جدال احسن و ادب نقد در جامعه قرآنی/ نقد عملكرد به جای تخريب شخصيت
جدال احسن و ادب نقد دو مؤلفهای است كه قرآن كريم از همگان میخواهد كه در كلام خود آن را رعايت كنند و شايسته است كه جامعه قرآنی در بيان انتقادات، عملكرد را به جای تخريب شخصيت، نصبالعين خود قرار دهند.
بيش از دو ماه از رای اعتماد نمايندگان مجلس شورای اسلامی به علی جنتی، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی میگذرد و تكليف معاونتهای وزارت فرهنگ و ارشاد يكی پس از ديگری مشخص شد. در اين بين نوپاترين معاونت، يعنی معاونت قرآن و عترت اين وزارتخانه همچنان مشخص نشده است.
البته اخبار و گمانهزمانیها حكايت از اين دارد كه وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی به اين معاونت بیتوجه نيست و از منابع مختلف مشورت میگيرد؛ اين مسئله اگرچه شايد نشان از اتقان نظر در زمينه اين معاونت مهم است، اما با اين وجود همچنان سرنوشت سكاندار اين معاونت معلوم نشده است.
خبرگزاری ايكنا بارها طی يادداشتها و مصاحبههای به اهميت جايگاه معاونت قرآن و عترت پرداخته شده است و همواره اخلاق قرآنی و نقد منصفانه را به دور از شخصگرايی، الگوی كار خود قرار داده است.
طبيعتاً اين موضوع مورد رصد روزنامهها، خبرگزاریها و ساير رسانههای قرآنی نيز قرار گرفته است؛ امری كه در اين بين، بيشتر مورد دقت است، اين كه در برخی از اين نقدها كه اميدواريم از سر انصاف باشد، اخلاق دينی و قرآنی رعايت نمیشود و به جای پرداختن به عملكرد گزينههای موجود برای تصدی اين معاونت، به مواردی اشاره میشود كه به دور از اخلاق قرآنی است.
اتحاد و اتفاق در هر صنف، گروه و جامعهای باعث عزت و برد دامنه تاثيرگزاری آن میشود. اين مسئله در جامعه قرآنی كشور نيز بارها و بارها مشاهده شده است و شايسته است در موارد مديريتی، امور مالی و تخصيص بودجه، رفع اختلاف نظرها، تصميمگيریهای مهم و ... نيز اين اتحاد در اوج خود جلوه كند.
اتحاد جامعه قرآنی الزاماً به معنای اين نيست كه فعالان آن بر سر تمامی موضوعات، نظر يكسان داشته باشند؛ زيرا آزادانديشی طبيعت انسان است و مضاربه آراء و افكار، از مصاديق لطف الهی در تاييد جماعت است و مورد تاييد دين اسلام و حضرات معصومين(ع) است.
جدال احسن در آيه شريفه 125 سوره مباركه نحل اين گونه آمده است كه «ادْعُ إِلِى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛ با حكمت و اندرز نيكو به راه پروردگارت دعوت كن و با آنان به [شيوهاى] كه نيكوتر است مجادله نماى»، به عنوان مهمترين ملاك تضارب آراء و البته نقد منصفانه معرفی شده است.
معاونت قرآن و عترت در سال 91 تاسيس شد و اين معاونت پيش از اين در قالب مركز هماهنگی، توسعه و ترويج فعاليتهای قرآنی كشور فعاليت میكرد. در مدت فعاليت اين دستگاه، تصويب بودجه نيمدرصدی فعاليتهای قرآنی را میتوان يكی از مهمترين اقدامات عملی بود كه برای نخستين بار توانست يك بودجه جداگانه را برای فعاليتهای قرآنی تصويب كند و مبلغ 230 ميليارد تومان تخصيص يافت.
اين امر موجب شد كه جان دوبارهای به برنامههای قرآنی كشور كه از فقدان بودجه كافی رنج میبرد، دميده شود، هر چند بودجه سال 90 در سال 91 حاصل شد، اما اقدامی مبارك بود كه جامعه قرآنی كشور را اميدوار كرد.
