تلقی مشاركت اجتماعی و سياسی به عنوان ضامن بقای اجتماع در اسلام
گروه انديشه: اديان الهی به ويژه اسلام، در اهميت و ضرورت مشاركت اجتماعی توصيهها و راهكارهای بسياری ارائه نموده و بر آن تأكيد داشتند و آن را ضامن بقای اجتماعی دانستند، زيرا جامعه پويا هميشه بيدار است و از همه ابعاد زندگی خود آگاه است.
سيدمهدی محدثقمی، عضو كارگروه تحول علوم انسانی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان مطالبی در باب مشاركت اجتماعی و سياسی پرداخت و اظهار كرد: اصولا در همه جوامع اوضاع چنان است كه آحاد مردم رغبت به فعاليتهای اجتماعی ندارند، بلكه شايد بين 30 تا 35 درصد از افراد جامعه علاقهمند به حضور در مسائل سياسی و اجتماعی هستند و مابقی افراد خاكستری هستند.
وی افزود: يكی از مباحث مهم در حوزههای علوم و فلسفه سياسی، مسئله مشاركت در عرصههای فعاليتهای اجتماعی است. قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران نيز اين حق را در موارد گوناگون مانند انتخاب رئيس جمهور، خبرگان رهبری ، نمايندگان مجلس شورای اسلامی و شوراها آشكار میسازد و نظريههای توسعه، مشاركت را يكی از شاخصهای توسعه میشمارند.
محدث گفت: نگاهی به كشورهای توسعهيافته نشان میدهد كه مردم اين جوامع در برابر سرنوشت سياسی ـ اجتماعی خويش، منفعل و بیتفاوت نيستند. در صدر اسلام نيز مشاركت بیدريغ مسلمانان دلباخته سبب گسترش و توسعه اسلام شد. مشاركت مردم، افزون بر حوزه داخلی، در بعد بينالمللی و سياست خارجی نيز بسيار حايز اهميت است.
وی ادامه داد: به نظر میرسد اخلاق، مسائل سياسی و اجتماعی سه ركن اساسی حضور مردم در عرصه فعاليت اجتماعی و سياسی است. سياست از منظر غرب و به تبع آن در اذهان عمومی يعنی دروغگويی، نيرنگ ، فريب و ... كه با الهام از ديدگاه ماكياوليسم در جامعه رواج يافته است، اما در دين مبين اسلام و انديشه مولی اميرالمؤمنين حضرت علی(ع) سياست يعنی تدبير و دور انديشی، آيندهنگری ژرفانديشی و... كه اين نگاه نه تنها منافاتی با اخلاق ندارد، بلكه اين امر مكمل اخلاق و آداب اسلامی است.
عضوكارگروه تحول علوم انسانی با ذكر حديث نبوی(ص) افزود: هر مسلمان بايد چه در امور شخصی چه در امور اجتماعی دارای تدبير همراه با اخلاق و ادب اسلامی باشد. در حديثی از پيامبر گرامی(ص) نقل شده است كه «مَن اَصبَحَ وَ لَم یَهتمَّ بِاُمورِ المُسلمينَ فَلَيسَ بمُسلِمٍ وَ مَن رَجُلاً یُنادِی يا لَلمُسلَمينَ فَلَم یُجبِهُ فَلَيسَ بِمُسلِمٍ؛ هركس شب را سحر كند و به كارهای مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نيست و هركسی بشنود مسلمانی فريادرس میطلبد و او را كمك نكند، مسلمان نيست»؛ بر اساس اين حديث بايد انسانها در امور جامعه مشاركت فراگير اشته باشند.
وی افزود: اديان الهی به ويژه اسلام، در اهميت و ضرورت مشاركت اجتماعی توصيهها و راهكارهای بسياری ارائه نموده و بر آن تأكيد داشتند و آن را ضامن بقای اجتماعی دانستند. حضرت علی(ع) در نامهای از مردم مصر میخواهد كه صحنه را ترك نكنند. زيرا «و انّ أخا الحَربِ الأرقُ ، مَن نامَ یُنَم عنهُ؛ مرد جنگجو بيدار است و جنگ و جهاد با خوابيدن و كنارهگيری از صحنهها تناسب ندارد». جامعه پويا هميشه بيدار است و از همه ابعاد زندگی خود آگاه است. چنين جامعهای میداند كه در داخل چه میگذرد و چه بايد بشود و میداند كه از خارج چه میآيد كه نبايد بيايد.
محدث ادامه داد: زندگی فراز و نشيبهای فراوانی دارد؛ انسان در مواردی آنقدر خود را در اوج میبيند كه هيچ پرندهای را رقيب خود در اوجگيری تا آسمانهای آمال و آرزوها نديده و هيچ قلهای را دور از دسترس نمیپندارد و گاه خود را آنچنان سرخورده و خودباخته میيابد كه گويی دنيا به پايان رسيده و چارهای جز مرگ برای رهايی از اين مشكلات بر او نيست، ولی هيچكدام از اين پندارها صحيح نيستند، چون انسان هر قدر هم اوج گرفته باشد، باز افقهايی هست كه هنوز تا رسيدن به آنها فرسنگها راه بايد پيمود.
وی افزود: انسان بايد از اين نكته غافل نباشد كه هنوز راههايی وجود دارد كه میتواند او را از اين دريای غم به ساحلی امن رهنمون گردد. لذا بايد بر اين باور بود كه حقيقتا هيچ بنبستی وجود ندارد. فقط اگر تو بخواهی دامن همت به كمر زده و به حكم وصيت امام علی(ع) كارهای خير را به مدد يكديگر انجام دهيد.
