نگاهی به خدمات و تألیفات آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب
گروه اجتماعی: آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، برادر شهید آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب و تولیت پیشین آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) در فروردینماه جاری دعوت حق را لبیک گفت؛ در این گزارش شرحی از زندگینامه و فعالیتهای آن مرحوم بیان میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از فارس، آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، برادر شهید آیتالله سیدعبدالحسین دستغیب، شهید محراب شیرازی است که به مدت 32 سال تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) را برعهده داشت و سرانجام در شامگاه 4 فروردینماه جاری دعوت حق را لبیک گفت. در این گزارش نگاهی به زندگینامه و شرح سوابق و فعالیتهای آن مرحوم میشود.
تولد و خانواده
آیتالله سید محمدمهدی دستغیب در ماه ربیعالاول سال 1302 هجری شمسی در خانوادهای روحانی، اهل تقوی و دیانت در شهر شیراز چشم به جهان گشود.
پدر بزگوار ایشان سید محمدتقی دستغیب از روحانیان برجسته شیراز و یکی از علمای زمان خویش بود و نیز جد ایشان آقا سیدهدایتالله دستغیب از بزرگان و اعاظم شیراز بودهاند.
آیتالله سیدمحمدمهدی دستغیب بیست روز پس از تولد پدر خود را از دست داد و از وجود پدر محروم گشت؛ برادر بزرگتر ایشان پس از درگذشت پدر بزرگوارشان، سرپرستی خانواده را بر عهده میگیرد. برادر بزرگ ایشان سیدعبدالحسین دستغیب که بعدها، یکی از مفاخر بزرگ شیراز و فارس به حساب آمد و باعث مباهات عالم اسلام به ویژه خطه عالم پرور و اسلام دوست فارس شد، مایه دلگرمی خانواده بود که گر چه پدری مهربان و دلسوز را از دست دادهاند، اما برادری کاردان، لایق و حامی خانواده را دارند که با اتکا به خداوند و حمایتهای این برادر نازنین با مشکلات زندگی، دست و پنجه نرم کنند و با دلگرمی و امید روزگار بگذرانند.
از این رو بود که پس از درگذشت پدر بزرگوار، سرپرستی بر عهده سیدعبدالحسین فرزند بزرگ خانواده قرار گرفت. هم او که همواره در سختیها و مشکلات زندگی یار و حامی افراد خانواده بود. با وجودی که بیش از 12 سال از عمر ایشان نمیگذشت، توانست با تحمل بار سختیها و دشواریهای زندگی، به خوبی از عهده حل مشکلات برآید و هدایت خانواده را به سوی کمال و تعالی به دست گیرد.
دوران طفولیت آیتالله سید محمدمهدی دستغیب به سرپرستی شهید آیتالله دستغیب با فراز و نشیبهای گوناگون آن زمان و فداکاریهای دیگر افراد خانواده با همه رنجها و مشقات زندگی آن روزگار سپری شد. استعداد سرشار و ذوق فراوان ایشان از همان دوران کودکی نمایان بود و پر واضح و آشکار است فردی که در دامان مادری فداکار و تحت سرپرستی برادری عالم و اندیشمند همچون شهید آیتالله دستغیب و از خاندانی با پیشینه سیادت، دیانت، سخاوت و زعامت پا به عرصه وجود گذارد و تربیت شود به عنوان یک روحانی روشن ضمیر، خوش قلب و با صفایی شناخته میشود که بعدها نامش بر تارک بزرگان دیار فارس بدرخشد و وجود پر برکت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) در زمان تولیت ایشان به چنین سطحی از آبادانی میرسد که در هیچ یک از ادوار گذشته اینگونه نبوده است که در این باره و فعالیتهای ایشان در فصلی جداگانه تحت عنوان تولیت و فعالیتهای معظمله گفته خواهد شد که بحث در این خصوص ما را از گفتار اصلی در این بخش دور میدارد.
ایشان پس از طی دوران ابتدایی و مقدماتی در شیراز به دلیل علاقه به مسائل شرعی و دینی و عرف معمول آن روزگار و برخورداری از نبوغ و استعداد خارقالعاده و به تشویق برادر خود شهید آیتالله دستغیب برای تلمذ از محضر اساتید و علمای بزرگ و برجسته روزگار خویش مصمم میشود تا به حوزه علمیه نجف اشرف در عراق رهسپار شود.
