«خرده ستمگران»؛ کاری ارزشمند که سرانجام از بند تنگ‌نظری‌ها نجات یافت

«خرده ستمگران» عنوان سریالی بود که در دهه اول محرم از سیما پخش شد؛ کاری که با تاخیری چند ساله روی آنتن رفت. نکته تأسف برانگیز اینجاست که این سریال مناسبتی از معدود کارهای فاخری است که در این حوزه ساخته شده، اما مورد قرار نگرفت، زیرا فیلمسازش اهرم‌های حامیتی را در اختیار نداشت. به هر حال جای خوشحالیست که چنین کاری در نهایت روی آنتن رفت تا علاقمندان به سریال‌های نمایشی از دیدن یک کار خوب محروم نشوند.

درباره این سریال از نقاط مثبت بسیاری می‌توان به عنوان امتیاز نام برد، اما دو شاخصه مهم را نباید به راحتی فراموش کرد؛ ابتدا اینکه کارهایی نظیر «خرده ستمگران» آثاری هستند که قادرند سطح سلیقه نزول یافته تماشاگران سیما را ارتقا دهند، چون تماشاگری که سال‌ها عادت کرده، کارهای نازل ببیند با تماشای کارهایی چون این سریال درک می‌کند سریال خوب چگونه کاری است. نکته دیگر اینکه در این سریال، ایده‌پردازی و نوآوری به شدت خلاقانه و نواندیشانه است، به نحوی‌که تماشاگر جز به جز آن را در جامعه پیرامون خود می‌بیند.

نکته حائز توجه در این سریال توجه به بحث‌های روانشناختی است، به نحوی‌که در این خصوص برخی از روانشناسان مطرح نیز از توجهات مثبت این سریال به نیکی یاد کرده‌اند، هرچند موضوعات روانشناختی تنها به یک یا دو آیتم ختم نشده است، بلکه در هر قسمت به شکلی موضوعی خاص مورد توجه قرار گرفته است. برای مثال موضوعاتی چون خودشیفتگی، نافرمانی، لجبازی، منفعت اندیشی و... از جمله این موضوعات است. این امتیاز نشان می‌دهد که شخصیت‌پردازی در «خرده ستمگران» به شدت عمیق است و کارگردان به روی آنها تمرکز کرده است.

مطلب دیگر درباره بحث روانشناختی این سریال، نتیجه‌گیری درست در پایان مجموعه است، چون در قسمت پایانی که درباره یک راننده است، ما شاهد حضور تمام شخصیت‌های 9 قسمت قبل هستیم. این گردآوری به نوعی تمام شخصیت‌ها را به هم وصل کرده تا در نهایت ارزیابی درست از علل مشکلات آنها داشته باشد.

از امتیازات دیگر، این سریال به سبک جدید مسعود شاه‌محمدی (کارگردان)  می‌توان اشاره کرد که تله فیلم، کلیپ و نمایش صحنه‌ای را با هم در آمیخته تا بتواند مضمون مورد نظر خود را به شکلی که تماشاگر آن را باور کند، ارئه کند. درضمن در این کار عامدانه از دیالوگ‌های غیرضروری به شدت پرهیز شده است. همچنین فیلمساز سعی کرده با حذف شخصیت‌های فرعی، پراکنده‌گویی را از سریال حذف کند.

«خرده ستمگران» تنها کاری مفهومی نیست، بلکه در بخش بازیگری هم انتخاب‌های خوبی داشته، به نحوی‌که کاملا انتخاب با کارکتر خلق شده همخوان است. هرچند طراحی خوب صحنه و چهره به این واقع‌نگری کمک کرده است. همچنین باید از میزانسن‌های خوبی که کارگردان برای این سریال انتخاب کرده هم به عنوان شاخصه‌های مثبت دیگر این سریال نام برد.

جدا از امتیازات این سریال باید به معدود نقاط ضعف این کار هم اشاره کرد؛ ابتدا اینکه این سریال دارای وزنی یکسان نیست، یعنی در برخی قسمت‌ها شاهد پرداخت دراماتیک قوی قصه هستیم و در قسمت‌های دیگر این رویکرد شکلی ضعیف دارد. در ضمن در «خرده ستمگران» روند بیان قصه‌گویی کند است؛ مسئله‌ای که شاید سبب شود مخاطب عام از سریال گریزان شود که البته می‌شد این ضعف را در تدوین به راحتی بر طرف کرد.