پرداخت ماليات خمس به دولت استقلال حوزه را زير سؤال میبرد
گروه اقتصاد: نبايد فكر كرد كه هميشه نظام مرجعيت و حاكميت مانند اين سالها و حال حاضر روابط حسنه و سازگاری دارند و به هر حال هر حكومت نوساناتی دارد و بعضا ممكن است استقلال حوزهها گرفته شود؛ در حال حاضر خمس تا حد زيادی از زير سؤال رفتن اين استقلال جلوگيری میكند.
حجتالاسلام والمسلمين سيدضياءالدين كياءالحسينی، محقق و عضو هيئت علمی دانشگاه مفيد قم، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، درباره اينكه تأمين هزينههای جامعه صرفا با مالياتهای اسلامی اخذ شده تا چه حد به واقعيت نزديك است، گفت: نمیشود صرفا با مالياتهای اسلامی كشور را اداره كرد و اين ديدگاه ناشی از تعصب دينی است، خود بنده هم به عنوان يك روحانی تعصب دينی دارم اما بايد در مواجهه با مسائل واقعبين باشيم. طی يك مطالعه پژوهشی متوجه شديم كه كل مبلغ زكات اخذ شده اعم از زكات اموال و فطره طی بيست و پنج سال پس از انقلاب، تأمين كننده نياز غذايی مستمندان و اقشار ضعيف كشور نيست.
وی افزود: به عبارت ديگر حتی اگر بر اساس فقه شيعه همه موارد نهگانه زكات اخذ شود و اين وجوه فقط صرف معيشت غذايی فقرای جامعه بشود، باز هم ناكافی است. آيا واقعا میتوان صرفا با اين مبلغ هزينههای مالی كشور را برطرف كرد و ماليات متعارف را كنار گذاشت؟ محاسبات نشان میدهد كه اين كار لااقل در حال حاضر ناشدنی است. مگر اينكه مسيرهای اخذ ماليات تغيير كند، يعنی يا مراجع عظام اعلام كنند كه زكات به اموالی غير از اموال نهگانه نيز تعلق میگيرد يا اينكه قرائت از ماليات را تغيير دهيم.
حجت الاسلام كياءالحسينی در پاسخ به اين سؤال كه اصرار بر مكفی بودن ماليات اسلامی برای اداره كشور، چه چالشهايی ايجاد میكند، اظهار كرد: بنده يك يا دو سال پيش طی يك نظرسنجی كه بيست شاخص در آن تعريف شده بود، از صاحبنظران پرسيدم كه اگر ماليات خمس به حكومت داده شود چه مشكلات احتمالی پيش میآيد و جالب اينجاست كه حدود هشتاد درصد از پاسخدهندگان اولين و مهمترين چالش اين اتفاق را مخدوش كردن استقلال حوزهها و نظام مرجعيت میدانستند.
وی در ادامه تصريح كرد: نبايد فكر كرد كه هميشه نظام مرجعيت و حاكميت مانند اين سالها و حال حاضر سازگاری دارند و به هر حال هر حكومت نوساناتی دارد. اگر استقلال حوزهها گرفته شود چه چيز برای آنها میماند؟ در حال حاضر خمس تا حد زيادی از زير سؤال رفتن اين استقلال جلوگيری میكند. ضمن اينكه طبق محاسبات انجام شده توسط بنده و بعضی محققين بر روی دهه هشتاد شمسی، اگر خمس در يك حالت بسيار ايدهآل اخذ شود میتواند همتراز ماليات بر درآمد باشد اما آيا همه ماليات و هزينههای دولت صرفا با ماليات بر درآمد تأمين میشود؟ اين در حالی است كه دولت بيشتر هزينههايش را از درآمدهای نفتی تأمين میكند.
