امام حسن عسکری(ع) در شبهه «حدوث و قدم قرآن»، استدلال فلسفی داشتند
گروه اندیشه: امام حسن عسکری(ع) قرآن را کلام خداوند و حادث میدانستند و ادعای قائلین به قدیم بودن قرآن و آنان که حادث بودن آن را مایه تنزل شأن میدانستند را با استدلال وجود علمی همه چیز در علم خدا را پاسخ میگفتند.
حجتالاسلام والمسلمین محسن محترم، مدرس حوزههای علمیه در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، درباره جایگاه علم در نظر امام حسن عسکری(ع)، گفت: امام حسن عسکری(ع) یتیم واقعی را کسی میداند که دچار جهل و نادانی باشد و این یتیمی بسیار دردناکتر از فقدان حضور پدر در زندگی است. ایشان در شرایط صعب حبس و اسارت، به شدت، به علم آموزی تأکید داشتند.
وی ادامه داد: علمپروری و علم دوستی یکی از شئون ائمه معصومین(ع) است و آنها شئون متعددهای دارند که میشود درباره آنها بسیار بحث کرد و در کتب مختلفی از صدر اسلام تا کنون درباره این ویژگیها صحبت شده است. باید توجه داشت که ائمه طاهرین(ع) تجلی اسماء و صفات خداوند هستند و اینگونه نیست که آنها فقط تجلی صفت علم الهی باشند. اگر انسان بخواهد جنبه علمی امام حسن عسکری(ع) را درک کند باید شرایطی که ایشان در آن به سر بردند را بفهمد.
وی تصریح کرد: با درک شرایط ایشان میتوان فهمید که علم در نظر ایشان چه جایگاه والایی دارد که تا این اندازه برای آن زحمت کشیدهاند. یکی از آثاری که امام حسن عسکری(ع) تألیف کردهاند، رسالهای است به نام «کتاب المنقبة» که درباره حلال وحرام است و ابن شهر آشوب، آن را نقل کرده است. محدثین بزرگ اسلام کتابهای بسیار ارزشمندی را از امام حسن عسکری(ع) نقل کردهاند که البته برخی افراد درباره آنها و صحت انتساب آن خدشه وارد میکنند.
نحوه شناساندن حضرت قائم(عج) توسطه امام عسکری(ع)
این مدرس حوزه علمیه خاطرنشان کرد: الگوی ما در بحث مهدویت، خود امام عسکری(ع) هستند. چگونگی معرفی حجت به جامعه از طریق ایشان بسیار با اهمیت است که ایشان سعی میکردند با وجود شرایط خفا و خطری که حضرت مهدی(عج) را تهدید میکرد، تا حدی که میشد به وجود حضرت صاحب زمان(عج) تصریح کنند.
وی تأکید کرد: امام(ع) در همان شرایط محدود و بین صحابه خاص وجود مقدس امام زمان را نشان میدادند و میگفتند که او امام زمان(عج) است. الان شرایط امام حسن عسکری(ع) نیست و جامعه اسلامی است و همه افراد باید امام زمان(عج) را بشناسد و به دنبال شناساندن او باشد.
قدیم یا حادث بودن قرآن
وی با بیان اینکه بحث قدیم بودن و حادث بودن قرآن، به دنبال وجود انقلابات مختلف علمی در جامعه آن زمان، مطرح شد، افزود: این صحبتها راجع به قرآن بیشتر جنبه سیاسی داشت و خلفای حاکم برای مشغول کردن مردم یا توجیه کردن کارهای خود، قضایایی مثل جبر و اختیار و یا قدیم و حادث بودن قرآن را مطرح میکردند.
محترم بیان کرد: خیلی از مسائل علمی که در دربار خلفا انجام میشد به قضایای سیاسی بر میگشت. در این راستا برخی میگفتند که قرآن به عنوان کلام خداوند از ازل بوده و برخی نیز در این باره افراط میکردند و قائل بودن که حتی جلد قرآن کریم هم از ازل بوده و به اصطلاح «قدیم» است. برخی دیگر هم میگفتند قرآن «حادث» بوده و قدیم نیست. به این معنی که قرآن زمانی نبوده و در یک زمانی ایجاد شده و ازلی نیست.
موضع امام عسکری(ع) در برابر قائلین به«حدوث و قدم» قرآن
محترم گفت: باید دانست که گروهی که به اصطلاح قائل به «حدوث» قرآن بودند، قصد تنزل دادن به شأن قرآن را داشتند و جهت زیر سؤال بردن قرآن فعالیت میکردند. موضع گیری امام حسن عسکری(ع) در این موارد به این صورت بود که ایشان، قدیم بودن قرآن را نپذیرفتند و رد کردند اما حدوث را هم به این صورت که این افراد نقل میکردند و میخواستند شأن قرآن را پایین بیاورند، نمیپذیرفتند.
وی تصریح کرد: ایشان قرآن را کلام خداوند معرفی کردند که این کلام خالق است و حادث است ولی به گونهای این تعبیر را به کار میبردند که ادب نسبت به قرآن حفظ شود. ایشان میگفتند تمام مخلوقات عالم جنبه قدیم بودن دارند چرا که همه چیز در علم خداوند موجود بوده و هست و این به معنای وجو علمی است. وجود علمی به این معناست که تمام اشیا در علم خداوند بوده و بعد به عالم خارج بروز میکرده و میشده بروز عینی.
این محقق علوم دینی اظهار کرد: افرادی که درباره قدیم و حادث بودن قرآن صحبت میکردند به این وجود عینی توجه داشتند. چیزهایی در علم خداوند هست که وجود عینی پیدا نکردهاند و چیزی مثل تمام کائنات هم هست که با وجود عینی آن سر و کار داریم. اینکه میگفتند قرآن «قدیم است یا حادث» به این منظور بوده که همین وجود عینی قرآن در روز ازل با خدا بوده و یا اینکه زمانی بوده که قرآن نبوده و بعد از آن به وجود آمده است.
تفسیر سوره حمد امام حسن عسکری(ع)
وی در پایان عنوان کرد: امام حسن عسکری(ع) «سوره حمد و بخشی از آیات بقره» را تفسیر کردهاند. برخی پرسیدهاند که تفاوت تفسیر امام حسن عسکری(ع) با تفاسیر سایر ائمه طاهرین(ع) و یا با تفاسیر علمای دیگر در چیست؟ که البته باید گفت که حضرت(ع) سورههای بیشتری را تفسیر کردهاند ولی این تفسیر تألیف خود ایشان است. تفسیر سورهای که امام حسن عسکری(ع) انجام دادهاند، مربوط به زمان خود ایشان است. معنی احادیث و نه لفظ آن معجزه است و میتوان از همان معانی که امام عسکری(ع) در تفسیر سوره حمد ذکر کردهاند، جوهره تام تمام تفاسیر دیگر را دید. این تفسیر به زعم برخی از محدثین، مکتوب دست امام عسکری(ع) بوده است و آنچه که به دست ما رسیده به واسطه نقل بوده است.