حوزه علمیه نجف در آن زمان بزرگترین مرکز علوم و معارف اسلامی و از حیث نشر و گسترش فرهنگ اسلامی قلب عالم اسلام به حساب میآمد که در خود بزرگان بیشماری در حوزه علم و فرهنگ و معارف اسلامی پرورش داد. آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب به نجف اشرف عزیمت کرد تا از درس و محضر بزرگان فن در آن دارالعلم عظیم کسب فیض کند. رفتن به نجف اشرف در گذشته کار چندان آسانی نبود و دشواریهایی به لحاظ امور مرزی و روادید و سایر مسایل داشت که ایشان در بخش خاطرات ماندگار به این موضوع اشاره کردهاند. به هرحال چند سالی از عمر گرانبهای ایشان در نجف اشرف میگذرد و از محضر بزرگانی چون حضرات آیات عظام خویی و سید عبدالهادی شیرازی بهرهمند میشوند.
بعد از طی دوران تحصیل علوم دینی و برخورداری از فیض برکات علمای بزرگ در جوار بارگاه مقدس و ملکوتی مولیالموحدین، حضرت علیبن ابیطالب(ع) و بهرهمندی از روشها و منشهای اساتید، با کوله باری از تجربه برای ادامه تحصیلات حوزوی به شهر مقدس قم عزیمت میکند تا در آنجا نیز از فیوضات معنوی بزرگانی چون حضرت آیتاللهالعظمی بروجردی، اعلی الله مقامه و حضرت آیتالله العظمی اراکی رضوانالله تعالی علیه بهره جوید و آخرین قطرات گهر بار دانش معنوی را به دریای آموختههای خود بیفزاید و خویشتن را برای ارشاد و راهنمایی مردم دیندار و حقیقت جوی دیار خویش آماده کند.
ازدواج و تشکیل خانواده
به گفته آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، وی پس از گذشت دو سال از دوران تحصیل در نجف اشرف به ایران، مراجعت میکند. در مدتی که در ایران و شهر شیراز بود بحث ازدواج پیش میآید. قبلاً خانواده ایشان مقدمات کار را فراهم کرده بودند. آشنایی با خانوادهای اهل علم و دیانت موسوم به فال اسیری که آیتالله آقا سیدمحیالدین فال اسیری پدر خانواده از رجال اهل علم، تقوی و مبارز بود. آیتالله سید محمدمهدی دستغیب با صبیه ایشان ازدواج میکند که حاصل این ازدواج مقدس وجود فرزندان پاکدامن، نجیب و فرزانهای است.
وی پس از ازدواج و تشکیل خانواده مجدداً برای ادامه تحصیل به نجف اشرف باز میگردد و پس از فراغت از تحصیلات در نجف اشرف و کسب فیوضات معنوی برای تکمیل تجربیات و آموختهها و سیراب شدن از دریای علم و معنویات به شهر مقدس قم مشرف میشود و درجوار مرقد پر فیض کریمه اهل بیت حضرت معصومه(س) از محضر بزرگان این دیار بهرههای بسیار میبرد.
پس از آنکه در این شهر بهرههای کافی از علم و دانش و تجربه را نصیب خود میگرداند به زادگاه خود شیراز مراجعت میکند تا مردم حق جو و شریف شیراز از وجود ایشان بهرهمند شوند.
آن عالم ربانی در یکی از مساجد معروف شیراز به موعظه و ارشاد مشغول میشود و در کنار برادرشان شهید عبدالحسین دستغیب به مبارزه علیه ظلم و فساد رژیم حاکم میپردازد و علاوه بر آن به تدریس علوم دینی در حوزه علمیه نیز مشغول میشود. او در طول مبارزات مردمی علیه حکومت فاسد وقت در کنار سایر روحانیان همواره پیشتاز بود و از هیچ کوششی در این راه دریغ نداشت.
فعالیتها
در اوایل سال 1360 هجری شمسی اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، طی حکمی از طرف حضرت امام خمینی قدس سره، تولیت آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) به آیتالله سید محمدمهدی دستغیب سپرده شد؛ لذا از بدو مسئولیت، ایشان با تلاش و کوشش فراوان و حسن مدیریت با توجه به تجربیات و اندوختههای علمی در آبادانی و اعتلای حرمت حرمین شریفین از هیچ کوششی فروگذار نکرد و تمام توان خویش را مصروف این مهم کرد.
گذشت زمان، ازدیاد جمعیت، افزونی روز به روز زائران و دیدارکنندگان حرم مطهر و نیز مقتضیات زمان، تولیت را بر آن داشت تا با تدبیر و مدیریت و بهرهگیری از تجربیات و کمک دوستداران اهل بیت(ع) درصدد توسعه صحن و حرم مطهر حضرات احمدبن موسی و محمدبن موسی(ع) برآید؛ لذا دست به اقدامات اساسی و مهمی در جهت طرحهای عمرانی، فرهنگی، مذهبی، خدماتی، رفاهی، اجتماعی، اداری و... زد.
