حذف يارانه متمولين؛ گامی در جهت اجرای صحيح عدالت

روشن است كه اگر ثروت بخواهد مشروع باشد، بايد محدود باشد و همچنينی از طرق مشروع به‌دست بيايد. مشروع هميشه محدود است و ابواب مهم «مكاسب محرمه» يا همان كسب‌های حرام در فقه اسلام نيز برای همين امر بيان شده است. به دست آوردن مال از هر طريقی و با هركسی، صحيح و مشروع نيست. از همين رو است كه ائمه اطهار(ع) كه وظيفه تبليغ و بيان دين خدا را به عهده داشتند، حدودی را برای مال حلال و مشروع ذكر كرده‌اند.

امام محمدباقر(ع) در اين خصوص می‌فرمايند: «ليس من شيعتنا من له مئة ألف، و لا خمسون ألفا، و لا أربعون ألفا، و لو شئت ان اقول: ثلاثون ألفا لقلت و ما جمع رجل قط عشرة الاف من حلها؛ كسى كه صدهزار، نه ، پنجاه هزار، نه ، بلكه چهل هزار (درهم) دارد از شيعيان ما نيست و اگر بخواهيم بگويم ، سى هزار (درهم)، مى گويم و هرگز كسى ده هزار (درهم) از حلال نداشته است». همچنين امام جعفر صادق(ع) در اين خصوص می‌فرمايند «از راه حلال و مشروع 20000 درهم جمع نمی‌شود».

البته بايد توجه داشت كه ميزانی كه در احاديث و روايات از ائمه(ع) نقل شده مشخصا ارتباط مستقيم با اقتضائات زمان و سطح رفاه جامعه دارد و بايد با توجه به وضعيت زمان خود سنجيده شود، اما آنچه مسلم است، حرمت ثروت‌اندوزی و كنز و همچنين كسب مال نامشروع چيزی نيست كه با مقتضيات زمان تغيير كند و مسلما در همه زمان‌ها و دوره‌ها تابع شرايط ثابت و مشخص است. به ديگر سخن حرام زمان پيامبر تا قيامت حرام و حلال ايشان تا قيامت حلال است.

وضعيت فعلی جامعه ما نشان می‌دهد كه قوانين اسلام و احكام متعالی آن تا چه حد مهجور و مظلوم مانده است و تنها چيزی كه جلوه می‌كند، اقدامات توخالی و پوچ و رفتارهای شعاری است كه در پس آن ثروت‌اندوزی را برای عده‌ای رانت‌خوار و نزديك به منافع ثروت و قدرت فراهم آورده است. نكته مهمی كه در اينجا بايد به آن توجه داشتريال اين است كه نمی‌توان با استفاده از تريبون‌های رسمی و غيررسمی شعار نظام اسلامی را سر داد، اما در عمل علی‌الخصوص در رابطه با نظام اقتصادی اسلام و اجرايی كردن آن بی‌تفاوت ماند. وضعيت فعلی بانكداری كشور در كنار مسائل بسياری نظير تامين اجتماعی و توجه به كودكان كار همگی نشان‌دهنده عمق فاجعه‌ای است كه در دل جامعه اسلامی ما نهان شده و اگر معدود افراد دلسوز نيز در راه اصلاح امور قدم بردارند، به واسطه عدم برخورداری از امكانات و البته نبود اراده لازم در اين خصوص تلاش‌های نافرجامی را صورت خواهند داد.

شايد در اين رابطه توجه به حديث معتبر مندرج در كتاب «عيون الخبار الرضا(ع)» اثر ارزشمند شيخ صدوق خالی از لطف نباشد تا ثروتمندان و مال‌اندوزانی كه خود را مسلمان می‌دانند، با توجه به آن نسبت به مسئله فقر، ثروت‌اندوزی و كسب حلال توجه بيشتری نشان دهند. امام رضا(ع) در اين باره می‌فرمايند: «لا یُجْتَمَعُ الْمالُ اِلاّ بِخِصالِ خَمْسٍ: بِبُخْلٍ شديدٍ، وَاَمَلٍ طَويلٍ، وَحِرْصٍ غالِبٍ، وَقَطيعَةِ الرَّحِم، وَايثار الدُّنيا عَلىَ الْاخِرةِ؛ هيچ ثروتى گرد نمی‌آيد مگر با پنج خصلت: بخل شديد، آرزوى دراز كه مرگ را از ياد می‌برد، حرص غلبه‌كننده بر نفس، گسستن پيوند خويشاوندى و قطع رحم، و از دست دادن آخرت در برابر گرفتن دنيا».

اندكی تامل در روايت مذكور و نگاه به شيوه زندگی و نحوه تعامل با افراد جامعه به وضوح نشان می‌دهد كه در عرصه اجتماعی تا چه حد بر اساس معيار و ميزان مدنظر ائمه(ع) به عنوان راهبران اصلی دين پس از پيامبر تكيه شده است. تغيير ارزش‌ها در جامعه اسلامی ما در حالی رخ داده كه بنيانگذار كبير انقلاب اسلامی در رابطه با رسالت نهضت انقلاب اسلامی ايران می‌فرمايند: «نسل به نسل، و سينه به سينه شرافت و اعتبار پيشتازان اين نهضت مقدس و «جنگ فقرو غنا» بايد حفظ شود». (صحيفه امام خمينی(ره)20/333) و آنچه مجهول مانده به راستی همين مبارزه مقدس است. شايد زمان آن رسيده كه مفهوم واقعی عدالت به نحو احسن و عملی آن در جامعه نهادينه شود و اين امر در ابتدای راه نيازمند قبول اين نكته از سوی متمولين جامعه است كه می‌توان با صرف نظر بخشی از حقوق خود در «يارانه‌ها» نسبت به اجرای عدالت و كاهش فاصله طبقاتی گام جدی بردارند.

رضا عدالتی‌پور