توبه فقط استغفار نیست؛ هنر جبران در مسیر بازگشت است + فیلم

سوگواره دانشجویی «طنین آزادگی» که به همت معاونت ترویج سازمان قرآنی دانشجویان جهاددانشگاهی برگزار می‌شود از شنبه، ۲۷ تیرماه آغاز به کار کرده و با هدف ترویج معارف عاشورایی، تبیین مفاهیم قرآنی و تقویت بصیرت دینی در میان دانشجویان، مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی، فرهنگی و هنری را ارائه خواهد کرد. از جمله اهداف این رویداد می‌توان به تبیین الگوی عملی توبه و بازگشت به حق از زندگی حُر بن یزید ریاحی، ارتباط مفاهیم قرآنی با تصمیم‌گیری اخلاقی در شرایط بحرانی و تقویت بصیرت دینی در مواجهه با آزمون‌های زندگی مدرن اشاره کرد.

سوگواره «طنین آزادگی» در بخش‌های مختلفی برگزار می‌شود که یکی از این بخش‌ها سخنرانی‌های کوتاه سجاد مهدی‌زاده، عضو هیئت‌ علمی دانشگاه امام صادق(ع) با موضوع «درس‌های اخلاقی از زندگی حُر بن یزید ریاحی» است. در ادامه قسمت چهاردهم این گفتار‌ها را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

در مباحث گذشته درباره جناب حر صحبت کردیم؛ ایشان الگویی برای همه کسانی هستند که می‌خواهند مسیر زندگی خود را تغییر دهند. البته جناب حر تصمیم گرفتند زندگی خود را به‌طور کامل دگرگون کنند، اما گاهی اوقات تصمیماتی که ما می‌گیریم لزوما زندگی ما را به‌طور کامل زیر و رو نمی‌کند؛ با این حال، همین تصمیمات و اراده‌ای که در وجود ما شکل می‌گیرد، می‌تواند ما را در نهایت به سمت یک اتفاق خوب و مسیر صحیح هدایت کند.

در بخش پایانی، مناسب است درباره مفهوم «توبه» بیشتر صحبت کنیم. تمام مفاهیمی که تاکنون مطرح کردیم، به انسان کمک می‌کنند تا بتواند توبه کند؛ توبه‌ای که قرار است ما را به سمت یک مسیر درست در زندگی هدایت کند.

توبه یعنی اینکه انسان متوجه شود خطایی رخ داده است، شجاعت پذیرش آن را داشته باشد و عزم خود را جزم کند که وارد مسیری جدید در زندگی شود. در باب توبه، روایات متعددی وجود دارد و نگاه‌های مختلفی درباره آن مطرح شده است. اینکه انسان از خطای خود پشیمان شود، خود یک مرحله از توبه است. هنگامی که انسان متحول می‌شود، در حقیقت اصل توبه که همان تحول درونی است، در وجود او شکل گرفته است. این تحول درونی، موتور محرکه توبه است.

اما روایت شریف دیگری از حضرت امیرالمؤمنین(ع) داریم که ایشان فردی را که بی‌دلیل و بدون توجه به حقیقت توبه دائما استغفار می‌کرد، مورد توبیخ قرار دادند و فرمودند که اصولا حقیقت توبه و استغفار چیست؟ خلاصه این حدیث آن است که زمانی توبه انسان، «توبه نصوح» و توبه‌ای حقیقی است که فرد درصدد جبران برآید و مافات را جبران کند.

البته جناب حر نمی‌توانست همه چیز را جبران کند. ایشان در مقابل امام حسین(ع) ایستاد، سپاه را متوقف کرد، آنان را به سمت کربلا هدایت کرد و اجازه نداد که سپاه از آنجا پراکنده شود. طبیعتا نمی‌توانست همه آنچه را که اتفاق افتاده بود، جبران کند، اما جان خود را هزینه کرد و تلاش کرد هر کاری را که از دستش برمی‌آید، انجام دهد. 

جناب حر حتی پیش از آغاز جنگ، رو به سپاه خود کرد و شروع به هدایت و گفت‌وگو با آنان نمود. این مسئله بسیار مهم است که وقتی از توبه صحبت می‌کنیم، توجه داشته باشیم که توبه کامل و تصمیم صحیح برای تغییر، زمانی محقق می‌شود که ما مسئولیت خطاهای خود را بپذیریم و درصدد جبران آن‌ها برآییم.

بسیاری از اوقات صرفا تصمیم به تغییر می‌گیریم، اما هزینه‌هایی را که ایجاد کرده‌ایم و اشتباهاتی را که مرتکب شده‌ایم، جبران نمی‌کنیم؛ در نتیجه، دوباره همان خطاها ما را به مسیر قبلی بازمی‌گردانند. در ترک عادات نادرست، ترک تصمیمات غلط و ترک انتخاب‌های اشتباهی که در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی داشته‌ایم، قدم اول این است که آن‌ها را شناسایی کنیم و سپس، گام دوم این است که درصدد جبران آن‌ها برآییم.

در روایاتی که از حضرت امیرالمؤمنین(ع) نقل شده است، می‌فرمایند فردی که توبه می‌کند، باید لذت گناه را از خود دور کند، باید آن گوشت حرامی را که بر تن او روییده است، آب کند، باید حقوق الهی را جبران کند و حقوق مردم را نیز ادا و جبران نماید.

در همه ابعاد زندگی نیز همین‌گونه است. اگر قرار شد در زندگی تصمیم بگیریم، اگر قرار شد این مجموعه گفتارهایی که در خدمت شما بودیم، در زندگی اجرا شود، باید در زندگی خودآگاهانه زندگی خود را مرور کنیم، خطاهایمان را شناسایی کنیم و با شجاعت و بر اساس یک قوت درونی، حرکت خود را آغاز کنیم و درصدد جبران آن خطاها برآییم.

قطعا اگر خطای خود را بپذیریم و درصدد جبران آن برآییم، خداوند نیز به ما کمک خواهد کرد. ان‌شاءالله خداوند در مسیر مادی و البته معنوی ما را یاری خواهد کرد. همان‌گونه که جناب حر از سپاه جهنمی در کمتر از ساعتی به درجه اصحاب سیدالشهدا(ع) رسید، ان‌شاءالله همه ما نیز بتوانیم چنین تصمیمات فوق‌العاده‌ای در زندگی بگیریم، زندگی خود را تغییر دهیم و به اطرافیانمان نیز کمک کنیم تا آنان هم بتوانند در مسیر زندگی تصمیمات درست و خوبی بگیرند. ان‌شاءالله، همه ما توبه‌کار باشیم؛ به همان معنایی که در این جلسات عرض کردیم.