شایستهسالاری در سیره پیامبر(ص)/ تکیه بر شایستگان از ویژگیهای مدیر موفق است
گروه اندیشه: یکی از نشانههای حکومت شایستهسالاری آن است که بیجهت به اطرافیان میدان ندهند. پیامبراکرم(ص) در راستای شایستهسالاری، مراقب بود کسی از نزدیکان به بهانه خویشاوندی، نزدیک نشود و به هر دلیل سوء استفاده نکند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، گاهی فردی که به مدیریت میرسد، بیشتر به نزدیکان و خویشان و قوم و قبیله خود نظر دارد و امکانات عمومی و پستها را در میان آنان تقسیم میکند. این طرز رفتار سبب میشود تا جامعه به ناعدالتی دچار شود و استعدادهای فراوانی زمینه رشد و بروز نیابند.
رهبران الهی با این رویه ظالمانه، بهشدت مبارزه کردند و در همه احوال پستها را به انسانهای شایسته میسپردند. سیره پیامبر اکرم(ص) نیز چنین بود که در انتخاب افراد و سپردن مسئولیت به آنان، لیاقتها و شایستگیهای آنان را در نظر میگرفت و به قبیله، سن و سال و قدرت مالی توجهی نمیکرد. همین امر موجب اعتراض افرادی میشد که هنوز پاینیند سنتهای پیشین بودند، چنانکه به فرماندهی «اسامة بنزید» جوان که بزرگان مهاجر و انصار در لشکرش بودند، اعتراض کردند و بهانه آوردند که چرا رسول خدا، جوانی نورس را بر بزرگان مهاجر و انصار فرمانده کرده است و همراه وی نرفتند.
پیامبراکرم(ص) از این نافرمانی به خشم آمد و در حال بیماری آهنگ مسجد کرد و به منبر رفت و پس از حمد خدا و ثنای الهی فرمود: «مردم، فرماندهی اسامه را بپذیرید و سپاه را حرکت دهید که به جان خودم سوگند اگر درباره فرماندهی او سخن میگویید، پیش از این درباره فرماندهی پدرش هم سخنها گفتید ولی او شایسته فرماندهی است چنانکه پدرش در خور آن بود».
آن حضرت در سپردن همه امور تنها شایستگیهای افراد را ملاحظه میکرد و خلاف رسم و رسوم زمانه خویش جوانان شایسته را در مناصب و مسئولیتهای مهم قرار میداد. چنانکه «عمر بنحزم» را در حالیکه جوانی هفده ساله بود به فرمانداری نجران در یمن منصوب کرد و «عتاب بناسید» را که جوانی بیست و چند ساله و در نهایت زهد و پرهیزگاری بود، فرماندار مکه قرار داد که از نظر سیاسی پس از مدینه مهمترین پایگاه محسوب میشد و او نخستین «امیرالحاج» بود. تکیه بر شایستگان در اداره امور از عمدهترین ویژگیهای مدیریت موفق است.
جلوگیری از سوء استفاده اطرافیان
یکی از نشانههای حکومت شایستهسالار آن است که بیجهت به اطرافیان میدان ندهند. پیامبراکرم(ص) در راستای شایستهسالاری، مراقب بود کسی از نزدیکان به بهانه خویشاوندی، نزدیک نشود و به هر دلیل سوء استفاده نکند. این آفتی است که معمولاً حکمرانان به آن دچار میشوند. اما رسول خدا در تمام دوران رسالت خود به هیچ عنوان به کسی از اطرافیان و وابستگانش اجازه نداد به سبب نزدیکی به آن حضرت و یا خویشاوندی با وی گامی در جهت سوء استفاده بر دارد و یا امتیازی برخوردار شود.
از امام صادق(ع) روایت شده است که وقتی آیه زکات نازل شد، از آنجا که یکی از مصارف زکات «عاملین علیها» است، عدهای از بنیهاشم نزد پیامبر آمدند و از آن حضرت تقاضا کردند که بهسبب خویشاوندی، جمعآوری زکات را به آنان واگذار کند و در نتیجه سهمی از زکات از آن ایشان باشد. رسول خدا(ص) به آنان فرمود: صدقه و زکات بر من و بر بنیهاشم حرام است. سپس، به آنان فرمود که آیا گمان میکنید من دیگران را بر شما ترجیح میدهم؟ و به شما وعده شفاعت میدهم. در خبری دیگر آمده است که حضرت فرمود من کسی را بر شما ترجیح نمیدهم پس بدانچه خدا و رسولش برای شما بدان رضا دادهاند، راضی باشید. آنان نیز اظهار رضایت کردند و رفتند.
حجتالاسلام والمسلمین سیداحمد میرعمادی، نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه خرمآباد در رابطه با شایستهسالاری در سیره نبی مکرم اسلام(ص) به خبرنگار ایکنا گفت: سیری در سریههای انجام یافته، در 10 سال دوران مدینه و دقت در نتایج موفقیتآمیز غالب این سریهها حاکی از آن است که پیامبر اکرم(ص) چگونه براساس رغایت اهلیت و شایستگی مسئولیتها را واگذار و امور را اداره کرده است.
وی اضافه کرد: از عوامل مهم در توفیق این سریهها انتخاب افراد مناسب برای فرماندهی بوده که به بهترین نحو انجام شده است. همچنین، نگاهی به آمار غزوههای پیامبر اکرم(ص) و افرادی که بهعنوان جانشین خود در مدینه تعیین کرده حاکی از رعایت همین اصل است. از همه مهمتر، مأموریتهای مهمی که پیامبر(ص) به علی(ع) میداد، نمونه بارز چنین شایستهسالاری است.
حجتالاسلام میرعمادی اضافه کرد: رسول خدا(ص) تأکید داشت که خویشاوندانش دریابند هر کس در گروی عمل خود است و کسی به سبب خویشاوندی با آن حضرت، بدون آنکه عمل صالح کند، رستگار نخواهد شد.
نماینده ولی فقیه در لرستان در پایان بیان کرد: معیار گزینش افراد در امر حکومتداری و مسئولیتسپاری در سیره پیامبر اکرم(ص) ایمان، تعهد، علم و آگاهی با تخصص، کفایت و کاردانی و ... بوده است که برای هر یک موارد و نمونههایی از عمل رسول خدا وجود دارد که ذکر آن در این مجال نمیگنجد.
