دوری از اهل بيت(ع)؛ عامل دنيازدگی برخی از قرآنيان صدر اسلام
گروه انديشه: هنگامی كه برخی از مشاهير قراء قرآن در صدر اسلام، مفسر حقيقی و راستين قرآن را رها میكنند، دچار تفسير به رأی میشوند و با دور شدن از اهل بيت(ع)، دنيازده و آلوده به دنيا میشوند و اين آفتی است كه امروز هم ممكن است برخی از اهالی قرآن را تهديد كند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، پنجمين پيشنشست همايش «جامعه قرآنی، بصيرت؛ رسالتها و آسيبها» تحت عنوان «جامعه قرآنی در گذر تاريخ؛ راهبردهايی برای امروز»، عصر امروز چهارشنبه، چهارم ارديبهشتماه، با سخنرانی محمدحسين رجبیدوانی، عضو هيئت علمی دانشگاه امام حسين(ع) و پژوهشگر تاريخ اسلام در خبرگزاری ايكنا برگزار شد.
بنا بر اين گزارش، رجبی دوانی در ابتدای اين نشست با اشاره به اهتمام ويژه پيامبر اكرم(ص) به تعليم و تعلم قرآن از همان هنگام نزول قرآن كريم، عنوان كرد: پيامبر(ص) تشويق بسياری میكرد كه مسلمانان هم مفاهيم قرآن را دريابند، هم به تعاليم آن عمل كنند و هم ظاهر آيات قرآنی را حفظ بدارند و در حقيقت قرآن را در خود داشته باشند.
وی با اشاره به جنگ احد و شهادت عدهای از مسلمانان در اين جنگ گفت: پيامبر(ص) در هنگام دفن شهدای اسلام، شهدايی را مقدم میداشتند كه مقدار بيشتری قرآن را آموخته و حفظ كردهاند. بر اين اساس كسانی كه حامل و حافظ قرآن هستند بر كسانی كه اين گونه نيستند و حتی به شهادت رسيدهاند، برتری دارند.
رجبی دوانی با بيان اين كه در صدر اسلام توجه صرفاً به حفظ قرآن نبوده است، اظهار كرد: از دوره رسالت پيامبر(ص) گروهی با عنوان كاتبان وحی شناخته میشوند كه مأمور بودهاند برای باقی ماندن كلام الهی، علاوه بر حافظههای مردم، آن را از طريق كتابت حفظ كنند. در اين ميان در صدر همه اين افراد اميرالمؤمنين(ع) جای دارد و خلفای ثلاثه، زبير بن عوام، اُبی بن كعب، عبدالله بن سعد ابی سرح و بعد از فتح مكه معاويه بن ابی سفيان، عمرو بن عاص، زيد بن ثابت و افراد ديگری كه میبينيم در حوادث بعدی اسلام افراد مؤثری بودهاند.
وی كتابت وحی صرف را فضيلت خاصی ندانست و بيان كرد: اين گونه نبوده است كه پيامبر اكرم(ص) به خاطر سابقه ايمان و درجه اعتقادات و تقوای اين افراد آن ها در كتابت وحی به كار گرفته باشد، بلكه به دليل اين كه در جامعه عربی افراد با سواد و كسانی كه قادر به نوشتن باشند، بسيار محدود بودند، حضرت هر كسی را كه اسلام آورده بود و نوشتن میدانست، به عنوان كاتب وحی استفاده میكرد. لذا شما هم اميرالمؤمنين(ع) را میبينيد و هم معاويه بن ابی سفيان را كه در سال هشتم هجرت از ترس جان خود اسلام آورد.
اين محقق و پژوهشگر تاريخ اسلام در مقابل از قاری و حافظ بودن در عصر پيامبر(ص) به عنوان فضيلت ياد كرد و گفت: اگر كسی قرآن را به خوبی میآموخت و آن را برای متعلمان قرائت میكرد تا قرائت صحيح قرآن را بياموزند و با قرآن آشنا شوند و كسانی كه قرآن را حفظ میكردند و ديگران را تعليم میدادند، مورد توجه بود و ارزش محسوب میشد.
رجبی دوانی ادامه داد: البته قاريان و حافظانی بيشترين بهره را از اين فضيلت بردند كه از پيامبر الهی به درستی تبعيت كرده بودند و از راسخون در علم، يعنی اميرالمؤمنين(ع) و ائمه اطهار(ع)، قرآن را فراگرفتند و گرنه كسانی كه به خود و برداشت خود از قرآن اكتفا كردند، به بيراهه رفتند. براساس باور ما اگر بدون اتصال به اهل بيت(ع) بخواهند از قرآن بهره ببرند، نه تنها به اين مهم نائل نمیشوند بلكه دچار انحراف هم میشوند و قرآن آنها را لعنت میكند.
