«رَمَضونیکه»؛ سنتی جاودان در سیستان

مردم سیستان از دیرباز به وصف فتوت و عیاری در تاریخ شهره بودند به گونه‌ای که واکاوی بخشی از ارزش‌های فرهنگی این منطقه  اساطیری می‌تواند بیانگر این ویژگی‌های معنوی باشد. سنت‌هایی که در این منطقه به خصوص در ماه مبارک رمضان جریان داشته و دارد، نشانگر بزرگی روح مردمان آن است.

احمد ملایی، مدرس دانشگاه در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از سیستان و بلوچستان، گفت: مردم سیستان با حلول ماه مبارک رمضان سنت‌های ارزشمندی را برگزار می‌کنند که ریشه در باو‌‌رهای کهن و ارزشمند نیاکان این سرزمین دارد و بررسی آن نشانگر پاکی، صفا و معنویتی است که از گذشته‌های دور در بین این مردم غیوررواج داشته است. یکی از این سنت‌ها که بیانگر حس نوعدوستی و کمک به همنوعان است، رمضان‌خوانی یا همان «رَمَضُونیکه» در اصطلاح محلی است.         
ملایی افزود: رمضان‌خوانی در سرزمین سیستان تاریخ قدمتی دیرینه دارد و مردم این منطقه برای کمک به ایتام، نیازمندان و در راه ماندگان، در قالب دسته‌ها و گروه‌هایی به درب خانه‌ها و منازل می‌روند و با جمع‌خوانی اشعاری به زبان محلی که درفرهنگ عامیانه منطقه جذابیت و زیبایی خاصی دارد، از صاحبان منزل و خانه در صورت تمکن مالی، وجوه و هدایایی را دریافت می‌کنند تا میان فقرا وایتام تقسیم کنند.         
این کارشناس فرهنگی تصریح کرد: نکته جالب در این سنت حسنه، تقارن آغاز آن با ایامی است که در میانه ماه مبارک  قرار دارد و به نوعی مختص کمک به ایتام است به طوریکه اغلب بزرگان و ریش‌سفیدان تاریخ  و زمان «رَمَضونیکه» یا رمضان خوانی را از 14 تا 19 رمضان عنوان کرده‌اند و این ایام درواقع مختص ایتام و مستمندان است.
ملایی بیان کرد: یکی دیگر از نکات ارزشمند این سنت حسنه مردم سیستان، حضورغالب و برجسته جوانان و حتی نوجوانان در تشکیل گروه‌های جمع‌خوانی است و در واقع پرورش روحیه نوعدوستی و کمک به مستمندان و ایتام در باطن جوانان خداجوی منطقه است. این عمل یادآور فتوت، جوانمردی وعیّاری است که در میان مردم سیستان از دیرباز شهره بوده است.
این مدرس دانشگاه‌ افزود: امروزه اگرچه در هیاهوی مدرنیسم وعصرتکنولوژی، این سنت همچون گذشته پررونق نیست اما بازهم درگوشه و کنار این سرزمین اساطیری جوانانی همچنان با تأکید براندیشه‌های پاک نیاکان خود، به درب خانه‌ها و منازل می‌روند و با جمع‌آوری هدایای مردم، لبخند برلب‌های ایتام ومستمندان می‌نشاندند. البته جای واکاوی دارد که چرا مسئولان فرهنگی، با فهم این موضوع، از امکانات تبلیغی و رسانه‌ای در جهت معرفی، حفظ وتقویت این سنت و خرده فرهنگ بومی اقدام لازم را نمی‌کنند.
ملایی بیان کرد: ارزش‌هایی که درقالب اشعارمحلی «رَمَضونیکه» بیان می‌شود قابل تأمل است. به طور مثال در بخشی از این اشعار؛ رمضان را نام خوش و زیبای خداوند می‌دانند و برای فرارسیدن آن مراسم پیشوازی تدارک می‌بینند و گاو وگوساله قربانی می‌کنند. توجه به این نکته ضروری است که اگرچه در تصو همه ما مهمان خداوند در ماه رمضان هستیم اما در قالب این اشعار رمضان خود میهمانی برای مردم است.  «رَمَضُوآمد میهمانش کنید   گاو وگوساله رَقربانش کنید».
وی ادامه داد: در ادامه اشعار «رَمَضونیکه» خوانندگان برای صاحبان خانه، عاقبت نیک و خلاصی از شر دشمنان وعاقبت به خیری فرزندان آنها را خواهانند و درپایان خواسته خود را ذکر می‌کنند و اگرتمکن مالی در نزد صاحبخانه نباشد به گرفتن کاسه آبی قناعت می‌کنند.
این کارشناس فرهنگی در پایان تأکید کرد: این سنت نیک، تنها بخشی از فرهنگ سترگ مردم این منطقه در ایام ماه مبارک رمضان است که با بررسی رمزها و نمادهایی که درآن وجود دارد، می‌توان به عمق اندیشه و صفای ضمیر مردم پی برد و به تاریخ این سرزمین بالید که همواره فتوت وجوانمردی وعیّاری ویژگی ممتاز نیاکان ما بوده است.