سعدی؛ شاعر فصیحگوی شعر و ادب پارسی + عکس
گروه اجتماعی: سعدی شیرازی یکی از بزرگترین شاعرانی است که بعد از فردوسی، ادب فارسی را مشحون از فصاحت و بلاغت کرد؛ در این گزارش شرح مختصری از زندگینامه و آرامگاه این شاعر پارسیگوی را میخوانیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، ابومحمد مشرفالدین مصلحبن عبداللهبن مشرف سعدی شیرازی در قرن هفتم هجری قمری در شیراز به دنیا آمد. او یکی از بزرگترین شاعرانی است که بعد از فردوسی، ادب فارسی را مشحون از فصاحت و بلاغت کرد. تخلص او به سعدی، به سبب همزمانی با اتابک سعدبن زنگی است که در دوران او به شاعری پرداخت و بنا بر رسم زمانه، تخلص خود را از پادشاه عصر گرفت.
سعدی در شیراز در میان خاندانی که از عالمان دین بودند، متولد و در دوران کودکی توسط پدر تعلیم و تربیت شد. او مقدمات علوم ادبی و شرعی را در شیراز آموخت و برای تکمیل تحصیلات به بغداد رفت و در نظامیه، هم به تحصیل پرداخت و هم از گفتار بزرگان، درسها آموخت. سپس خود از این آموختهها، استنتاج شخصی کرد. سفر به بغداد، سرآغاز جهانگردی و تجربتآموزی او شد:
در اقتصای عالم بگشتم بسی
به سر ربدم ایام با هر کسی
تمتع به هر گوشهای یافتم
ز هر خرمنی خوشهای یافتم
او روحی بیقرار داشت و نمیتوانست پایبند یک جا باشد. گردش اطراف جهان و ملاقات با مردمان دیگر را از جان، دوستتر میداشت. گذشت از علاقهمندی به سفر، به جهت هجوم مغول به داد، دل از دیار برید و به جهانگردی پرداخت. او سفرهای طولانی خود را از سال 620 یا 621 هجری قمری شروع کرد و بارها به حج رفت.
وی به هند، ترکستان، لبنان، روم، شام و حجاز سفر کرد. او شهرهای مختلف و ملتهای گوناگون از بغداد تا شمال آفریقا را دید و با فرق مذهبی و فکری آشنا شد و با طبقات مردم، اختلاط کرد.
بعد از سفرهای طولانی و سیر در آفاق و انفس، شاعر جهانگرد ما با انبانی از تجربه و افکار نو به موطنش برگشت و کلیات را تدوین کرد. او پس از بازگشت به شیراز در سال 655 هجری قمری به دربار راه یافت و به مدح رجال درباری پرداخت.
اما مدایح گزافی نگفت و زندگی را به آزادی، ارشاد و خدمت به خلق گذرانید. او از معدود شاعرانی است که شهرت خود را در زمان حیات دید:
به هیچ یار مده خاطر و به هیچ دیار
که بر و بحر فراخ است و آدمی بسیار
زمین لگد خورد از گاو خر به علت ان
که ساکن است نه مانند آسمان دوار
شعرهای سعدی
سعدی از اوان جوانی شهرت خود را دید و این ناموری در زمان اتابک ابن ابوبکر به اوج خود رسید. شهرت سعدی نه تنها در در ایران بلکه از آسیای صغیر تا هندوستان را در برگرفت و افکار و اشعارش از گذشته تا حال، زبانزد خاص و عام بوده است.
سعدی زبانی فصیح داشت و در جهت سعادت انسانی و راهنمایی راه گم کردگان به کار برد. سخنش را با لطافت طبع و حکایات و امثال، آمیخت تا مورد قبول راغبان طریق او قرار گیرد. او در عین وعظ و حکمت از شیرین زبانی دریغ نکرد و لطایفی را به کار برد که مثل رایج شد و روشنگر آرمان جامعه ایرانی قرار گرفت.
آرامگاه سعدی
آرامگاه سعدی در کوی سعدی و تنگ سعدی در شمال شیراز جای دارد و ساختمان کنونی آن، در سال 1313 خورشیدی ساخته شده است. در کنار ساختمان آرامگاه، قبر شوریده شیرازی، شاعر مشهور شیرازی و دخترش در یک اتاق قرار دارد. از زمان مرگ سعدی تا به امروز آرامگاه وی را افراد بسیاری بازسازی کردهاند. در زمان زندیه، کریم خان بنای ارزشمندی بر قبر سعدی ساخت و سنگ مزاری که هنوز باقی است را تهیه و بر آن نصب کرد.
