رمضان؛ ماه اتصال انسان و هنر به خداوند/ ماه نزول قرآن در آیینه ادب و هنر ایرانی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قزوین، هنر و ادبیات غنی ایران اسلامی بهترین بستر برای نمایش ارزش‌های متعالی است. ارزش‌های دینی که جایگاه هنر را به رفیع‌ترین منظر و جایگاه می‌رساند.

اگر بخواهیم به رمضان ورای یک آئین مذهبی و دینی نگاه کنیم، رمضان ماهی است که می‌توان شکوه و عظمت انسان را در نزد خدایی مشاهده کرد که برای خلق انسان بهترین هنر را به‌کار برده و در این راه بر خود احسنت می‌گوید.

رمضان، ماه هنرنمایی انسان عاشقی است که در میهمانی معشوق خود قرار گرفته و سعی دارد جمال و جلال معشوق الهی خود را با تمام قدرت درک کرده و آن را حس کند.

در این بین رسالت هنر متعالی و هنرمند متعهد و ارزشی، رسالتی بزرگ است. هنرمند متعهد باید بتواند با بکارگیری هنر ارزشی این جلوه‌گری بنده و خدای بزرگ را در قاب هنری به‌نمایش بگذارد که استفاده از آن می‌تواند زمینه سلوک جامعه را فراهم کند.

کارهای فراگیر هنری در رابطه با ماه رمضان انجام نشده است
محمدحسین شفیعی‌ها، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان قزوین در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از قزوین، گفت: ضعف بزرگی در جامعه هنری ما وجود دارد و این امر باعث تأسف است که به جز ادبیات، هنرمندان سایر هنرها کارهای مهم و فراگیری درباره ماه میهمانی خدا انجام نداده‌اند.

وی روزه را زمینه‌ساز آراسته شدن انسان به زیور تقوا و پرهیزگاری دانست و افزود: تقوا معنای گسترده‌ای دارد که مهمترین آن توجه به گوهر وجودی خویشتن و صد البته حرکت به سوی کمال است. روزه عاملی است که انسان می‌تواند به‌واسطه‌ آن این مسیر را با سرعت بیشتری طی کند.

شفیعی‌ها با اشاره به تأثیرات و شاخصه‌های فرهنگی روزه روی انسان‌ها و جوامع، بیان کرد: روزه‌داری فقط پرهیز از خوردن و آشامیدن نیست بلکه باعث هوشیاری و توجه انسان نسبت به مواردی می‌شود که ماه‌ها از آن غافل بوده است.

مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان درباره جایگاه ماه رمضان در فعالیت‌های فرهنگی و هنری، اظهار کرد: در حوزه فرهنگ و هنر عمده کارهای صورت گرفته در زمینه ادبیات بوده است، شاعران و ادبای فارسی زبان در طول سال‌ها تلاش خود را جهت انعکاس این فرضیه الهی در اشعار و متون به کار گرفته و موفق شده‌اند.

وی افزود: در کانون‌های مساجد و مؤسسات قرآنی نیز فعالیت‌‎های فرهنگی متعددی در ماه رمضان انجام می‌شود اما ضعف بزرگی در جامعه هنری ما وجود دارد و این امر باعث تأسف است که به جز ادبیات، هنرمندان و سایر هنرها، کارهای مهم و فراگیری درباره ماه میهمانی خدا انجام نداده‌اند.

شفیعی‌ها ادامه داد: هنرمندان غافل هستند که هنر ودیعه‌ای الهی نزد آن‌ها است که به وسیله آن می‌توانند این فریضه واجب را به اشکال و طرق مختلف به مردم، به‌ویژه جوانان جامعه امروز عرضه کنند تا به این وسیله قدم‌های مثبتی جهت ایجاد اشتیاق برای روزه‌داری در جامعه بردارند.

هنرمندان ماه رمضان را دست‌مایه انتقال مفاهیم و پیام‌های رمضان قرار داده‌اند
محمدعلی حضرتی‌ها، مشاور فرهنگی استاندار قزوین نیز گفت: ما اگر بخواهیم از نظر ادب فارسی به موضوع رمضان نگاه کنیم می‌بینیم که این موضوع به صورت مستقیم در بسیاری از متون وارد شده است.

وی با بیان اینکه شاعران و هنرمندان، ماه رمضان را دست‌مایه انتقال مفاهیم و پیام‌های رمضان قرار داده‌اند، عنوان کرد: انتقال مفاهیم والای رمضان در شعرهای سنایی، عطار، مولانا، سعدی و گویندگان دوره‌های بعد به خوبی مشاهده می‌شود.

این شاعر و نویسنده در ادامه با بیان اینکه تولیدات ادبی درباره ماه رمضان از لحاظ کمیت با هزار سال گذشته برابری می‌کند، اظهار کرد: اگر کمی عمیق‌تر به مفاهیم برجسته ماه رمضان تأمل کنیم همه ادبیات را آکنده از مفاهیم اخلاقی و انسانی  می‌بینیم که صرف پالایش روح انسان از ناپاکی‌ها، زشتی‌ها و بدی‌ها می‌شود.

وی تأکید کرد: همانطور که رمضان، تمرین خویشتنداری و ارتباط با خداوند و کمک به همنوعان در طول یک ماه است و باید تلاش شود تا این تمرین یک ماهه در تمام سال، جریان یابد، شاهد هستیم که این مفاهیم عمیق در لایه‌های سوم و چهارم هنر و ادبیات ایرانی مشاهده می‌شود.

هنرمندان، به ظرفیت شعر در انتقال مفاهیم بیش از سایر هنرها توجه می‌کنند
حضرتی‌ها مقایسه هنر شعر با هنرهای دیگر را سخت و کمی غیرقابل مقایسه دانست و بیان کرد: شعر، هنر ملی ما است و با گونه‌های دیگر هنری دارای تفاوت است.

