علامه جوادی آملی؛ مظهر وحدت قرآن و عرفان و برهان/ 10
علامه جوادی آملی در پرتو آيات قرآن انسان را «حیّ متأله» میداند
گروه انديشه: به باور مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه اسراء آيتاللهالعظمی جوادی آملی در پرتو آيات قرآن، انسان را به «حی متأله»؛ يعنی موجود زندهای كه به سوی خداوند در حال حركت است، تعريف میكند كه به آمادگی انسان برای طی طريق مسير رحمانی اشاره دارد.
حجتالاسلام و المسليمن سيدمحمود صادقی، مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء، در گفتوگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با اشاره به انتشار كتاب «انسان از آغاز تا انجام»، اظهار كرد: اين كتاب در راستای رويكرد جديد مؤسسه فرهنگی ـ تحقيقاتی اسراء در مركز پژوهشهای علمی و فرهنگی تدوين شده است. اين كتاب از سه بخش تشكيل شده است.
وی افزود: بخش اول كتاب «انسان از آغاز تا انجام» به بحث آفرينش انسان توجه دارد. همانطور كه میدانيم موضوع همه جهان خلقت، انسان است و شناخت اين موجود، در حقيقت میتوان گفت كه بهترين راه برای رسيدن به منزلگاه قافله بشری است.
اين شاگرد آيتاللهالعظمی جوادی آملی با اشاره به جايگاه انسانشناسی در تأليفات استادش تصريح كرد: از همين روی اگر آثار مختلف آيتاللهالعظمی جوادی آملی را بررسی كنيد، متوجه میشويد كه شايد يكی از رويكردهای بسيار مهم ايشان در تحليل معارف دينی، مسئله شناخت انسان باشد. اولين گام در بحث شناحت انسان، موضوع آفرينش انسان است كه انسان موجودی است كه دارای وجوه مختلف است.
وی در توضيح بيشتر اين مسئله عنوان كرد: يعنی اگر فرشتگان فقط يك وجود غير مادی دارند و بهائم و حيوانات فقط وجود عنصری و مادی دارند، انسان موجودی است كه علاوه بر وجود مادی دارای يك وجود و روح مجرد نيز هست؛ به همين دليل بحث آفرينش انسان يكی از مباحث بسيار مهم در بحث انسانشناسی است.
حجتالاسلام صادقی با بيان اينكه اين كتاب در سه بخش تدوين يافته است، گفت: بخش اول: آفرينش انسان، دوم: خود انسان و بخش سوم: انسان در آفرينش است. بخش اول كتاب خود از پنج فصل تشكيل شده است كه فصل اولش آفرينش جهان و جهانيان است. در اين بخش اين موضوع كه انسان موجودی دو بعدی است مطرح شده و تطورات آفرينش وی نيز تبيين شده است.
وی تصريح كرد: در فصل دوم كتاب، مسئله جايگاه آدم و حوا در انتقال نسل بشری موضوع بحث قرار گرفته و اقوال مختلفی را كه درباره آدم و حوا وجود دارد، بررسی میكند. يكی از مباحث ديگری كه در اين فصل مورد بررسی قرار میگيرد، ويژگیهای مشترك آدم و بنی آدم است.
مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء با بيان اينكه مسئله ديگری كه در خلقت انسان مطرح میشود، مسئله جنسيت است، اظهار كرد: اين بخش به بررسی خلقت زن و مرد از نگاه قرآن میپردازد. فصل چهارم اين بخش نيز مسئله هدف خلقت انسان را مورد بررسی قرار میدهد و همانطور كه میدانيم، تمامی كارهای انسان هدفمند است.
وی اضافه كرد: با توجه به همين مسئله، اين بخش به هدف خلقت انسان میپردازد كه بر اساس آيات قرآن همان مسئله عبادت كه هدف انحصاری خلقت است مورد توجه قرار میگيرد. فصل پنجم به صيرورت و مراتب آن برای انسان و صيرورت انسان به سوی اسم اعظم و اينكه خداوند مقصد نهايی اين صيرورت است، توجه میكند.
حجتالاسلام صادقی با بيان اينكه بخش دوم كتاب با عنوان «انسان» به تعريف انسان میپردازد، گفت: همانطور كه میدانيم تعريفهای مختلفی از انسان وجود دارد و حكما، اهل منطق و ديگران هر كدام يك تعريف از انسان ارائه كردهاند. حكما نيز در مباحث مختلف به اين مسئله پرداختند. در واقع میتوان گفت كه بيتالغزل اين كتاب همين بخش دوم است كه به مسئله تعريف انسان میپردازد.
