ریشه مشکلات جوامع بشری نادیده‌انگاشتن صفات الهی در زندگی اجتماعی است

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قم، حجت‌الاسلام والمسلمین احمد مبلغی، رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی 17 فروردین در مراسم افتتاحیه کنفرانس بین‌المللی علوم فقهی در کشور عمان گفت: اگر دو اندیشه «مجال دادن به صفات الهی جهت انعکاس‌یابی در زندگی اجتماعی انسان» است و دیگری اندیشه «لزوم برآمدن از فطریات اجتماعی برای تفسیر اجتماعیات اسلام» را بپذیریم مشکلات فکری ما در تلقی مناسبات اجتماعی از نظر اسلام حل می‌شود.

رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی با اشاره به اینکه این دو اندیشه (لزوم انعکاس صفات الهی در زندگی بشر و لزوم توجه به مسائل اجتماعی انسانی از خاستگاه فطرت) در منظومه فکری مسلمانان، نادیده انگاشته شده‌اند، افزود: این دو اندیشه قابلیت آن را دارند که به دو نظریه اساسی تبدیل شده و خاستگاهی برای تنظیم روابط اجتماعی به شمار آیند. 

بسنده کردن به تقرب عبادی؛ عامل دوری از تقرب اجتماعی به خدا

وی در خصوص اندیشه اول اظهار کرد: مشکل ما این است که تنها به تقرب عبادی بسنده کرده‌ایم و مقوله‌ای را به نام «تقرب اجتماعی به خداوند» را نشناخته‌ و تعریف نکرده‌ایم.

مبلغی تصریح کرد: تقرب اجتماعی یعنی اینکه زندگی اجتماعی جامعه به خداوند نزدیک شود و تقرب زندگی اجتماعی به خداوند یعنی این که خدا و صفات الهی در اندیشه و زندگی جامعه حضور داشته باشد تا همه آن را لمس کنند و از لطافت و رحمت آن منتفع شوند.

وی ادامه داد: ما نه تنها اجازه نداده‌ایم صفات خداوند متعال بر زندگی و روابط اجتماعیمان انعکاس یابد، که فراتر از آن رفتارهای خود و روابط با یکدیگر را از تأثیرپذیری از صفات الهی دور کرده‌ایم.

استاد برجسته حوزه علمیه قم گفت: اگر به صفات الهی اجازه انعکاس در زندگی خود را بدهیم، این صفات می‌تواند در سطوح بالا، زندگی را تکامل، تلطیف و سالم‌سازی کند و میزان انسانیت آن را به مراتب افزایش دهد.
وی یادآور شد: خداوندی که اسلام معرفی می‌کند، خدای صلح و آرامش، خدای سیر دادن بشر به سمت آسانی و دورساختن سختی از آن، خدای زیبایی و آشکارسازی آن برای مردم به عنوان زینت و خدای طیبات و روزی دادن بنی آدم از آنها است.

صفات خدا در قرآن

وی با اشاره به آیاتی از قرآن کریم ادامه داد: خداوند ما پروردگار نیکی، آرامش‌خواهی برای انسان‌ها در روابطشان از راه برّ و نیکی است؛ او خدای بخشش، رحمت و خدای زیبایی است؛ او زیباست و زیبایی را دوست دارد؛ او پروردگاری است که به انسان اختیار داده است. او پروردگار رشد است و اکراه و اجبار را نفی کرده است؛ او پروردگار طالب حُسن در قول  و احسان در عمل از انسان‌هاست و بالاتر از انسان نه تنها حسن بلکه احسن‌ها را خواسته است؛ او پروردگار اراده مصالح برای جامعه انسانی، افزون بر اراده و تشریع تأمین مصالح برای جامعه اسلامی و نیز جامعه ادیانی است.

مبلغی با اشاره به آیه 251 سوره بقره «...وَلَوْلاَ دَفْعُ اللّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الأَرْضُ وَلَکِنَّ اللّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِینَ» اضافه کرد: این آیه به جامعه انسانی نظر دارد؛ اینکه ادامه آیه می‌فرماید خداوند ذو فضل بر عالمین است، مؤید این ادعاست.

استاد برجسته حوزه علمیه قم یادآورشد: آیه دیگری نیز وجود دارد که به جامعه ادیانی نظر دارد و آن آیه‌ای است که می‌فرماید: اگر خدا بعضى از مردم را با بعض دیگر دفع نکند، صومعه‌ها، کلیساها و کنیسه‌ها و مساجد سخت ویران می‌گردد»؛ در این آیه تنها مساجد ذکر نشده است.

کوته‌بینی عامل دوری از خدا

استاد حوزه علمیه تصریح کرد: متأسفانه ما گاهی با کوته‌بینی، خداوند و زیبایی را از زندگی دور کرده و دست افکار تنگ خود را در مناسبات اجتماعی باز کرده‌ایم.

وی در مورد نظریه فطرت اجتماعی گفت: فطرت زیربنای همه آموزه‌های دینی اعم از عقاید، فرهنگ، فقه، اخلاق و تمامی معارفی است که به وسیله اجتهاد از این دین استخراج می‌گردد.

مبلغی عنوان کرد: متأسفانه ما تنها فطرت اعتقادی را به رسمیت شناخته‌ایم در حالی که احکام اسلامی نیز بر پایه فطرت و با هدف برانگیختن گنیجینه‌های فطری بنا شده‌اند و باید اجازه دهیم خورشید فطرت اسلامی از مشرق اسلام عزیز طلوع کند.

شرط ظهور چهره حقیقی اسلام

وی اظهار کرد: اگر خواهان بروز چهره حقیقی اسلام هستیم باید نظریه «لزوم برآمدن از فطریات اجتماعی برای تفسیر اجتماعیات اسلام» را جدی بگیریم.

سخنران جلسه افتتاحیه کنفرانس عمان ادامه داد: اگر اسلام نسبت به فطرت اجتماعی مردم بی‌توجه بود لازم بود اخلاق جدیدی را تأسیس نماید، نه آن که اخلاقی را که مردم می‌فهمند و در زندگی اجتماعی خود تجربه می‌کنند در پیش گیرد.

استاد برجسته حوزه علمیه قم گفت: اگر اسلام، پذیرای فطریات اجتماعی نبود، هیچ گاه بعضی از عادات جاهلی که ریشه در فطرت انسانی دارند را نمی‌پذیرفت.