این هنرمند قزوینی با بیان اینکه ایرانی در طول 1200 سال گذشته احساس و اندیشه را بیشتر در قالب شعر عرضه کرده است، عنوان کرد: هنرمندان ما برای انتقال پیام‌های عمیق به ظرفیت شعر بیش از دیگر هنرها توجه می‌کنند.

وی به هنر خوشنویسی نیز اشاره کرد و گفت: با نگاهی ساده به هنر خوشنویسی، جایگاه رمضان را به راحتی در این هنر می‌توان دید و شاهد هستیم که بخش عمده‌ای از آیات قرآن و نیایش‌ها و مناجات‌های انسان در هنرهای تجسمی به نمایش درآمده است.

مشاور فرهنگی استاندار قزوین با رد این مطلب که هنرهای دیگر در انتقال پیام رمضان کم‌کاری داشته‌اند، بیان کرد: هنرهای دیگر سابقه کمتری نسبت به شعر داشته‍‌‎اند و از همین رو شاهد غنای بیشتر رمضان در شعر هستیم.

برگزاری مسابقات و یا آثار سفارشی در ماه رمضان ماندگار نخواهد بود
حضرتی‌ها با بیان اینکه هنرمندان باید از ظرفیت رمضان بیشتر استفاده کنند، تأکید کرد: هنرمند تا در باور خود به این مفاهیم بلند رمضان نرسد و روح ماه رمضان را در خود حس نکند هیچ‌گاه نمی‌تواند کار ارزشمندی را ارائه کند.

وی با اشاره به اینکه برگزاری مسابقات و یا سفارش برای تولید آثار مرتبط با ماه رمضان تأثیر زیادی در جامعه نخواهد داشت و فقط موجب افزایش سطح کمی آثار مرتبط با این حوزه می‌شود، یادآور شد: این آثار به این دلیل که از جان و دل هنرمند برنخواسته است، دارای ماندگاری نخواهد بود.

شاعر خود را نقطه وصل رسیدن به خدا می‌داند
علیرضا سکاک، شاعر قزوینی نیز با بیان اینکه شاعران ما با واژه‌های دینی الفت دیرینه‌ای داشته است، اظهار کرد: شاعران ایرانی برای اینکه خود را نقطه وصلی برای رسیدن به خدا می‌دانستند از مفاهیم دینی و ادبی در هنر و شعر ایرانی همواره استفاده می‌کردند.

وی با بیان اینکه استفاده از ظرفیت دینی در شعر و ادب ایرانی همیشه مشاهده می‌شود، افزود: شاعران ایرانی از طریق ورود به واقعیت‌های دینی و آئینی و کلیدواژه‌ها ارتباط خوبی با ماه رمضان و مفاهیم معنوی برقرار کرده‌اند.

سکاک با بیان اینکه رمضان در شعر معاصر نیز جایگاه رفیعی داشته است، اضافه کرد : ورود رمضان در شعر و ادبیات معاصر تا به حدی است که امام خمینی(ره) نیز در شعری به رمضان اشاره می‌کنند و می‌فرمایند «ماه رمضان شد، می و میخانه بر افتاد؛ عشق و طرب و باده به وقت سحر افتاد».

وی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با بیان اینکه سحرخیزی در نزد شاعران و ادیبان دارای جایگاه رفیعی است، عنوان کرد: این سحرخیزی در نزد شاعران ایرانی در ماه رمضان به اوج خود می‌رسد و می‌توان به نمونه‌هایی از آن در اشعار شاعر عباس صبوحی اشاره کرد.

این شاعر قزوینی رمضان را نقطه اتصال انسان و هنر به خدا دانست و یادآور شد: همانطور که بهار سنبل زیبایی و طراوت است؛ رمضان نیز در ادبیات سنبل معنویت و دینداری و نزدیک شدن به خدا است.

روزه‌داری پایداری در برابر وسوسه‌ها
روح‌الله شریفی، معاون هنری و ادبیات بنیاد حفظ آثار استان قزوین درباره جایگاه ماه رمضان در ادبیات به‌ویژه ادبیات پایداری، گفت: فرهنگ پایداری قرابت معنایی بسیاری با روزه دارد، چراکه روزه‌داری خود پایداری در برابر وسوسه‌ها است.

وی افزود: در زمینه ادبیات با موضوع ماه رمضان کارهای بسیاری در قالب شعر وجود دارد و از گذشته تا امروز شاعران و نویسندگان آثار قابل توجهی را در این حوزه به مخاطبان عرضه کرده‌اند.

شریفی درباره ماه رمضان در هنر و ادبیات پایداری، ادامه داد: پرداختن به ماه رمضان بیشتر در زمینه خاطره‌نویسی دفاع مقدس بوده و در حوزه داستان، شعر، فیلم و بسیاری از آثار هنریِ فرهنگ پایداری جای خالی آن احساس می‌شود.

معاون هنری و ادبیات بنیاد حفظ آثار استان قزوین بیان کرد: خاطرات زیادی از رزمندگان و شهدا برجای مانده است برای مثال خاطره مربوط به 10 روز روزه داری شهید علی شالی در هنگام دیده‌بانی و جمع‌آوری اطلاعات، خاطره شهید اکبری رضایی درباره ادا کردن دو روز باقی مانده از روزه‌های قضایش و نیز مسائل مربوط به عملیات رمضان که از دید هنرمندان فعال در زمینه دفاع مقدس مغفول مانده و یا تا آنجا که درخور توجه است به آن‌ها پرداخته نشده است.