نويسنده كتاب «جايگاه مالياتهای اسلامی و متعارف و ارتباط متقابل آنها» در بيان اينكه درآمدهای نفتی دولت را از پرداختن به ايجاد يك نظام مالياتی منسجم كه ضمانت اجرايی دارد بازداشته است گفت: وقتی دولت بيشتر هزينههايش را از طريق انفال تأمين كند بر روی ماليات و درآمدهای مالياتی آنطور كه بايد سرمايهگذاری نمیكند و اين كار تبعات فراوانی برای كشور در پی دارد و به نحوی نتيجهاش همين اوضاعی میشود كه در اين چند سال به وجود آمده است.
وی يكی از نتايج پرداخت ماليات از سوی همه مؤديان را پاسخگويی اقتصادی بيشتر دولت دانست و افزود: در اثر اتكای دولت در تأمين هزينهها به انفال، پاسخگوييش به مردم كم میشود زيرا زمانی كه همه مردم ماليات كه مقدار آن مشخص است بپردازند، دولت بايد در هزينهكردن اين درآمدهای مالياتی پاسخگو باشد اما در مورد انفال مانند درآمدهای نفتی شايد اصلا مردم جامعه مقدار اين درآمدها و اينكه صرف چه چيزهايی میشود را ندانند.
استاد دانشگاه مفيد قم ضمن تأييد كاهش ميزان ماليات اسلامی خمس در سالهای اخير اظهار كرد: پايين آمدن درآمد مردم در كاهش ماليات اسلامی از جمله خمس تأثير دارد. طبيعتا خمس شامل طبقات كمدرآمد نمیشود. مطالعاتی كه بر روی بيست سال ابتدايی پس از انقلاب انجام دادم نشان میداد كه دهكهای اول تا ششم مشمول پرداخت خمس نيستند و به دهكهای هفتم به بعد خمس تعلق میگيرد. اما در حال حاضر با توجه به شرايط اقتصادی فعلی و سختیها و كمبودهايی كه فشارهای اقتصادی از جمله تحريمها ايجاد كرده است، طبعا با پايين آمدن قدرت اقتصادی مردم اين تقسيمبندی دچار تغييراتی شده است.
حجت الاسلام كياءالحسينی همچنين در پاسخ به اين پرسش كه چرا بعضی از ثروتمندان و افراد واجد شرايط پرداخت خمس، به اين تكليف شرعی عمل نمیكنند و آيا میتوان گفت فرهنگ پرداخت خمس در كشور رو به فراموشی است، گفت: شايد يكی از اين دلايل سياستهای اقتصادی غلطی باشد كه در سالهای اخير اعمال شده است. نمیتوان گفت اين فرهنگ در حال فراموش شدن است، اما به دلايلی مسير پرداخت خمس تغيير كرده و مؤديان خمس وجوهشان را مستقيم و برای آنچه كه خودشان تشخيص میدهند، هزينه میكنند.
وی افزود: به عبارت ديگر حتی اگر بر اساس فقه شيعه همه موارد نهگانه زكات اخذ شود و اين وجوه فقط صرف معيشت غذايی فقرای جامعه بشود، باز هم ناكافی است. آيا واقعا میتوان صرفا با اين مبلغ هزينههای مالی كشور را برطرف كرد و ماليات متعارف را كنار گذاشت؟ محاسبات نشان میدهد كه اين كار لااقل در حال حاضر ناشدنی است. مگر اينكه مسيرهای اخذ ماليات تغيير كند، يعنی يا مراجع عظام اعلام كنند كه زكات به اموالی غير از اموال نهگانه نيز تعلق میگيرد يا اينكه قرائت از ماليات را تغيير دهيم.
حجت الاسلام كياءالحسينی در پاسخ به اين سؤال كه اصرار بر مكفی بودن ماليات اسلامی برای اداره كشور، چه چالشهايی ايجاد میكند، اظهار كرد: بنده يك يا دو سال پيش طی يك نظرسنجی كه بيست شاخص در آن تعريف شده بود، از صاحبنظران پرسيدم كه اگر ماليات خمس به حكومت داده شود چه مشكلات احتمالی پيش میآيد و جالب اينجاست كه حدود هشتاد درصد از پاسخدهندگان اولين و مهمترين چالش اين اتفاق را مخدوش كردن استقلال حوزهها و نظام مرجعيت میدانستند.
