نقد و بررسی قرآنپژوهی مستشرقين/12
«رژی بلاشر» علیرغم روش معتدل خود دچار توهمات استشراقی است
گروه انديشه: رژی بلاشر مستشرقی زبانشناس و حقوقدان است؛ يعنی به زبان عربی مسلط بوده و درباره قرآن مسائلی مطرح كرده است و گاهی جلوی برخی از تندیها و برخی از داوریهای غيرعالمانه شرقشناسان را گرفته است؛ اما به نظرمیرسد خود بلاشر دچار همان ابهامات و اشكالات شده است.
حجتالاسلام والمسلمين عبدالكريم بهجتپور، مدرس حوزه و دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به بيان مطالبی درباره معرفی و نقد كتاب «در آستانه قرآن» اثر رژی بلاشر پرداخت و عنوان كرد: «رژی بلاشر» مستشرقی زبانشناس و حقوقدان است؛ يعنی به زبان عربی مسلط بوده و پيرامون قرآن مسائلی مطرح كرده است و گاهی جلوی برخی از تندیها و برخی از داوریهای غيرعالمانه شرقشناسان را گرفته است؛ اما به نظر میرسد خود بلاشر دچار همان ابهامات و اشكالات شده است.
وی افزود: ديگر شرقشناسان به اصطلاح گرفتار نظرات او شدهاند و در واقع میتوان گفت ايشان سعی كرده است كه از ساير شرقشناسان معتدلتر رفتار كند، اما گرفتار همان آسيبهای جريان كلی شرقشناسی در دوره اخير بوده است. اگر ما شروع جريان تاريخ قرآن را تئودور نولدكه در نظر بگيريم و به سمت ريچاردبل و تریوات بياييم، احساس میشود مطالبی كه رژی بلاشر گفته است، علیرغم بعضی از تندیهايی كه بيان او دارد، مطالبی را مطرح كرده است كه در مجموع ديگر شرقشناسان در مباحث مختلفشان مطرح كردهاند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: بهعنوان مثال بلاشر در پاسخ به اين پرسش كه آيا پيغمبر(ص) با سواد بوده است يا خير؟ اصرار دارد كه بر اساس شش شاهد ثابت بكند كه پيغمبر اسلام(ص) سواد داشته است، اما به هر دليل ننوشته است؛ برای اينكه بگويد چرا پيغمبر(ص) مطلبی ننوشته است، يكی دو انگيزه برای عدم نگارش بيان كرده است كه انگيزهای بسيار سخيفی است. مثلا يكی از دعاوی اين است كه پيغمبر(ص) خواسته است به اين وسيله ثابت كند كه بين او و بين عموم مردم يا صحابه كه كاتبان او هستند، يك فاصله مقامی و جايگاهی وجود دارد و اگر خودش مینوشت آن شان بزرگ را برای خودش رعايت نكرده است.
نويسنده «همگام با وحی» عنوان كرد: ادعای ديگر او اين است كه پيامبر(ص) به اين دليل خود به كتابت نپرداخته است كه بعدها اگر در میخواستند دورههای بعد نسخهنگاران و كسانی كه به خط مسلط هستند، نسخههای مكتوب ايشان مقايسه كنند، با ناراستی و نااستواری رسمالخط و ضعف پيغمبر(ص) روبه رو میشدند، يعنی بلاشر براساس يك توهم پيغمبر(ص) را باسواد قلمداد میكند و اصرار میكند كه واژه «امی» در قرآن يعنی بتپرست يا كفرجو و غير از اين هم قرآن معنايی برای عموم ندارد و مسلمانان و اهل لغت را تخطئه میكند.
مدرس حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: با اينكه واژه «ام» يعنی مادر و واژه «امی» يعنی منصوب به مادر، اين معنی را در خود قرآن كريم هم میتوانيم در مواردی نشان بدهيم كه قرآن واژه «امی» را به كار برده است و قطعا به معنای آدم بیسواد است. وقتی در قرآن به برخی از همين يهوديان اشاره میشود، میفرمايد همين يهودهای غافل در مكه و مدينه امی هستند.
