مقاله «قرآن و رويكردهای جديد نظريه تكامل» منتشر شد
گروه انديشه: مقاله «قرآن و رويكردهای جديد نظريه تكامل» به قلم ابراهيم كلانتری، عضو هئيت علمی دانشگاه الزهراء(س) و روحالله رضايی، كارشناس ارشد رشته مدرسی دانشگاه معارف منتشر شد.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، فرضيه تكامل در سال 1859 با انتشار كتاب «بنياد انواع» از چالز رابرت دارويم به صورت نظاممند مطرح شد. طبق اين فرضيه انواع مختلف موجودات جد مشترك دارند. اشكالات فرضيه داروين پس از او در سايه دقت و نقد پژوهشگران نمايان و سبب شد رويكردهای متفاوتی نسبت به تكامل پديد آيد. در مباحث علمی برخورد الهيات با فرضيه تكامل، نوشتهها و آثار بسياری بر جای ماند.
به باور نگارنده، الهيات يكی از علومی است كه با تكامل برخورد داشت. شروع مباحث بين نظريه تكامل و الهيات به زمان پيدايش نظريه تكامل بر میگردد. بحث تكامل با آموزههای پيشين اديان به خصوص آن دسته از آموزههای كليسا كه خلقت را از راه كانون آفرينش توجيه میكرد، ناسازگار بود؛ بيشتر زيستشناسان تكاملی با موضع دينی مشكل دارند از همين رو برای بسياری از آنان تكامل به اين معناست كه جهان اساسا بدن خداست.
نويسنده معتقد است، پس از داروين رويكردهای جديدی ميان دانشمندان نسبت به تكامل ديده شد كه بر خلاف رويكرد داروين به تكامل، مورد نقادی پژوهشگران عرصه الهيات قرار نگرفت؛ اگر چه نقد و بررسی اين رويكردها میتوانست مسائل بسياری را درباره فرضيه تكامل برای الهيون روشن كند و قدمهای مفيدی برای حل تعارض ظاهری تكامل و قرآن بردارد.
به اعتقاد نگارنده، نظر قرآن درباره منشاء انسان با نگاه جمعی به آيات اين موضوع، به دست میآيد. نگرش جمعی به آيات يك موضوع ( استفاده از تفسير قرآن به قرآن در تفسير آيات) ما را از بیتوجهی به مطلق و مقيد، عام و خاصف مجمل و مبين، محكم و متشابه به دور نگاه میدارد و در نتيجه تفسيری مطابق قواعد ارائه میشود.
وی در اينباره مینويسد: رويكردهای جديد تكامل در چهار دسته رويكرد زيستشناسانه، خداباورانه، اثبات شده و رويكرده پديد آمده در حوزه اسلام قرار میگيرند كه دو دسته اول با ظاهر آيات قرآن كريم درباره خلقت انسان در تعارض است و دو رويكرد بعدی هيچ تعارضی با آيات قرآن كريم ندارند.
به باور مؤلف، صاحبان رويكرد خداباوانه به تكامل همت خود را براين گماشتهاند كه تكامل داروينی را با اصل خداباوری هماهنگ كنند و به اين هدف نيز رسيدهاند؛ اما هماهنگ كردن نظريه تكامل با ظاهر متون دينی بر خلقت حضرت آدم(ع) بدون پدر و مادر مورد توجه صاحبان اين رويكردها نبوده است؛ بنابراين اينها مشكل تكامل را با ظواهر قران حل نمیكنند، اما رويكرد اثبات شده چون تلاقیای با نظريه قرآنی ندارد از ميان رويكردهای تكاملی هماهنگی با ظاهر آيات دارد.
نگارنده در پايان مینويسد: رويكرده پديد آمده در حوزه اسلام، با توجه به آيات قرآن كريم خلقت آدم(ع) را به عنوان اولين انسان طبق ظاهر آيات قرآن به صورت معجزآسا و متفاوت از ديگر موجودات میداند و در انواع ديگر موجودات طبق يافتههای علمی، فرضيه تكامل را جاری میكند؛ زيرا علم در مورد احتمال معجزه در خلقت انسان از خاك، نمیتواند اظهار نظر كند؛ چون علم تجربی فقط جنبه اثباتكنندگی دارد و نمیتواند محال بودن چنين نظريهای را اثبات كند.
