با تازههای نشر:
«بازتاب جهانی انقلاب اسلامی» منتشر شد
گروه انديشه: كتاب «بازتاب جهانی انقلاب اسلامی»، نوشته «منوچهر محمدی» به كوشش سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، جهان در قرن بيستم، تحولات گسترده و وقايع متنوع، متضاد، تأثيرگذار و در عين حال خيرهكننده ای را شاهد بود. سرعت و ابعاد گسترده اين دگرگونیها در اين قرن به تنهايی با آنچه در قرون پيشين بر جهان گذشته برابری میكند؛ جنگهای جهانی، انقلابها، تعارضات و درگيریهای ميان جوامع، بخش قابل توجهی از تحولات قرن گذشته را به خود اختصاص دادند.
برخی از اين رخدادها با تمام اهميتشان، دامنه اثر محدودی از خود به جای نهاده و برخی پويايی جريانهای درونی خود را حفظ نموده و گستره كلانی از ساختارها و فرايندهای نظام بينالملل را تحت تأثير قرار دادند. وقوع انقلاب اسلامی در كنار فروپاشی اتحاد جماهير شوروی از جمله حوادثی است كه تأثير فوقالعاده و شگفتآوری در ورای مرزها و نظام بينالملل بر جای گذارده است.
پس از بازگشت امام خمينی (ره) به كشور، بازيگران صحنه سياست بينالملل همه مجبور بودند اين واقعه بسيار بزرگ را در ساختار راهبردی و سياسی به مثابه واقعيتی انكارناپذير باور كنند. رويكرد ايدئولوژيك انقلاب اسلامی بر فرهنگ دينی و ارزشهای سنتی و بومی برای جهان غرب كاملاً غير منتظره بود. به عبارت ديگر اين انقلاب، نخستين حركت تودهای مردم در طول تاريخ بود كه يك دولت دينی اسلامی را به وجود آورد و چه به لحاظ نظری و چه اعتقادی با ارائه سياستها و راهكارهای خاص خود از همان آغاز، تضاد و تقابل خود را با سيستم و نظام بينالملل نمايان ساخت.
وقوع انقلاب اسلامی در دهههای پايانی قرن بيستم، قرنی كه از آن به عصر پايان ايدئولوژیها و پايان تاريخ تعبير میشد، بسان موجی خروشان بر انديشهها و نظريههای مادیگرايانه غربی و شرقی فرو آمد و بساطی نو در افكند.
اين انقلاب كه بر خلاف ديگر انقلابهای مدرن، از رويكردی دينی و معنوی برخوردار بود از اساس، نگرش دنيامحورانه و مادیگرايانه حاكم بر نظام تعامل جهانی را به چالش كشانيد و موجی از اميد و شور در ميان ملل محروم جهان و جوامع اسلامی بوجود آورد. لكن علیرغم كارشكنیها و فشارهای سياسی، تبليغاتی، نظامی، فرهنگی و اقتصادی دولتهای سلطهجو بهخصوص دولت آمريكا و رژيم صهيونيستی، امروز پس از ربع قرن از تحقق اين معجزه قرن بيستم شاهد به بار نشستن ثمرات سياسی و فرهنگی آن در اقصی نقاط جهان در قالب راهپيمايیها و ابراز انزجار از اقدامات يك جانبه و استكباری آمريكا در جهان و حمايت فراگير از ملت مظلوم فلسطين در مبارزه با رژيم اشغالگر صهيونيستی و افزايش روند آگاهی اسلامی در قالب ظهور اسلام سياسی در جهان اسلام هستيم.
پيروزی انقلاب اسلامی در ايران، پيامدهای مستقيم و غير مستقيمی بر نظام بينالملل و عناصر و فرايندهای دورنی آن داشت؛ خروج ايران از اردوگاه غرب و تقابل اساسی با نظام بينالملل، تأثيرات عميقی بر معادلات منطقهای وارد كرد. اگرچه قرن بيستم شاهد تحولات و وقايع متنوعی از اين جنس و در اين سطح بود، اما هيچكدام از اين وقايع در چنين گسترهای بازتاب نداشت و تأثيرگذار نبود و هيچكدام از اين وقايع ذهن نويسندگان، پژوهشگران و سياستمداران را اينگونه مشغول نكرد.
از نظر ميشل فوكو نظريهپرداز فرانسوی، انقلاب ايران متضمن امتناع كل يك فرهنگ و يك ملت از رفتن زير بار يك نوع نوسازی است كه در نفس خود كهنهگرايی است.