بنایی که کریم خان از آجر ساخته بود به صورت دو طبقه بود. در وسط طبقه اول راهرویی بود که پلکان طبقه دوم از آنجا عبور میکرد. در اطراف (هر دو طرف) راهرو دو اتاق وجود داشت که قبر سعدی در یکی از اتاقهای قسمت شرقی بود و محجری چوبی نیز به دور آن کشیده شده بود. در قسمت غربی هم دو اتاق، قرینه قسمت شرقی وجود داشت که بعدها مرحوم شوریده شیرازی (شاعر مشهور شیرازی دوران قاجار) را در آنجا به خاک سپردند.
طبقه دوم نیز مانند طبقه اول بود؛ با این تفاوت که روی اتاق شرقی که قبر سعدی در آن قرار داشت، به احترام او اتاقی نساخته بودند و طاق آن به اندازه دو طبقه مرتفع بود. پس از کریم خان نیز ساختمان آرامگاه چندین مرتبه تعمیر و بازسازی شد.
در سال 1327 خورشیدی، انجمن آثار ملی به همت مرحوم علی اصغرخان حکمت شیرازی تصمیم گرفت آرامگاهی مجلل برای سعدی بسازد؛ بنابراین ساختمان کریمخانی را ویران کرده، ساختمان آرامگاه کنونی را ساختند.
محوطه آرامگاه به صورت باغی زیباست که ساختمان آن در وسط این باغ قرار دارد و از بیرون میتوان آن را دید. در جلوی آرامگاه (رو به جنوب آن) ایوانی بلند شبیه چهل ستون اصفهان است که به وسیله هشت ستون نگهداری میشود. بر سطح داخلی این ایوان، کاشیکاریهای زیبا و دو طاقنما قرار دارد. در جلوی هر کدام از این طاقنما، حوضی کوچک قرار دارد.
در محوطه جلوی آرامگاه حوضی بزرگ و نیمه عمیق ساخته شده است که مردم بر طبق سنتی قدیمی در آن سکه میاندازند.
آرامگاه، گنبدی سبزرنگ دارد که در جلوی آن ایوانی تالار مانند رو به غرب گسترده میشود. در دو سوی این تالار، ستونهایی قرار دارد که روی آنها را با سنگ تزئینی پوشاندهاند. قبر سعدی در میانه اتاقی که دارای سقفی بلند است و به صورت هشتی ساخته شده، جای گرفته است. روی دیوارهای پیرامون آن، هفت کتیبه از بهترین بخشهای گلستان و بوستان برگزیده شده و بر روی کاشیهای آبیرنگ به خط نستعلیق نوشته شده است.
در محوطه باغ، گلهای زینتی، درختان زیبا و حوضهایی خوش ترکیب ایجاد شده است. در چند سال اخیر، فضای آرامگاه گسترش یافته و تعمیرها و نوآوریهای بسیاری در آن انجام گرفته است.
حوض ماهی
در محوطهای پایینتر از سطح زمین آرامگاه، حوضچهای به نام حوض ماهی وجود دارد که آب بسیار زلالی از آن گذر میکند و ماهیهای زیبایی در آن دیده میشود. حوض ماهی آرامگاه سعدی که مظهر قنات و چشمه سعدی است، همواره مقدس بوده و باورهای مردم شیراز نسبت به آب و ماهیهای آن بسیار قوی است، به گونهای که در 400 سال گذشته، 30 جهانگرد اروپایی در مورد حوض ماهی، ماهیهای مقدس و باورهای مردم شیراز قلمفرسایی کردهاند.
چند سالی است که بههمت بنیاد فارسشناسی و مرکز سعدی شناسی در روز اول اردیبهشت ماه هر سال، مراسم باشکوهی در آرامگاه او برپا میشود و این روز را به عنوان یادروز سعدی گرامی میدارند. تندیس این سخنپرداز نامی، در میدان گلستان در نزدیکی آرامگاه او قرار دارد.