وی افزود: اين بحث در سه فصل مطرح شده است؛ فصل نخست به تعريف انسان میپردازد و به موضوعات: منطق و تعريف انسان، حكما و تعريف انسان، قرآن و تعريف انسان و مسئله گونهگونی تعريف انسان در قرآن و تعريف اساسی انسان از ديدگاه قرآن برمیخوريم. فصل دوم اين بخش «حی متأله» نام دارد. میدانيد كه در منطق هنگامی كه میخواهند انسان را تعريف كنند، میگويند كه انسان «حيوان ناطق» است.
اين شاگرد آيتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به تعريف جديد استاد خود از انسان اظهار كرد: اين تعريف جامع از انسان همان تعريف انسان به «حی متأله» است؛ يعنی زندهای كه به سوی خداوند در حركت است. در حقيقت ايشان فصلالفصول وجود انسان را همين تعريف قرار میدهد و به آمادگی انسان برای طی طريق مسير رحمانی اشاره میكند.
وی در ادامه عنوان كرد: فصل سوم اين بخش به مسئله فطرت و طبيعت میپردازد؛ در اين بخش با مسئله فطرت انسان، زوالناپذيری فطرت و ويژگیهای فطرت در قرآن برمیخوريم. در بخش سوم كتاب كه عنوانش «انسان در آفرينش» است شش فصل داريم .
مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء بيان كرد: در بخش انسان در آفرينش به تبيين جايگاه انسان در جهان آفرينش توجه میشود. فصل اول اين بخش «انسان خليفةالله» نام دارد كه به خلافت الهی انسان در قرآن میپردازد. به اينكه خلافت الهی يك مقام انسانی است توجه میكند. ابعاد مختلف خلافت انسان در قرآن را بررسی میشود. اينكه انسان چگونه میتواند به خلافت خداوند بر روی زمين برسد و يا راه رسيدن چيست؟ مباحث اين بخش است.
وی در تبيين بخشهای ديگر كتاب گفت: فصل دوم بخش سوم معرفت انسان نام دارد و فصل سوم جمال انسان نام دارد كه به تحليل قرآنی زيبايی انسان میپردازد. فصل چهارم كرامت انسان نام دارد كه به مسئله بسيار مهم كرامت انسان بر اساس آيات قرآن توجه میكند. مسئله كرامات انسان، مراتب كرامت در آفرينش، شاخصهای كرامت انسانی، كرامت دانشی و ارزشی، نساب كرامت انسان، فضيلت انسان بر ديگر موجودات و محرومان كرامت ديگر فصلهای مطرح شده در اين بخش است.
وی افزود: بخش اول كتاب «انسان از آغاز تا انجام» به بحث آفرينش انسان توجه دارد. همانطور كه میدانيم موضوع همه جهان خلقت، انسان است و شناخت اين موجود، در حقيقت میتوان گفت كه بهترين راه برای رسيدن به منزلگاه قافله بشری است.
اين شاگرد آيتاللهالعظمی جوادی آملی با اشاره به جايگاه انسانشناسی در تأليفات استادش تصريح كرد: از همين روی اگر آثار مختلف آيتاللهالعظمی جوادی آملی را بررسی كنيد، متوجه میشويد كه شايد يكی از رويكردهای بسيار مهم ايشان در تحليل معارف دينی، مسئله شناخت انسان باشد. اولين گام در بحث شناحت انسان، موضوع آفرينش انسان است كه انسان موجودی است كه دارای وجوه مختلف است.
وی در توضيح بيشتر اين مسئله عنوان كرد: يعنی اگر فرشتگان فقط يك وجود غير مادی دارند و بهائم و حيوانات فقط وجود عنصری و مادی دارند، انسان موجودی است كه علاوه بر وجود مادی دارای يك وجود و روح مجرد نيز هست؛ به همين دليل بحث آفرينش انسان يكی از مباحث بسيار مهم در بحث انسانشناسی است.
حجتالاسلام صادقی با بيان اينكه اين كتاب در سه بخش تدوين يافته است، گفت: بخش اول: آفرينش انسان، دوم: خود انسان و بخش سوم: انسان در آفرينش است. بخش اول كتاب خود از پنج فصل تشكيل شده است كه فصل اولش آفرينش جهان و جهانيان است. در اين بخش اين موضوع كه انسان موجودی دو بعدی است مطرح شده و تطورات آفرينش وی نيز تبيين شده است.