از جمله ويژگیهای تأثيرگذار و حيرتآور انقلاب اسلامی برای غرب و حتی جهان اسلام، احيای افكار و انديشههای اسلامی در سراسر جهان بود. در واقع پيروزی انقلاب اسلامی نشان داد كه اديان بويژه دين اسلام با گذشت زمان و توسعه مدرنيزاسيون نه تنها به پايان نرسيده است، بلكه مجدداً به عنوان مهمترين را نجات بشريت از ظلم و بيدادگری میباشد. در اين ميان نقش امام خمينی (ره) به عنوان نظريهپرداز و احياگر تفكر دينی از انظار دور نماند و نهضتی را كه امام خمينی(ره) آغاز كرد، بسياری از مسلمانان جهان را در مسير بازيابی هويت اسلامی خويش قرار داد.
اكنون با گذشت ربع قرن از پيروزی انقلاب اسلامی و متعاقب آن تحولات و دگرگونیهای عظيم در نظام بينالملل، زمان آن رسيده تا با ديدی واقعبينانه و بدون افراط و تفريط به بررسی بازتاب و تأثيرات انقلاب اسلامی بپردازيم و نقاط قوت و ضعف و روندهای تداوم متغير در اين جريان را بازشناسيم. بازشناسی بازتابهای انقلاب اسلامی بر نظام بين الملل بدون توجه به ويژگیهای انقلاب، شرايط و تحولات نظام بينالملل، جايگاه و نقش قدرتهای بزرگ و شناسايی روندهای جاری نظام بينالملل ، تلاشی بی ثمر خواهد بود. بديهی است بازتاب های انقلاب اسلامی در طول اين ربع قرن، با تغيير و تحولات داخلی و سيستمی، دچار تحول و دگرگونی شده است. همچنين درك و برداشت انديشمندان غرب از اسلام، دچار تحول عميقی شد. ابعاد وسيع انقلاب اسلامی در ايران و امواج ناشی از آن، انديشمندان بسياری را به خود معطوف ساخته است. تا جايی كه بخش عمدهای از ادبيات مطالعات انقلاب اسلامی به بررسی ابعاد نظری و علل پيدايش و ظهور انقلاب معطوف شده است . نوشتههای پژوهشگرانی همچون اوليور روا، جيمز دو فرونزو، بری روزن، اسكاچ پل، اسپوزيتو، همايون كاتوزيان، فرهاد كاظمی، سعيد اميرارجند، حامد الگار و ... در اين مجموعه قرار میگيرند. بخش عمدهای از نوشتهها نيز به سياستهای ايران و تحولات داخلی ايران پس از انقلاب پرداخته و روابط جمهوری اسلامی ايران را با قدرتهای بزرگ مورد بررسی قرار دادهاند. البته غالب پژوهشها به رفتار خارجی ايران و اعمال سياست خارجی پرداختهاند. اين بخش با تنگنظری و نقد مواجه شده است. برای مثال نوشتههای خليل زاد و فرد هاليدی به وضوح تحليلهای يك جانبهای از انقلاب ارائه نمودهاند.
علاوه بر لنتشار كتب و مقالات بسيار فراوان در خصوص انقلاب اسلامی ريشههای بروز تحولات، روابط با قدرتها، نقش عوامل مختلف در پيروزی و... كنفرانسها و ميزگردهای بسيار فراوانی در سراسر حهان برگزار گرديده تا جوانب گوناگون اين پديده منحصر به فرد را بررسی نمايند. نخستين همايش بينالمللی در اين خصوص در ايالات متحده آمريكا و از سوی كالج بروكلين در سال 1983 و پس از خاتمه بحران گروگانگيری ديپلماتهای آمريكايی در ايران برگزار و مجموعه مقالات آن نيز با تلاش بری روزن در سال 1985 منتشر شد. تمركز عمده اين مقالات بر جنبههای ملموس و مشخص اين پديده، ابعاد ايدئولوژيك و آينده روابط ايران با كشورهای همسايه و قدرتهای بزرگ است. البته برداشتهای قدرتهای بزرگ و برخی از همسايگان ايران در خصوص انقلاب اسلامی نيز مورد بحث قرار گرفته است.