وی با بيان اينكه عمده مبلغان در صدر اسلام قاريان و حافظان قرآن بودهاند، اظهار كرد: اگر از پيامبر(ص) درخواست اعزام مبلغ برای ترويج اسلام میشد، اين مبلغين در كنار دانستن احكام و آداب اسلامی قطعاً میبايست در حفظ و قرائت قرآن، دستی میداشتند. نخستين موردی كه میبينيم حضرت برای مدتی گروهی از مسلمانان را از خود دور میكند و مطمئن است كه دچار اعوجاج نمیشوند، مسلمانانی هستند كه به سرپرستی جعفر بن ابی طالب، حافظ و قاری قرآن به حبشه مهاجرت میكنند و جعفر نيز با قرائت زيبايش، توطئه عمر بن عاص را در دربار حبشه با شكست مواجه كرد.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام حسين(ع) با اشاره به نمونه ديگری ادامه داد: در اولين آشنايی مردم مدينه با اسلام و در بيعت اول در عقبه كه از پيامبر درخواست ارسال مبلغی را دارند، پيامبر مصعب بن عمير را كه جوانی 19 ساله است، میفرستاد؛ در حالی كه میدانيم در ميان اعراب سن و سال بسيار مهم بود و شيوخ عرب از جوانان حسابی نمیبردند، مصعب به دليل اشرافی كه به قرآن دارد و حافظ و قاری قرآن است، پيامبر(ص) او را برای اين مهم میفرستد و موفق میشود كه بسياری از مردم مدينه را پيش از هجرت پيامبر(ص) به اين شهر مسلمان كند.
رجبی دوانی همچنين برای نشان دادن جايگاه پر اهميت قاريان و حافظان قرآن نزد پيامبر(ص) به حادثه بئر معونه اشاره كرد و گفت: در فاجعهای كه پيامبر(ص) را به شدت تكان داد، به نقلی 40 نفر و به نقلی 70 نفر از قاريان و حافظان قرآن كه برای تبليغ به صحرای نجد رفته بودند، در اثر خيانت رئيس قبيله بنی عامر قتل عام شدند و اين حادثه به قدری برای پيامبر(ص) سنگين بود كه تا مدتها برای عوامل اين جنايت لعنت و نفرين میفرستاد و اين نشاندهنده جايگاه و اهيمت بالا و والای قاری و حافظ قرآن در نزد پيامبر(ص) است.
وی در بخش ديگری از اين نشست به انحرافات برخی از مشاهير قراء قرآن اشاره كرد و در پاسخ به اين پرسش كه «چگونه گروهی از قاريان و حافظان قرآن، در حالی كه قرآن را در خود دارند، دچار اعوجاج میشوند؟» اظهار كرد: وقتی كه اين افراد از مسير الهی تعينشده توسط خود قرآن، قرآن را فرانمیگيرند و يا حاضر نيستند تفسير قرآن را از اهل آن بگيرند، اين گونه دچار اعوجاج میشوند.
اين محقق و پژوهشگر تاريخ اسلام افزود: اين افراد مفسر حقيقی و راستين قرآن را رها میكنند و بنابراين دچار تفسير به رأی میشوند و با برداشتهای غلط و نابهجای خود به گونهای دچار انحراف میشوند كه حاضر بودند قرآن را رها كنند و جانب باطل را بگيرند يا در حالی كه هنوز هم قرآن را علم كردهاند، اما به دليل دور شدن از اهل بيت(ع) دنيازده و آلوده به دنيا میشوند و اين آفتی است كه امروز هم ممكن است كه برخی از اهالی قرآن را تهديد كند.
وی در پايان، ضمن جمعبندی مباحث خود اظهار كرد: سه گروه از قرآنيون قابل ذكر است؛ گروهی از جامعه قرآنی صدر اسلام پس از رحلت پيامبر اكرم(ص) به پيروی از اهل بيت(ع) ادامه دادند و سعادت دنيا و آخرت را برای خود خريدند كه افرادی نظير حجر بن عدی از اين گروه به حساب میآيند. گروه ديگری از قرآنيون دچار اعوجاج شدند و به رغم حضور در عرصه سياسی، در مقابل ائمه اطهار(ع) قرار گرفتند.