وی تصريح كرد: در فصل دوم كتاب، مسئله جايگاه آدم و حوا در انتقال نسل بشری موضوع بحث قرار گرفته و اقوال مختلفی را كه درباره آدم و حوا وجود دارد، بررسی میكند. يكی از مباحث ديگری كه در اين فصل مورد بررسی قرار میگيرد، ويژگیهای مشترك آدم و بنی آدم است.
مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء با بيان اينكه مسئله ديگری كه در خلقت انسان مطرح میشود، مسئله جنسيت است، اظهار كرد: اين بخش به بررسی خلقت زن و مرد از نگاه قرآن میپردازد. فصل چهارم اين بخش نيز مسئله هدف خلقت انسان را مورد بررسی قرار میدهد و همانطور كه میدانيم، تمامی كارهای انسان هدفمند است.
وی اضافه كرد: با توجه به همين مسئله، اين بخش به هدف خلقت انسان میپردازد كه بر اساس آيات قرآن همان مسئله عبادت كه هدف انحصاری خلقت است مورد توجه قرار میگيرد. فصل پنجم به صيرورت و مراتب آن برای انسان و صيرورت انسان به سوی اسم اعظم و اينكه خداوند مقصد نهايی اين صيرورت است، توجه میكند.
حجتالاسلام صادقی با بيان اينكه بخش دوم كتاب با عنوان «انسان» به تعريف انسان میپردازد، گفت: همانطور كه میدانيم تعريفهای مختلفی از انسان وجود دارد و حكما، اهل منطق و ديگران هر كدام يك تعريف از انسان ارائه كردهاند. حكما نيز در مباحث مختلف به اين مسئله پرداختند. در واقع میتوان گفت كه بيتالغزل اين كتاب همين بخش دوم است كه به مسئله تعريف انسان میپردازد.
وی افزود: اين بحث در سه فصل مطرح شده است؛ فصل نخست به تعريف انسان میپردازد و به موضوعات: منطق و تعريف انسان، حكما و تعريف انسان، قرآن و تعريف انسان و مسئله گونهگونی تعريف انسان در قرآن و تعريف اساسی انسان از ديدگاه قرآن برمیخوريم. فصل دوم اين بخش «حی متأله» نام دارد. میدانيد كه در منطق هنگامی كه میخواهند انسان را تعريف كنند، میگويند كه انسان «حيوان ناطق» است.
اين شاگرد آيتالله العظمی جوادی آملی با اشاره به تعريف جديد استاد خود از انسان اظهار كرد: اين تعريف جامع از انسان همان تعريف انسان به «حی متأله» است؛ يعنی زندهای كه به سوی خداوند در حركت است. در حقيقت ايشان فصلالفصول وجود انسان را همين تعريف قرار میدهد و به آمادگی انسان برای طی طريق مسير رحمانی اشاره میكند.
وی در ادامه عنوان كرد: فصل سوم اين بخش به مسئله فطرت و طبيعت میپردازد؛ در اين بخش با مسئله فطرت انسان، زوالناپذيری فطرت و ويژگیهای فطرت در قرآن برمیخوريم. در بخش سوم كتاب كه عنوانش «انسان در آفرينش» است شش فصل داريم .
مدير پژوهشهای علمی و فرهنگی مؤسسه فرهنگی تحقيقاتی اسراء بيان كرد: در بخش انسان در آفرينش به تبيين جايگاه انسان در جهان آفرينش توجه میشود. فصل اول اين بخش «انسان خليفةالله» نام دارد كه به خلافت الهی انسان در قرآن میپردازد. به اينكه خلافت الهی يك مقام انسانی است توجه میكند. ابعاد مختلف خلافت انسان در قرآن را بررسی میشود. اينكه انسان چگونه میتواند به خلافت خداوند بر روی زمين برسد و يا راه رسيدن چيست؟ مباحث اين بخش است.
وی در تبيين بخشهای ديگر كتاب گفت: فصل دوم بخش سوم معرفت انسان نام دارد و فصل سوم جمال انسان نام دارد كه به تحليل قرآنی زيبايی انسان میپردازد. فصل چهارم كرامت انسان نام دارد كه به مسئله بسيار مهم كرامت انسان بر اساس آيات قرآن توجه میكند. مسئله كرامات انسان، مراتب كرامت در آفرينش، شاخصهای كرامت انسانی، كرامت دانشی و ارزشی، نساب كرامت انسان، فضيلت انسان بر ديگر موجودات و محرومان كرامت ديگر فصلهای مطرح شده در اين بخش است.