مهمترين تلاش ديگر در خصوص بررسی بازتابهای انقلاب اسلامی بر جهان از سوی اسپوزيتو، جيمز پيسكاتوری و كريستوفر ون هالن در سال 1989 انجام شد. نتيجه اين كنفرانس كه پس از اوج تقابل اسلام و غرب در جريان انتشار كتاب آيات شيطانی بود، در مجموعهای به چاپ رسيد. در اين همايش سعی شد تا مقالات بر اساس چهار حوزه جغرافيايی و يك جمعبندی پايانی بر اساس بازتابهای جهانی انقلاب اسلامی طرح شود، اما صرفا به بيان كليات اكتفا شد.
يك بررسی كلی در متون موجود در اين خصوص نشان میدهد كه تاكنون در موضوع بازتاب جهانی انقلاب اسلامی پژوهش قابل توجهی صورت نگرفته و به شكل منسجم به اين موضوع پرداخته نشده است. اين در حالی است كه متون فارسی نيز به بيشتر به ابعاد داخلی انقلاب پرداختهاند. و غالب متون غير فارسی با ديدی غرضورزانه به شكلی افراطی با اين موضوع برخورد كردهاند.
كتاب بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، در پی آن است تا بازتاب و آثار جهانی انقلاب عظيم اسلامی را در حد توان به تصوير كشد. اين كتاب در چهار گفتار شامل سيزده فصل ارائه میگردد. در فصل اول مقدمه، در فصل دوم به كليان انقلاب اسلامی و ويژگیهای نظری و عينی آن پرداخته شده است؛ در فصل سوم صدور انقلاب اسلامی، برداشتها و نظريات متفاوت مربوط به آن مورد بحث قرارگرفته است. در فصل چهارم و پنجم بازتاب انقلاب اسلامی بر نظام جهانی مورد بررسی و در فصل ششم تا دوازدهم، بازتاب انقلاب اسلامی بر جهان اسلام در حوزههای مختلف جغرافيايی مورد توجه و در نهايت در فصل سيزدهم با ارائه جمعبندی از مطالب ارائه شده ، آثار جهانی انقلاب اسلامی به تفكيك و با استفاده از سطوح مختلف تحليلی در جهان اسلام و نظام جهانی بيان خواهد گرديد.
مطالعه اين اثر ارزشمند را به كليه محققان علوم سياسی به خصوص دانشجويان و محققان حوزه مطالعات انقلاب اسلامی توصيه میكنيم.
كتاب «بازتاب جهانی انقلاب اسلامی»، نوشته «دكترمنوچهر محمدی» به كوشش سازمان انتشارات «پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی» با شمارگان 2000 نسخه و بهای قيمت 5000 تومان، برای نخستينبار در زمستان سال جاری منتشر شد.
برخی از اين رخدادها با تمام اهميتشان، دامنه اثر محدودی از خود به جای نهاده و برخی پويايی جريانهای درونی خود را حفظ نموده و گستره كلانی از ساختارها و فرايندهای نظام بينالملل را تحت تأثير قرار دادند. وقوع انقلاب اسلامی در كنار فروپاشی اتحاد جماهير شوروی از جمله حوادثی است كه تأثير فوقالعاده و شگفتآوری در ورای مرزها و نظام بينالملل بر جای گذارده است.
پس از بازگشت امام خمينی (ره) به كشور، بازيگران صحنه سياست بينالملل همه مجبور بودند اين واقعه بسيار بزرگ را در ساختار راهبردی و سياسی به مثابه واقعيتی انكارناپذير باور كنند. رويكرد ايدئولوژيك انقلاب اسلامی بر فرهنگ دينی و ارزشهای سنتی و بومی برای جهان غرب كاملاً غير منتظره بود. به عبارت ديگر اين انقلاب، نخستين حركت تودهای مردم در طول تاريخ بود كه يك دولت دينی اسلامی را به وجود آورد و چه به لحاظ نظری و چه اعتقادی با ارائه سياستها و راهكارهای خاص خود از همان آغاز، تضاد و تقابل خود را با سيستم و نظام بينالملل نمايان ساخت.
وقوع انقلاب اسلامی در دهههای پايانی قرن بيستم، قرنی كه از آن به عصر پايان ايدئولوژیها و پايان تاريخ تعبير میشد، بسان موجی خروشان بر انديشهها و نظريههای مادیگرايانه غربی و شرقی فرو آمد و بساطی نو در افكند.