وی ادامه داد: شبث بن ربعی از جمله افراد گروه دوم است كه فرمانده پيادگان عمربن سعد است و به مناسبت شهادت اباعبدالله(ع) مسجد خود را تعمير كرد كه امام صادق(ع) از آن مسجد با تعبير ملعون ياد كردند. همچنين در فتنه جمل، قاريان قرآن را میبينيم كه در رأس قائله قرار داشتند. گروه سوم نيز به ظاهر قرآن بسنده كردند و حفظ آنان بدون توجه به محتوای قرآن و به اصطلاح «لاينفع و لايضرّ» بود. بیطرفی اين گروه در واقع به ضرر اسلام تمام شد، زيرا مردم را به ظاهر قرآن دعوت میكرد كه همان خواست دولتهای جائر اموی و عباسی بود.
بنا بر اين گزارش، رجبی دوانی در ابتدای اين نشست با اشاره به اهتمام ويژه پيامبر اكرم(ص) به تعليم و تعلم قرآن از همان هنگام نزول قرآن كريم، عنوان كرد: پيامبر(ص) تشويق بسياری میكرد كه مسلمانان هم مفاهيم قرآن را دريابند، هم به تعاليم آن عمل كنند و هم ظاهر آيات قرآنی را حفظ بدارند و در حقيقت قرآن را در خود داشته باشند.
وی با اشاره به جنگ احد و شهادت عدهای از مسلمانان در اين جنگ گفت: پيامبر(ص) در هنگام دفن شهدای اسلام، شهدايی را مقدم میداشتند كه مقدار بيشتری قرآن را آموخته و حفظ كردهاند. بر اين اساس كسانی كه حامل و حافظ قرآن هستند بر كسانی كه اين گونه نيستند و حتی به شهادت رسيدهاند، برتری دارند.
رجبی دوانی با بيان اين كه در صدر اسلام توجه صرفاً به حفظ قرآن نبوده است، اظهار كرد: از دوره رسالت پيامبر(ص) گروهی با عنوان كاتبان وحی شناخته میشوند كه مأمور بودهاند برای باقی ماندن كلام الهی، علاوه بر حافظههای مردم، آن را از طريق كتابت حفظ كنند. در اين ميان در صدر همه اين افراد اميرالمؤمنين(ع) جای دارد و خلفای ثلاثه، زبير بن عوام، اُبی بن كعب، عبدالله بن سعد ابی سرح و بعد از فتح مكه معاويه بن ابی سفيان، عمرو بن عاص، زيد بن ثابت و افراد ديگری كه میبينيم در حوادث بعدی اسلام افراد مؤثری بودهاند.
وی كتابت وحی صرف را فضيلت خاصی ندانست و بيان كرد: اين گونه نبوده است كه پيامبر اكرم(ص) به خاطر سابقه ايمان و درجه اعتقادات و تقوای اين افراد آن ها در كتابت وحی به كار گرفته باشد، بلكه به دليل اين كه در جامعه عربی افراد با سواد و كسانی كه قادر به نوشتن باشند، بسيار محدود بودند، حضرت هر كسی را كه اسلام آورده بود و نوشتن میدانست، به عنوان كاتب وحی استفاده میكرد. لذا شما هم اميرالمؤمنين(ع) را میبينيد و هم معاويه بن ابی سفيان را كه در سال هشتم هجرت از ترس جان خود اسلام آورد.
اين محقق و پژوهشگر تاريخ اسلام در مقابل از قاری و حافظ بودن در عصر پيامبر(ص) به عنوان فضيلت ياد كرد و گفت: اگر كسی قرآن را به خوبی میآموخت و آن را برای متعلمان قرائت میكرد تا قرائت صحيح قرآن را بياموزند و با قرآن آشنا شوند و كسانی كه قرآن را حفظ میكردند و ديگران را تعليم میدادند، مورد توجه بود و ارزش محسوب میشد.
رجبی دوانی ادامه داد: البته قاريان و حافظانی بيشترين بهره را از اين فضيلت بردند كه از پيامبر الهی به درستی تبعيت كرده بودند و از راسخون در علم، يعنی اميرالمؤمنين(ع) و ائمه اطهار(ع)، قرآن را فراگرفتند و گرنه كسانی كه به خود و برداشت خود از قرآن اكتفا كردند، به بيراهه رفتند. براساس باور ما اگر بدون اتصال به اهل بيت(ع) بخواهند از قرآن بهره ببرند، نه تنها به اين مهم نائل نمیشوند بلكه دچار انحراف هم میشوند و قرآن آنها را لعنت میكند.