در ادامه این گزارش، نگاهی اجمالی به اهم این اقدامات، تحت رهنمودها و نظارت آن مرحوم اشاره میشود:
صحن مرکزی و رواق جانبی آن، توسعه حرم مطهر حضرات احمدبن موسی و محمدبن موسی(ع)، بازسازی و توسعه ایوان مطهر آستان مبارک حضرت شاهچراغ(ع) و حضرت سیدمیرمحمد(ع)، کاشیکاری گنبد حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع) و حضرت سیدمیرمحمد(ع)، ایجاد دارالشفاء، زائرسرا و دارالضیافه، ایجاد دارالتولیه و ساختمان اداری مجموعه، احداث کتابخانه عظیم و بزرگ احمدی، احداث موزه آستان مقدس، احداث سالن بزرگ اجتماعات شهید محراب آیتالله دستغیب، احداث مجموعه دارالقرآن، احداث بنای مقبره شهید دستغیب، راهاندازی سیستمهای تأسیساتی و موتورخانه، نصب سنگ مرمر در کف حرم مطهر و دیوارهای اطراف، سنگ فرش حیاط حرم مطهر، ساخت سر در بزرگ ضلع جنوبی، نماسازی اماکن متبرکه با بکارگیری شیوههای مقرنسبندی، کاشیکاری، آینه کاری و غیره، احداث 162 حجره اطراف صحن مطهر، در دو طبقه با پیشانی و طاقنمای کاشیکاری، تهیه و نصب سیستمهای صوتی، تصویری و رایانهای، احداث سقاخانه صحن مرکزی، توسعه صحن شمالی حرم مطهر حضرت سید میرمحمد(ع)، آمادهسازی سقف ایوان با چوب ساج، ساخت گلدسته ضلع جنوبی، ایجاد و نماسازی حیاط با احداث حوض بزرگ وسط و آب نما و فواره هایی با الهام از سبک مذهبی، احداث سالن بزرگ غرب حرم مطهر، آمادهسازی رواق زیر زمین حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع).
یکی دیگر از اقدامات مهمی که در آستان مقدس در زمان تولیت ایشان رخ داد، ایجاد یک سازمان جدید تشکیلاتی است با رویکرد اداری، مالی، پشتیبانی و ... بود که این تشکیلات جدید، علاوه بر حاکمیت نظم و مقررات، در تسریع امور جاری نیز کمک شایان توجهی میکند. برخورداری این تشکیلات از شش معاونت شامل: معاونت موقوفات و نذورات، معاونت اماکن متبرکه، معاونت پژوهش و فنآوری، معاونت نشر و توسعه فرهنگ اسلامی، معاونت پشتیبانی و منابع انسانی و معاونت عمرانی، که هر یک از این معاونتها دارای وظایف مشخص و معینی هستند، روند پیشرفت کار در مجموعه آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) را سرعت بخشیده و امور با نظم و ترتیب بدون اتلاف وقت و در قالب برنامهای مدون پیش میرود.
وی علاوه بر این، دروس رسائل و مکاسب (شیخ انصاری)، کفایه (آخوند خراسانی)، شرح منظومه (ملاهادی سبزواری) و خارج فقه (مباحث جواهر الکلام) را در حوزه علمیه تدریس میکرد و در ایام هفته از شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8:30 تا 9 صبح درس خارج از فقیه ایشان برپا بود.
آثار و تألیفات
آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، تولیت پیشین آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) تجربیات چندین ساله خود و نیز نتیجه مطالعات، تحقیقات و تفحصات خود را در قالب چند اثر نفیس و ارزشمند به رشته تحریر در آورد تا روح تشنه دوستداران شناخت و معرفت ذات لایزال پروردگار هستی در پرتو مطالعه آن سیراب شود.
از جمله آثار ایشان علاوه بر مقالات پراکنده و سخنرانیها، کتابهایی است که تاکنون منتشر شده و عبارتند از نغمههای عارفانه، علمالنفس، معراجالخاشعین.
بنا به اظهار آیتالله سید محمدمهدی دستغیب، دارای طبع شعر بوده و در دوران جوانی و میانسالی اشعاری را در مباحث و موضوعات مختلف بیان کرده است از جمله در خصوص مبعث حضرت رسول اکرم(ص)، عشق به محبوب حقیقی، حضرت ولی عصر ارواحنالهالفدا و...