اين دستاورد حاصل همكاری همه دلسوزان و فعالان قرآنی بود كه نمیتوان آن را به تنهايی منتسب به وزارت فرهنگ و ارشاد، مجلس شورای اسلامی يا اشخاص حقيقی و حقوقی دانست. شورای توسعه فرهنگ قرآنی كه زير نظر شورای عالی انقلاب فرهنگی فعاليت میكند، مسئول توزيع و نظارت بر حسن اجرای آن شد.
اگرچه ممكن است كه درباره شفافيت عملكرد اين شورا نكاتی مطرح شود، اما هر گونه ادعا يا انتقادی درباره تخصيص يا توزيع بودجه و ... وجود دارد، بايد به صورت مستند ارائه شود و راهكار بررسی آن نيز از لحاظ قانون مشخص شده است، بنابر اين جايی برای تهمتزنیها و شبههپراكنیها وجود ندارد. اگر جامعه قرآنی وارد طرح مباحث غيرمستند شود، نهتنها از اخلاق قرآنی به دور میشود، بلكه از عنوان زرين «خادمالقرآن» نيز فاصله خواهد گرفت.
اين اظهارنظرهای غير مستند، طبق آيه 46 سوره مباركه «انفال» باعث از بين رفتن وحدت و آبرو جامعه میشود، «وَأَطيعُوا اللَّهَ وَرَسولَهُ وَلا تَنازَعوا فَتَفشَلوا وَتَذهَبَ ريحُكُم ۖ وَاصبِروا ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصّابِرينَ؛ و (فرمان) خدا و پيامبرش را اطاعت نماييد! و نزاع (و كشمكش) نكنيد، تا سست نشويد، و قدرت (و شوكت) شما از ميان نرود! و صبر و استقامت كنيد كه خداوند با استقامت كنندگان است».
بار ديگر بر اين نكته تاكيد میشود كه داشتن وحدت و بيان سخنان مستدل و مستند، به هيچ عنوان به معنای عدم انتقاد از عملكرد دستگاه يا مسئولی نيست. در تعاليم و سيره امام علی(ع) مشاهده میشود كه ايشان چگونه نسبت به كمترين ميزان بيتالمال واكنش نشان میدهند.
اين سيره علوی، يادآور اين است كه همه ما به عنوان مسلمان و شيعه اين امام همام در اين زمينه بايد اين حساسيت نسبت به حيف و ميل بيتالمال يا تخصيص نابه جای آن را مورد توجه قرار دهيم و نهادهای ذيربط بايد با هرگونه تخلف قانونی و مالی با جديت برخورد كنند.
اين اتقان و بيان مستدل و مستند، از مواردی است كه قرآن كريم در آيه 70 و 71 سوره صف، آن را باعث سرانجام و فلاح خير امور عنوان میكند، «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا. یُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَیَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَمَن یُطِعْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد از خدا پروا داريد و سخنى استوار گوييد. تا اعمال شما را به صلاح آورد و گناهانتان را بر شما ببخشايد و هر كس خدا و پيامبرش را فرمان برد قطعا به رستگارى بزرگى نايل آمده است».
جامعه قرآنی نظام جمهوری اسلامی ايران اين افتخار را دارد كه همواره حول ارشادات مقام معظم رهبری حركت میكنند و در اين باب رهبر معظم انقلاب نيز در بياناتشان بر حفظ وحدت، پرهيز از حركات تفرقهافكن و در عين حال احترام به آرا و نظرات يكديگر تاكيد دارند.
بیشك تقويت هر برنامه، سازمان يا دستگاه قرآنی كه در كشور به امر گسترش فرهنگ اين كتاب آسمانی مبادرت میكند، به دور از جناحبندیهای سياسی، امری مقدس است و باعث افتخار نظام جمهوری اسلامی ايران خواهد بود.
بر اين اساس دلسوزان، نخبگان و خبرگان جامعه قرآنی كشور در اين راستا بايد نقاط قوت و ضعف اين معاونت را به دور از جنجال متذكر شوند تا در ادامه مسير فعاليت اين معاونت، شاهد برطرف شدن نقاط ضعف و ايجاد و تقويت نقاط قوت معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی باشيم.