وی با بيان اينكه عمده مبلغان در صدر اسلام قاريان و حافظان قرآن بودهاند، اظهار كرد: اگر از پيامبر(ص) درخواست اعزام مبلغ برای ترويج اسلام میشد، اين مبلغين در كنار دانستن احكام و آداب اسلامی قطعاً میبايست در حفظ و قرائت قرآن، دستی میداشتند. نخستين موردی كه میبينيم حضرت برای مدتی گروهی از مسلمانان را از خود دور میكند و مطمئن است كه دچار اعوجاج نمیشوند، مسلمانانی هستند كه به سرپرستی جعفر بن ابی طالب، حافظ و قاری قرآن به حبشه مهاجرت میكنند و جعفر نيز با قرائت زيبايش، توطئه عمر بن عاص را در دربار حبشه با شكست مواجه كرد.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام حسين(ع) با اشاره به نمونه ديگری ادامه داد: در اولين آشنايی مردم مدينه با اسلام و در بيعت اول در عقبه كه از پيامبر درخواست ارسال مبلغی را دارند، پيامبر مصعب بن عمير را كه جوانی 19 ساله است، میفرستاد؛ در حالی كه میدانيم در ميان اعراب سن و سال بسيار مهم بود و شيوخ عرب از جوانان حسابی نمیبردند، مصعب به دليل اشرافی كه به قرآن دارد و حافظ و قاری قرآن است، پيامبر(ص) او را برای اين مهم میفرستد و موفق میشود كه بسياری از مردم مدينه را پيش از هجرت پيامبر(ص) به اين شهر مسلمان كند.
رجبی دوانی همچنين برای نشان دادن جايگاه پر اهميت قاريان و حافظان قرآن نزد پيامبر(ص) به حادثه بئر معونه اشاره كرد و گفت: در فاجعهای كه پيامبر(ص) را به شدت تكان داد، به نقلی 40 نفر و به نقلی 70 نفر از قاريان و حافظان قرآن كه برای تبليغ به صحرای نجد رفته بودند، در اثر خيانت رئيس قبيله بنی عامر قتل عام شدند و اين حادثه به قدری برای پيامبر(ص) سنگين بود كه تا مدتها برای عوامل اين جنايت لعنت و نفرين میفرستاد و اين نشاندهنده جايگاه و اهيمت بالا و والای قاری و حافظ قرآن در نزد پيامبر(ص) است.
وی در بخش ديگری از اين نشست به انحرافات برخی از مشاهير قراء قرآن اشاره كرد و در پاسخ به اين پرسش كه «چگونه گروهی از قاريان و حافظان قرآن، در حالی كه قرآن را در خود دارند، دچار اعوجاج میشوند؟» اظهار كرد: وقتی كه اين افراد از مسير الهی تعينشده توسط خود قرآن، قرآن را فرانمیگيرند و يا حاضر نيستند تفسير قرآن را از اهل آن بگيرند، اين گونه دچار اعوجاج میشوند.
اين محقق و پژوهشگر تاريخ اسلام افزود: اين افراد مفسر حقيقی و راستين قرآن را رها میكنند و بنابراين دچار تفسير به رأی میشوند و با برداشتهای غلط و نابهجای خود به گونهای دچار انحراف میشوند كه حاضر بودند قرآن را رها كنند و جانب باطل را بگيرند يا در حالی كه هنوز هم قرآن را علم كردهاند، اما به دليل دور شدن از اهل بيت(ع) دنيازده و آلوده به دنيا میشوند و اين آفتی است كه امروز هم ممكن است كه برخی از اهالی قرآن را تهديد كند.
وی در پايان، ضمن جمعبندی مباحث خود اظهار كرد: سه گروه از قرآنيون قابل ذكر است؛ گروهی از جامعه قرآنی صدر اسلام پس از رحلت پيامبر اكرم(ص) به پيروی از اهل بيت(ع) ادامه دادند و سعادت دنيا و آخرت را برای خود خريدند كه افرادی نظير حجر بن عدی از اين گروه به حساب میآيند. گروه ديگری از قرآنيون دچار اعوجاج شدند و به رغم حضور در عرصه سياسی، در مقابل ائمه اطهار(ع) قرار گرفتند.
وی ادامه داد: شبث بن ربعی از جمله افراد گروه دوم است كه فرمانده پيادگان عمربن سعد است و به مناسبت شهادت اباعبدالله(ع) مسجد خود را تعمير كرد كه امام صادق(ع) از آن مسجد با تعبير ملعون ياد كردند. همچنين در فتنه جمل، قاريان قرآن را میبينيم كه در رأس قائله قرار داشتند. گروه سوم نيز به ظاهر قرآن بسنده كردند و حفظ آنان بدون توجه به محتوای قرآن و به اصطلاح «لاينفع و لايضرّ» بود. بیطرفی اين گروه در واقع به ضرر اسلام تمام شد، زيرا مردم را به ظاهر قرآن دعوت میكرد كه همان خواست دولتهای جائر اموی و عباسی بود.