اين انقلاب كه بر خلاف ديگر انقلابهای مدرن، از رويكردی دينی و معنوی برخوردار بود از اساس، نگرش دنيامحورانه و مادیگرايانه حاكم بر نظام تعامل جهانی را به چالش كشانيد و موجی از اميد و شور در ميان ملل محروم جهان و جوامع اسلامی بوجود آورد. لكن علیرغم كارشكنیها و فشارهای سياسی، تبليغاتی، نظامی، فرهنگی و اقتصادی دولتهای سلطهجو بهخصوص دولت آمريكا و رژيم صهيونيستی، امروز پس از ربع قرن از تحقق اين معجزه قرن بيستم شاهد به بار نشستن ثمرات سياسی و فرهنگی آن در اقصی نقاط جهان در قالب راهپيمايیها و ابراز انزجار از اقدامات يك جانبه و استكباری آمريكا در جهان و حمايت فراگير از ملت مظلوم فلسطين در مبارزه با رژيم اشغالگر صهيونيستی و افزايش روند آگاهی اسلامی در قالب ظهور اسلام سياسی در جهان اسلام هستيم.
پيروزی انقلاب اسلامی در ايران، پيامدهای مستقيم و غير مستقيمی بر نظام بينالملل و عناصر و فرايندهای دورنی آن داشت؛ خروج ايران از اردوگاه غرب و تقابل اساسی با نظام بينالملل، تأثيرات عميقی بر معادلات منطقهای وارد كرد. اگرچه قرن بيستم شاهد تحولات و وقايع متنوعی از اين جنس و در اين سطح بود، اما هيچكدام از اين وقايع در چنين گسترهای بازتاب نداشت و تأثيرگذار نبود و هيچكدام از اين وقايع ذهن نويسندگان، پژوهشگران و سياستمداران را اينگونه مشغول نكرد.
از نظر ميشل فوكو نظريهپرداز فرانسوی، انقلاب ايران متضمن امتناع كل يك فرهنگ و يك ملت از رفتن زير بار يك نوع نوسازی است كه در نفس خود كهنهگرايی است.
از جمله ويژگیهای تأثيرگذار و حيرتآور انقلاب اسلامی برای غرب و حتی جهان اسلام، احيای افكار و انديشههای اسلامی در سراسر جهان بود. در واقع پيروزی انقلاب اسلامی نشان داد كه اديان بويژه دين اسلام با گذشت زمان و توسعه مدرنيزاسيون نه تنها به پايان نرسيده است، بلكه مجدداً به عنوان مهمترين را نجات بشريت از ظلم و بيدادگری میباشد. در اين ميان نقش امام خمينی (ره) به عنوان نظريهپرداز و احياگر تفكر دينی از انظار دور نماند و نهضتی را كه امام خمينی(ره) آغاز كرد، بسياری از مسلمانان جهان را در مسير بازيابی هويت اسلامی خويش قرار داد.
اكنون با گذشت ربع قرن از پيروزی انقلاب اسلامی و متعاقب آن تحولات و دگرگونیهای عظيم در نظام بينالملل، زمان آن رسيده تا با ديدی واقعبينانه و بدون افراط و تفريط به بررسی بازتاب و تأثيرات انقلاب اسلامی بپردازيم و نقاط قوت و ضعف و روندهای تداوم متغير در اين جريان را بازشناسيم. بازشناسی بازتابهای انقلاب اسلامی بر نظام بين الملل بدون توجه به ويژگیهای انقلاب، شرايط و تحولات نظام بينالملل، جايگاه و نقش قدرتهای بزرگ و شناسايی روندهای جاری نظام بينالملل ، تلاشی بی ثمر خواهد بود. بديهی است بازتاب های انقلاب اسلامی در طول اين ربع قرن، با تغيير و تحولات داخلی و سيستمی، دچار تحول و دگرگونی شده است. همچنين درك و برداشت انديشمندان غرب از اسلام، دچار تحول عميقی شد. ابعاد وسيع انقلاب اسلامی در ايران و امواج ناشی از آن، انديشمندان بسياری را به خود معطوف ساخته است. تا جايی كه بخش عمدهای از ادبيات مطالعات انقلاب اسلامی به بررسی ابعاد نظری و علل پيدايش و ظهور انقلاب معطوف شده است . نوشتههای پژوهشگرانی همچون اوليور روا، جيمز دو فرونزو، بری روزن، اسكاچ پل، اسپوزيتو، همايون كاتوزيان، فرهاد كاظمی، سعيد اميرارجند، حامد الگار و ... در اين مجموعه قرار میگيرند. بخش عمدهای از نوشتهها نيز به سياستهای ايران و تحولات داخلی ايران پس از انقلاب پرداخته و روابط جمهوری اسلامی ايران را با قدرتهای بزرگ مورد بررسی قرار دادهاند. البته غالب پژوهشها به رفتار خارجی ايران و اعمال سياست خارجی پرداختهاند. اين بخش با تنگنظری و نقد مواجه شده است. برای مثال نوشتههای خليل زاد و فرد هاليدی به وضوح تحليلهای يك جانبهای از انقلاب ارائه نمودهاند.