يادآور میشود، مقاله «قرآن و رويكردهای جديد نظريه تكامل» به قلم ابراهيم كلانتری، عضور هئيت علمی دانشگاه الزهراء(س) و روحالله رضايی در شماره ششم مجله قرآن و علم به مديرمسئولی و سردبيری محمدعلی رضايیاصفهانی به همت مركز تحقيقات قرآن كريم المهدی(عج) منتشر شده است.
به باور نگارنده، الهيات يكی از علومی است كه با تكامل برخورد داشت. شروع مباحث بين نظريه تكامل و الهيات به زمان پيدايش نظريه تكامل بر میگردد. بحث تكامل با آموزههای پيشين اديان به خصوص آن دسته از آموزههای كليسا كه خلقت را از راه كانون آفرينش توجيه میكرد، ناسازگار بود؛ بيشتر زيستشناسان تكاملی با موضع دينی مشكل دارند از همين رو برای بسياری از آنان تكامل به اين معناست كه جهان اساسا بدن خداست.
نويسنده معتقد است، پس از داروين رويكردهای جديدی ميان دانشمندان نسبت به تكامل ديده شد كه بر خلاف رويكرد داروين به تكامل، مورد نقادی پژوهشگران عرصه الهيات قرار نگرفت؛ اگر چه نقد و بررسی اين رويكردها میتوانست مسائل بسياری را درباره فرضيه تكامل برای الهيون روشن كند و قدمهای مفيدی برای حل تعارض ظاهری تكامل و قرآن بردارد.
به اعتقاد نگارنده، نظر قرآن درباره منشاء انسان با نگاه جمعی به آيات اين موضوع، به دست میآيد. نگرش جمعی به آيات يك موضوع ( استفاده از تفسير قرآن به قرآن در تفسير آيات) ما را از بیتوجهی به مطلق و مقيد، عام و خاصف مجمل و مبين، محكم و متشابه به دور نگاه میدارد و در نتيجه تفسيری مطابق قواعد ارائه میشود.
وی در اينباره مینويسد: رويكردهای جديد تكامل در چهار دسته رويكرد زيستشناسانه، خداباورانه، اثبات شده و رويكرده پديد آمده در حوزه اسلام قرار میگيرند كه دو دسته اول با ظاهر آيات قرآن كريم درباره خلقت انسان در تعارض است و دو رويكرد بعدی هيچ تعارضی با آيات قرآن كريم ندارند.
به باور مؤلف، صاحبان رويكرد خداباوانه به تكامل همت خود را براين گماشتهاند كه تكامل داروينی را با اصل خداباوری هماهنگ كنند و به اين هدف نيز رسيدهاند؛ اما هماهنگ كردن نظريه تكامل با ظاهر متون دينی بر خلقت حضرت آدم(ع) بدون پدر و مادر مورد توجه صاحبان اين رويكردها نبوده است؛ بنابراين اينها مشكل تكامل را با ظواهر قران حل نمیكنند، اما رويكرد اثبات شده چون تلاقیای با نظريه قرآنی ندارد از ميان رويكردهای تكاملی هماهنگی با ظاهر آيات دارد.
نگارنده در پايان مینويسد: رويكرده پديد آمده در حوزه اسلام، با توجه به آيات قرآن كريم خلقت آدم(ع) را به عنوان اولين انسان طبق ظاهر آيات قرآن به صورت معجزآسا و متفاوت از ديگر موجودات میداند و در انواع ديگر موجودات طبق يافتههای علمی، فرضيه تكامل را جاری میكند؛ زيرا علم در مورد احتمال معجزه در خلقت انسان از خاك، نمیتواند اظهار نظر كند؛ چون علم تجربی فقط جنبه اثباتكنندگی دارد و نمیتواند محال بودن چنين نظريهای را اثبات كند.
يادآور میشود، مقاله «قرآن و رويكردهای جديد نظريه تكامل» به قلم ابراهيم كلانتری، عضور هئيت علمی دانشگاه الزهراء(س) و روحالله رضايی در شماره ششم مجله قرآن و علم به مديرمسئولی و سردبيری محمدعلی رضايیاصفهانی به همت مركز تحقيقات قرآن كريم المهدی(عج) منتشر شده است.