وی گفت: در قرآن اشاره میشود كه اين يهوديان از كتاب آسمانی از دين خود جز يك آرزو و حرفهای مختصر و بی سر و ته دستشان نيست و اين به آن معنا است كه در واقع مسيحیها و يهودیها بی سواد يا كم سواد هستند؛ در اينجا امی نمیتواند كافركيش باشد و با وجود چنين صراحتی در آيات قرآن، جناب ايشان مدعی میشود كه واژه امی در هر جا كه به كار رفته است، معنی بتپرست میدهد.
بهجتپور گفت: بلاشر براساس اين مبنا چند شاهد را هم برای خود دستو پا میكند و میگويد هر چند مسلمانان گفتهاند امی يعنی بیسواد و ناخوانا، اين معنا غلط است و همه جهل دارند و اشتباه میكنند و نظر خودش را تحكيم میكند؛ همچنين در رابطه با قرآن اظهار نظر میكند كه قابل اثبات نيست و نتيجه میگيرد كه پيغمبر(ص) میتوانست بنويسد، اما ننوشت و اين بهخاطر اين بود كه بگويد من بزرگ هستم و ديگران بايد نوشتههای من را بخوانند يا مثلا فرض بفرمايد میترسيد در آينده نارسائی خط و قلم پيغمبر(ص) و سواد او اثبات شود كه از اين دست مشكلات در كتاب «در آستانه قرآن» فراوان وجود دارد.
اين پژوهشگر عرصه قرآن و حديث در پاسخ به اين پرسش كه آيا تابه حال نقدی هم بر كتاب بلاشر نوشته شده است يا خير گفت: مرحوم راميار در كتاب «تاريخ قرآن» در برخی از موارد اشكالاتی بر رژی بلاشر دارد، يعنی بهطور مثال وقتی رژی بلاشر میگويد كه چهل نفر را بگويند كه كاتب پيغمبر(ص) هستند و طيفهای متعددی را از مردم نام میبرد، سوء ظن تشريفاتی بودن اين كلام آشكار میشود. آقای راميار در بحث مربوط به كاتبانشان جواب اين نكته را میدهد.
وی افزود: بلاشر برای نمونه از اين كاتبان عبدالله ابن ابی صرح را نام میبرد كه دارايی كافی نداشته است يا مثلا ايشان مرتد شده بود. ممكن است نوشتههای به جا مانده از او دارای غلط باشد كه راميار اين نكته را جواب میدهد؛ آقای رژی بلاشر مورد توجه نويسندگانی مثل آقای حجتی در «پژوهشی در تاريخ قرآن» بوده است شرقشناسانی مثل عمر رضوان در تاريخ استشراق اين نكات را مورد توجه قرار میدهند.
بهجتپور در پايان گفت: كتاب رژی بلاشر معمولا مورد توجه محققان است و پاسخ آن را پژوهشگران دادهاند ولی بهعنوان مستقل كسی كتاب «در آستانه قرآن» را از ابتدا تا انتها مورد نقد قرار نداده است.
وی افزود: ديگر شرقشناسان به اصطلاح گرفتار نظرات او شدهاند و در واقع میتوان گفت ايشان سعی كرده است كه از ساير شرقشناسان معتدلتر رفتار كند، اما گرفتار همان آسيبهای جريان كلی شرقشناسی در دوره اخير بوده است. اگر ما شروع جريان تاريخ قرآن را تئودور نولدكه در نظر بگيريم و به سمت ريچاردبل و تریوات بياييم، احساس میشود مطالبی كه رژی بلاشر گفته است، علیرغم بعضی از تندیهايی كه بيان او دارد، مطالبی را مطرح كرده است كه در مجموع ديگر شرقشناسان در مباحث مختلفشان مطرح كردهاند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: بهعنوان مثال بلاشر در پاسخ به اين پرسش كه آيا پيغمبر(ص) با سواد بوده است يا خير؟ اصرار دارد كه بر اساس شش شاهد ثابت بكند كه پيغمبر اسلام(ص) سواد داشته است، اما به هر دليل ننوشته است؛ برای اينكه بگويد چرا پيغمبر(ص) مطلبی ننوشته است، يكی دو انگيزه برای عدم نگارش بيان كرده است كه انگيزهای بسيار سخيفی است. مثلا يكی از دعاوی اين است كه پيغمبر(ص) خواسته است به اين وسيله ثابت كند كه بين او و بين عموم مردم يا صحابه كه كاتبان او هستند، يك فاصله مقامی و جايگاهی وجود دارد و اگر خودش مینوشت آن شان بزرگ را برای خودش رعايت نكرده است.