علاوه بر لنتشار كتب و مقالات بسيار فراوان در خصوص انقلاب اسلامی ريشههای بروز تحولات، روابط با قدرتها، نقش عوامل مختلف در پيروزی و... كنفرانسها و ميزگردهای بسيار فراوانی در سراسر حهان برگزار گرديده تا جوانب گوناگون اين پديده منحصر به فرد را بررسی نمايند. نخستين همايش بينالمللی در اين خصوص در ايالات متحده آمريكا و از سوی كالج بروكلين در سال 1983 و پس از خاتمه بحران گروگانگيری ديپلماتهای آمريكايی در ايران برگزار و مجموعه مقالات آن نيز با تلاش بری روزن در سال 1985 منتشر شد. تمركز عمده اين مقالات بر جنبههای ملموس و مشخص اين پديده، ابعاد ايدئولوژيك و آينده روابط ايران با كشورهای همسايه و قدرتهای بزرگ است. البته برداشتهای قدرتهای بزرگ و برخی از همسايگان ايران در خصوص انقلاب اسلامی نيز مورد بحث قرار گرفته است.
مهمترين تلاش ديگر در خصوص بررسی بازتابهای انقلاب اسلامی بر جهان از سوی اسپوزيتو، جيمز پيسكاتوری و كريستوفر ون هالن در سال 1989 انجام شد. نتيجه اين كنفرانس كه پس از اوج تقابل اسلام و غرب در جريان انتشار كتاب آيات شيطانی بود، در مجموعهای به چاپ رسيد. در اين همايش سعی شد تا مقالات بر اساس چهار حوزه جغرافيايی و يك جمعبندی پايانی بر اساس بازتابهای جهانی انقلاب اسلامی طرح شود، اما صرفا به بيان كليات اكتفا شد.
يك بررسی كلی در متون موجود در اين خصوص نشان میدهد كه تاكنون در موضوع بازتاب جهانی انقلاب اسلامی پژوهش قابل توجهی صورت نگرفته و به شكل منسجم به اين موضوع پرداخته نشده است. اين در حالی است كه متون فارسی نيز به بيشتر به ابعاد داخلی انقلاب پرداختهاند. و غالب متون غير فارسی با ديدی غرضورزانه به شكلی افراطی با اين موضوع برخورد كردهاند.
كتاب بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، در پی آن است تا بازتاب و آثار جهانی انقلاب عظيم اسلامی را در حد توان به تصوير كشد. اين كتاب در چهار گفتار شامل سيزده فصل ارائه میگردد. در فصل اول مقدمه، در فصل دوم به كليان انقلاب اسلامی و ويژگیهای نظری و عينی آن پرداخته شده است؛ در فصل سوم صدور انقلاب اسلامی، برداشتها و نظريات متفاوت مربوط به آن مورد بحث قرارگرفته است. در فصل چهارم و پنجم بازتاب انقلاب اسلامی بر نظام جهانی مورد بررسی و در فصل ششم تا دوازدهم، بازتاب انقلاب اسلامی بر جهان اسلام در حوزههای مختلف جغرافيايی مورد توجه و در نهايت در فصل سيزدهم با ارائه جمعبندی از مطالب ارائه شده ، آثار جهانی انقلاب اسلامی به تفكيك و با استفاده از سطوح مختلف تحليلی در جهان اسلام و نظام جهانی بيان خواهد گرديد.
مطالعه اين اثر ارزشمند را به كليه محققان علوم سياسی به خصوص دانشجويان و محققان حوزه مطالعات انقلاب اسلامی توصيه میكنيم.
كتاب «بازتاب جهانی انقلاب اسلامی»، نوشته «دكترمنوچهر محمدی» به كوشش سازمان انتشارات «پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی» با شمارگان 2000 نسخه و بهای قيمت 5000 تومان، برای نخستينبار در زمستان سال جاری منتشر شد.