وی در ادامه گفت: اكنون كه دهه چهارم انقلاب است و اين دهه توسط رهبر فرزانه انقلاب دهه پيشرفت و عدالت و معنويت نامگذاری شده است. میتوان در يك حركت بسيجیوار و علمی در قالب توسعه پايدار و همهجانبه و با نظر متخصصان، اگر چه ديرهنگام، اما اقدامات اساسی را در دستور كار قرار داد.
وی افزود: يكی از مباحث مهم در حوزههای علوم و فلسفه سياسی، مسئله مشاركت در عرصههای فعاليتهای اجتماعی است. قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران نيز اين حق را در موارد گوناگون مانند انتخاب رئيس جمهور، خبرگان رهبری ، نمايندگان مجلس شورای اسلامی و شوراها آشكار میسازد و نظريههای توسعه، مشاركت را يكی از شاخصهای توسعه میشمارند.
محدث گفت: نگاهی به كشورهای توسعهيافته نشان میدهد كه مردم اين جوامع در برابر سرنوشت سياسی ـ اجتماعی خويش، منفعل و بیتفاوت نيستند. در صدر اسلام نيز مشاركت بیدريغ مسلمانان دلباخته سبب گسترش و توسعه اسلام شد. مشاركت مردم، افزون بر حوزه داخلی، در بعد بينالمللی و سياست خارجی نيز بسيار حايز اهميت است.
وی ادامه داد: به نظر میرسد اخلاق، مسائل سياسی و اجتماعی سه ركن اساسی حضور مردم در عرصه فعاليت اجتماعی و سياسی است. سياست از منظر غرب و به تبع آن در اذهان عمومی يعنی دروغگويی، نيرنگ ، فريب و ... كه با الهام از ديدگاه ماكياوليسم در جامعه رواج يافته است، اما در دين مبين اسلام و انديشه مولی اميرالمؤمنين حضرت علی(ع) سياست يعنی تدبير و دور انديشی، آيندهنگری ژرفانديشی و... كه اين نگاه نه تنها منافاتی با اخلاق ندارد، بلكه اين امر مكمل اخلاق و آداب اسلامی است.
عضوكارگروه تحول علوم انسانی با ذكر حديث نبوی(ص) افزود: هر مسلمان بايد چه در امور شخصی چه در امور اجتماعی دارای تدبير همراه با اخلاق و ادب اسلامی باشد. در حديثی از پيامبر گرامی(ص) نقل شده است كه «مَن اَصبَحَ وَ لَم یَهتمَّ بِاُمورِ المُسلمينَ فَلَيسَ بمُسلِمٍ وَ مَن رَجُلاً یُنادِی يا لَلمُسلَمينَ فَلَم یُجبِهُ فَلَيسَ بِمُسلِمٍ؛ هركس شب را سحر كند و به كارهای مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نيست و هركسی بشنود مسلمانی فريادرس میطلبد و او را كمك نكند، مسلمان نيست»؛ بر اساس اين حديث بايد انسانها در امور جامعه مشاركت فراگير اشته باشند.
وی افزود: اديان الهی به ويژه اسلام، در اهميت و ضرورت مشاركت اجتماعی توصيهها و راهكارهای بسياری ارائه نموده و بر آن تأكيد داشتند و آن را ضامن بقای اجتماعی دانستند. حضرت علی(ع) در نامهای از مردم مصر میخواهد كه صحنه را ترك نكنند. زيرا «و انّ أخا الحَربِ الأرقُ ، مَن نامَ یُنَم عنهُ؛ مرد جنگجو بيدار است و جنگ و جهاد با خوابيدن و كنارهگيری از صحنهها تناسب ندارد». جامعه پويا هميشه بيدار است و از همه ابعاد زندگی خود آگاه است. چنين جامعهای میداند كه در داخل چه میگذرد و چه بايد بشود و میداند كه از خارج چه میآيد كه نبايد بيايد.
محدث ادامه داد: زندگی فراز و نشيبهای فراوانی دارد؛ انسان در مواردی آنقدر خود را در اوج میبيند كه هيچ پرندهای را رقيب خود در اوجگيری تا آسمانهای آمال و آرزوها نديده و هيچ قلهای را دور از دسترس نمیپندارد و گاه خود را آنچنان سرخورده و خودباخته میيابد كه گويی دنيا به پايان رسيده و چارهای جز مرگ برای رهايی از اين مشكلات بر او نيست، ولی هيچكدام از اين پندارها صحيح نيستند، چون انسان هر قدر هم اوج گرفته باشد، باز افقهايی هست كه هنوز تا رسيدن به آنها فرسنگها راه بايد پيمود.
وی افزود: انسان بايد از اين نكته غافل نباشد كه هنوز راههايی وجود دارد كه میتواند او را از اين دريای غم به ساحلی امن رهنمون گردد. لذا بايد بر اين باور بود كه حقيقتا هيچ بنبستی وجود ندارد. فقط اگر تو بخواهی دامن همت به كمر زده و به حكم وصيت امام علی(ع) كارهای خير را به مدد يكديگر انجام دهيد.
وی در ادامه گفت: اكنون كه دهه چهارم انقلاب است و اين دهه توسط رهبر فرزانه انقلاب دهه پيشرفت و عدالت و معنويت نامگذاری شده است. میتوان در يك حركت بسيجیوار و علمی در قالب توسعه پايدار و همهجانبه و با نظر متخصصان، اگر چه ديرهنگام، اما اقدامات اساسی را در دستور كار قرار داد.