در بعضی از اشعار ایشان روح عرفانی و معرفت حق نمایان است به همین جهت است که یکی از تألیفات ارزشمند ایشان نام «نغمههای عارفانه» را یدک می کشد. از دیگر اشعار وی میتوان به آتش دل و مبعث اشاره کرد.
بنا بر این گزارش، بهمناسبت درگذشت آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، افراد و چهرههای برجسته بیشماری با صدور پیامی، این ضایعه را تسلیت گفتند که در ادامه به بخشی از این پیامها اشاره میشود.
- حجتالاسلام والمسلمین حسن روحانی، رئیس جمهور:
خبر درگذشت عالم جلیلالقدر حضرت آیتالله سیدمحمدمهدی دستغیب شیرازی که در ایام حزنانگیز فاطمیه و در جوار حرم مطهر مولایش حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به دیدار معبود شتافت، موجب تأثر و تألم خاطر فراوان شد.
این روحانی خدوم و خلیق که سالیان طولانی از عمر پر برکت خود را در مسیر پاسداشت حریم ولایت و فرهنگ علوی صرف کرد، منشأ خدمات فرهنگی و اجتماعی فراوانی بود که ثمرات آن در جامعه ماندگار و در آخرت، ذخیره پربار خواهد بود.
این جانب مصیبت وارده را به محضر مقام معظم رهبری، مراجع عظام، حوزههای علمیه، مردم قدرشناس استان فارس و خانواده مکرم آن مرحوم تسلیت عرض کرده از درگاه خداوند متعال، برای آن فقید سعید، علو درجات و برای بازماندگان و بستگان صبر و اجر مسئلت دارم.
- علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی:
ارتحال عالم ربانی آیتالله سید مهدی دستغیب، برادر شهید گرانقدر محراب آیتالله دستغیب و تولیت پیشین حرم مطهر شاهچراغ موجب تأسف و تأثر گردید.
آن روحانی جلیلالقدر در سراسر عمر خویش به ترویج و نشر معارف دینی همت گماردند و از اساتید برجسته دروس پایه اصول و فقه بودند و سرانجام نیز در شهر مقدس نجف اشرف دار فانی را وداع گفتند.
اینجانب از سوی خود و نمایندگان مجلس شورای اسلامی ضمن عرض تسلیت به بیت مکرم ایشان و مردم متدین شیراز، برای آن مرحوم رحمت و مغفرت و برای سایر بازماندگان و وابستگان صبر و اجر از درگاه خداوند متعال مسئلت میکنم.
- آیتالله صادق آملی لاریجانی، رئیس قوه قضائیه:
خبر درگذشت آیتالله سید محمد مهدی دستغیب موجب تاثر اینجانب شد.
ارتحال این عالم ربانی را به محضر حضرت بقیةالله الاعظم(عج)، مقام معظم رهبری(مدظله العالی)، حوزههای علمیه و بیت محترم آن مرحوم تسلیت عرض کرده، از خداوند متعال برای آن فقید سعید علو درجات و برای بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت میکنم.
- آیتالله علی اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام:
درگذشت عالم ربانی آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب که عمر پربرکت خود را صرف کسب علوم اسلامی، تربیت شاگرد و خدمت به مردم کرد باعث تأسف و تألم خاطر شد.
مصیبت ارتحال آن جلیل القدر و از مبارزان قبل از انقلاب را در جوار حضرت امیر المؤمنین علی(ع)، به مردم شریف استان فارس، عموم علاقهمندان، شاگردان و خاندان ایشان تسلیت گفته از درگاه خداوند متعال برای آن مرحوم مغفور علو درجات و برای بازماندگان به ویژه بیت معزز ایشان اجر و صبر مسئلت میکنم.
- سیدحسن خمینی:
درگذشت مرحوم مغفور عالم ربانی آیتالله سید محمد مهدی دستغیب را خدمت آن بزرگواران و مردم شریف استان فارس تسلیت عرض کرده، علو درجات آن مرحوم و صبر و اجر بازماندگان را مسئلت دارم .
- آیتاللهالعظمی سیدمحمد باقر شیرازی:
خبر ارتحال عالم ربانی مرحوم آیتالله حاج سیدمحمد مهدی دستغیب، تولیت سابق آستان مقدس احمدی و محمدی(ع) و اخوی شهید محراب آیتالله دستغیب موجب کمال تأثر و تأسف شد.