وی در ادامه تصريح كرد: نبايد فكر كرد كه هميشه نظام مرجعيت و حاكميت مانند اين سالها و حال حاضر سازگاری دارند و به هر حال هر حكومت نوساناتی دارد. اگر استقلال حوزهها گرفته شود چه چيز برای آنها میماند؟ در حال حاضر خمس تا حد زيادی از زير سؤال رفتن اين استقلال جلوگيری میكند. ضمن اينكه طبق محاسبات انجام شده توسط بنده و بعضی محققين بر روی دهه هشتاد شمسی، اگر خمس در يك حالت بسيار ايدهآل اخذ شود میتواند همتراز ماليات بر درآمد باشد اما آيا همه ماليات و هزينههای دولت صرفا با ماليات بر درآمد تأمين میشود؟ اين در حالی است كه دولت بيشتر هزينههايش را از درآمدهای نفتی تأمين میكند.
نويسنده كتاب «جايگاه مالياتهای اسلامی و متعارف و ارتباط متقابل آنها» در بيان اينكه درآمدهای نفتی دولت را از پرداختن به ايجاد يك نظام مالياتی منسجم كه ضمانت اجرايی دارد بازداشته است گفت: وقتی دولت بيشتر هزينههايش را از طريق انفال تأمين كند بر روی ماليات و درآمدهای مالياتی آنطور كه بايد سرمايهگذاری نمیكند و اين كار تبعات فراوانی برای كشور در پی دارد و به نحوی نتيجهاش همين اوضاعی میشود كه در اين چند سال به وجود آمده است.
وی يكی از نتايج پرداخت ماليات از سوی همه مؤديان را پاسخگويی اقتصادی بيشتر دولت دانست و افزود: در اثر اتكای دولت در تأمين هزينهها به انفال، پاسخگوييش به مردم كم میشود زيرا زمانی كه همه مردم ماليات كه مقدار آن مشخص است بپردازند، دولت بايد در هزينهكردن اين درآمدهای مالياتی پاسخگو باشد اما در مورد انفال مانند درآمدهای نفتی شايد اصلا مردم جامعه مقدار اين درآمدها و اينكه صرف چه چيزهايی میشود را ندانند.
استاد دانشگاه مفيد قم ضمن تأييد كاهش ميزان ماليات اسلامی خمس در سالهای اخير اظهار كرد: پايين آمدن درآمد مردم در كاهش ماليات اسلامی از جمله خمس تأثير دارد. طبيعتا خمس شامل طبقات كمدرآمد نمیشود. مطالعاتی كه بر روی بيست سال ابتدايی پس از انقلاب انجام دادم نشان میداد كه دهكهای اول تا ششم مشمول پرداخت خمس نيستند و به دهكهای هفتم به بعد خمس تعلق میگيرد. اما در حال حاضر با توجه به شرايط اقتصادی فعلی و سختیها و كمبودهايی كه فشارهای اقتصادی از جمله تحريمها ايجاد كرده است، طبعا با پايين آمدن قدرت اقتصادی مردم اين تقسيمبندی دچار تغييراتی شده است.
حجت الاسلام كياءالحسينی همچنين در پاسخ به اين پرسش كه چرا بعضی از ثروتمندان و افراد واجد شرايط پرداخت خمس، به اين تكليف شرعی عمل نمیكنند و آيا میتوان گفت فرهنگ پرداخت خمس در كشور رو به فراموشی است، گفت: شايد يكی از اين دلايل سياستهای اقتصادی غلطی باشد كه در سالهای اخير اعمال شده است. نمیتوان گفت اين فرهنگ در حال فراموش شدن است، اما به دلايلی مسير پرداخت خمس تغيير كرده و مؤديان خمس وجوهشان را مستقيم و برای آنچه كه خودشان تشخيص میدهند، هزينه میكنند.