نويسنده «همگام با وحی» عنوان كرد: ادعای ديگر او اين است كه پيامبر(ص) به اين دليل خود به كتابت نپرداخته است كه بعدها اگر در میخواستند دورههای بعد نسخهنگاران و كسانی كه به خط مسلط هستند، نسخههای مكتوب ايشان مقايسه كنند، با ناراستی و نااستواری رسمالخط و ضعف پيغمبر(ص) روبه رو میشدند، يعنی بلاشر براساس يك توهم پيغمبر(ص) را باسواد قلمداد میكند و اصرار میكند كه واژه «امی» در قرآن يعنی بتپرست يا كفرجو و غير از اين هم قرآن معنايی برای عموم ندارد و مسلمانان و اهل لغت را تخطئه میكند.
مدرس حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: با اينكه واژه «ام» يعنی مادر و واژه «امی» يعنی منصوب به مادر، اين معنی را در خود قرآن كريم هم میتوانيم در مواردی نشان بدهيم كه قرآن واژه «امی» را به كار برده است و قطعا به معنای آدم بیسواد است. وقتی در قرآن به برخی از همين يهوديان اشاره میشود، میفرمايد همين يهودهای غافل در مكه و مدينه امی هستند.
وی گفت: در قرآن اشاره میشود كه اين يهوديان از كتاب آسمانی از دين خود جز يك آرزو و حرفهای مختصر و بی سر و ته دستشان نيست و اين به آن معنا است كه در واقع مسيحیها و يهودیها بی سواد يا كم سواد هستند؛ در اينجا امی نمیتواند كافركيش باشد و با وجود چنين صراحتی در آيات قرآن، جناب ايشان مدعی میشود كه واژه امی در هر جا كه به كار رفته است، معنی بتپرست میدهد.
بهجتپور گفت: بلاشر براساس اين مبنا چند شاهد را هم برای خود دستو پا میكند و میگويد هر چند مسلمانان گفتهاند امی يعنی بیسواد و ناخوانا، اين معنا غلط است و همه جهل دارند و اشتباه میكنند و نظر خودش را تحكيم میكند؛ همچنين در رابطه با قرآن اظهار نظر میكند كه قابل اثبات نيست و نتيجه میگيرد كه پيغمبر(ص) میتوانست بنويسد، اما ننوشت و اين بهخاطر اين بود كه بگويد من بزرگ هستم و ديگران بايد نوشتههای من را بخوانند يا مثلا فرض بفرمايد میترسيد در آينده نارسائی خط و قلم پيغمبر(ص) و سواد او اثبات شود كه از اين دست مشكلات در كتاب «در آستانه قرآن» فراوان وجود دارد.
اين پژوهشگر عرصه قرآن و حديث در پاسخ به اين پرسش كه آيا تابه حال نقدی هم بر كتاب بلاشر نوشته شده است يا خير گفت: مرحوم راميار در كتاب «تاريخ قرآن» در برخی از موارد اشكالاتی بر رژی بلاشر دارد، يعنی بهطور مثال وقتی رژی بلاشر میگويد كه چهل نفر را بگويند كه كاتب پيغمبر(ص) هستند و طيفهای متعددی را از مردم نام میبرد، سوء ظن تشريفاتی بودن اين كلام آشكار میشود. آقای راميار در بحث مربوط به كاتبانشان جواب اين نكته را میدهد.
وی افزود: بلاشر برای نمونه از اين كاتبان عبدالله ابن ابی صرح را نام میبرد كه دارايی كافی نداشته است يا مثلا ايشان مرتد شده بود. ممكن است نوشتههای به جا مانده از او دارای غلط باشد كه راميار اين نكته را جواب میدهد؛ آقای رژی بلاشر مورد توجه نويسندگانی مثل آقای حجتی در «پژوهشی در تاريخ قرآن» بوده است شرقشناسانی مثل عمر رضوان در تاريخ استشراق اين نكات را مورد توجه قرار میدهند.
بهجتپور در پايان گفت: كتاب رژی بلاشر معمولا مورد توجه محققان است و پاسخ آن را پژوهشگران دادهاند ولی بهعنوان مستقل كسی كتاب «در آستانه قرآن» را از ابتدا تا انتها مورد نقد قرار نداده است.