بیشک ارتحال در جوار بارگاه ملکوتی حضرت امیرالمؤمنین(ع) و افتخار بزرگ خدمت بیش از 30 سال به امامزادگان واجبالتعظیمی نظیر حضرت احمدبن موسیالکاظم(ع) در کنار برادر شهید محرابی همچون آیتالله دستغیب که مشعلی فروزان برای آن بیت شریف بوده و هستند، علاوه بر خدمات علمی و ارزشمند آن مرحوم، یاد و نام ایشان را همواره در اذهان زنده نگه داشته و افتخاری بر سایر افتخارات آن بیت شریف خواهد افزود.
اینجانب ضمن تسلیت ضایعه اسفناک ارتحال این عالم جلیلالقدر به حضرت صاحبالزمان ارواحنا له الفداء، علمای اعلام، حوزههای علمیه و به خصوص علمای اعلام و حوزههای علمیه استان فارس، بیت معظم و معزز دستغیب بالاخص جناب مستطاب عالی و بازماندگان آن مرحوم، علو درجات ایشان و صبر جمیل و اجر جزیل را برای همگان از درگاه احدیت در ظل عنایات خاصه حضرت بقیةالله ارواحنا له الفداء مسئلت میکنم.
- آیتالله اسدالله ایمانی، نماینده ولی فقیه در فارس و سیدمحمد احمدی، استاندار فارس:
رحلت تأسفبار عبد صالح خدا حضرت آیتالله آقای حاج سیدمحمدمهدی دستغیب؛ قدس سره را به پیشگاه حضرت ولیالله الاعظم ارواحنا فداه، مقام معظم رهبری، مراجع عظام تقلید، جامعه روحانیت شیراز، طلاب حوزههای علمیه و عموم مردم متدین فارس و شیراز بهویژه بیت مکرم دستغیب تسلیت عرض میکنیم.
خدمات آن فقید سعید به ساحت مقدس امامزادگان لازمالتکریم حضرت احمدبن موسی(ع) و سیدمیرمحمدبن موسیالکاظم(ع) در طول سالیان متمادی و همگامی با علما اعلام در مبارزات انقلاب اسلامی بر کسی پوشیده نیست.
از درگاه حضرت احدیت صبر بر این ضایعه مؤلمه را برای خانواده، فرزندان و دوستداران ایشان مسئلت و رحمت و غفران الهی را برای آن به حق پیوسته آرزومندیم.
خداوند روح بلند آن مرد الهی را با شهید بزرگوار مرحوم آیتالله شهید دستغیب و سایر شهدا گرانقدر راه حق و حقیقت و پیشوایان دینی و ائمه هدی(ع) محشور گرداند.
- آیتالله سیدعلیاصغر دستغیب، نماینده مردم فارس در مجلس خبرگان رهبری و تولیت آستان شاهچراغ(ع):
رحلت عالم ربانی و عارف مجاهد حضرت آیتالله سیدمحمد مهدی دستغیب، موجب کمال تأثر و تأسف شد. معظمله در اوان جوانی به تحصیل علوم و معارف دینی پرداخته و از حوزه درس اساتید و مراجع بزرگ نجف اشرف استفاده کردند و در طی مراحل معنوی از محضر عارف کامل مرحوم آیتالله حاج شیخ جواد انصاری بهرهمند شدند.
در آغاز نهضت امام خمینی(ره)، همگام با برادر بزرگوارشان شهید محراب آیتالله شهید حاج سیدعبدالحسین دستغیب، از پیشگامان مبارزه علیه رژیم طاغوت بودند.
تربیت طلاب علوم دینی و شاگردان معنوی از آثار آن چهره ماندگار و محبوب قلوب ابرار است. تلاشهای مستمر و خدمات ارزنده ایشان طی بیش از 30 دهه نسبت به بارگان نورانی امامزادگان عظیمالشأن احمدبن موسی(ع) و محمدبن موسی(ع) بر همگان مشهود است.
اینجانب ضایعه مؤلمه ارتحال آن اسوه تقوی و فضیلت را به محضر ولیالله اعظم امام عصر(عج) و نائب به حق آن حضرت، مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای(مدظلهالعالی)، مراجع عظام تقلید، علمای اعلام، طلاب حوزههای علمیه و عموم طبقات مردم حقشناس تسلیت عرض میکنم. از خداوند متعال علو درجات معظمله و حشر با اجداد طاهرینشان را مسئله دارم.
یادآور میشود، سپاه فجر فارس، دادگستری فارس و برخی دیگر از ادارات کل این استان نیز با صدور پیامی درگذشت آن عالم ربانی را تسلیت گفتند.
