازم است ولی كافی نيست زيرا در برخی موارد اكثريت افراد راه به بيراهه میروند و اكثريت هميشه معيار سلامت و صحت نيستند.
تعريف سلامت يا بيماری بر اساس ديدگاه ايدهآل
آشتيانی با اشاره به ديدگاه سومی كه در تعريف سلامت به كار گرفته میشود، تبيين كرد: در اين ديدگاه، ايدهآل و الگويی را به عنوان معيار سلامت در نظر میگيرند و هرقدر به آن ايدهآل نزديكتر شوند سلامت بيشتر و بالعكس هر قدر از آن دور شوند سلامت كمتر میشود.
مدير گروه روانشناسی وزارت علوم، تحقيقات و فناوری ادامه داد: برخی روانشناسان بر اساس اين ديدگاه عمل میكنند و در آن نيز نقدهايی همچون عدم وجود معيار و الگوی مناسب و واحد در جوامع مختلف است.
خداوند، الگوی ايدهآل سلامت در ديدگاه الهی
فتحی آشتيانی با اشاره به اينكه در ديدگاه انسانی نمیتوان الگو و ايدهآلی واحد برای سلامت تعريف كرد، تصريح كرد: خداوند به عنوان ملاك، معيار و الگوی ايدهآل برای سلامت در ديدگاه الهی مطرح میشود به طوریكه هر قدر به خداوند نزديكتر شويم سالمتر خواهيم بود و با دور شدن از آن ويژگیها و معيارها نيز ناسالم و بيمار میشويم.
وی افزود: اين چار چوب در تعريف انسان سالم، متافيزيكی است و اگر از اين چارچوب دور شويم و فارغ از آن بخواهيم به تعريف ايدهآل بپردازيم ضعفهايی آشكار میشود كه غير قبل اغماض است.
عريف سلامت يا بيماری بر اساس ديدگاه پويا
فتحی آشتيانی با اشاره به ديدگاه چهارم در تعريف سلامت، گفت: ديدگاه پويا ديدگاه ديگری است كه در آن سلامت به معنی توان بازگشت به حد تعادلی اوليه است كه پس از ورود شرايط و مصائب وجود دارد و بيماری به معنی عدم توان بازگشت به حدی از تعادل اوليه است كه پس از گرفتار شدن در شرايط دشوار وجود داشته باشد.
وی ادامه داد: به عنوان مثال بر اساس اين ديدگاه فردی كه عزيز خود را از دست میدهد اگر انسان سالمی باشد پس از چند روز يا چند مدت به حدی از تعادل اوليه خود بازمیگردد و در غير اين صورت رفتارهای نابهنجاری از فرد بروز میيابد كه در آن شرايط از انسان سالم مشاهده نمیشود و روابط اجتماعی و خانوادگی او فدای باقی ماندن در آن شرايط ناگوار میشود.
فتحی آشتيانی با تاكيد بر امتياز ديدگاه الهی در ارائه الگوی سلامت كامل، گفت: در ديدگاه انسانی نمیتوان الگو و ايدهآلی واحد برای سلامت تعريف كرد در حالیكه خداوند به عنوان الگوی سلامت در ديدگاه الهی مطرح میشود و هر قدر به خداوند نزديكتر شويم سلامت ارتقا میيابد.
