امام علی(ع) پاسداری حقيقی برای بيتالمال بودند
گروه اقتصاد: حضرت امام علی(ع) به معنای واقعی كلمه پاسدار حقيقی بيتالمال مسلمين بودند و مواجهه حضرت در مواردی نظير مقابله با جناب عقيل و يا ايستادگی در برابر اشخاصی نظير طلحه و زبير نشان از سيره عملی حضرت در حراست از امانت الهی دارد.
حجتالاسلام و المسلمين محمد رجائی باغسيائی، استاد حوزه و دانشگاه و عضو كميسيون اقتصادی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، در رابطه با سيره عملی حضرت اميرالمومنينی امام علی(ع) در صيانت از بيتالمال در زمان حكومت تحت نظر ايشان اظهار كرد: امام عليه السلام در اعطاء و بخشش از بيتالمال بسيار دقت مینمودند كه آيا درخواستكننده استحقاق دريافت را دارد يا نه؟ اين امر حتی در صورتی كه درخواستكننده به لحاظ فقر در وضعيت بدی نيز به سر میبرد صادق بود، مواجهه حضرت با برادر محترمشان جناب عقيل نمونه بارزی از اين رفتار در پاسداری از بيتالمال است.
وی در ادامه خاطر نشان كرد: زمانی كه جناب عقيل همراه با فرزندانش به منظور دريافت سهم بيشتری از بيتالمال نزد حضرت امام علی(ع) میرود با واكنش امام مواجه شده و بر اساس نص صريح روايات اينطور آمده كه حضرت پس از شنيدن درخواست جناب عقيل آهنی را با آتش داغ كرده و نزديك برادر خود میبرند و عقيل پس از نزديكی آتش از شدت ترس فرياد میزند و امام در پاسخ میفرمايند چطور از آتشی كه انسانی برايت پديد آورده هراس داری اما من از آتش عذاب الهی نترسم.
حجتالاسلام رجائی اين منش رفتاری حضرت را نه تنها در مواجهه با فقرای زيادهطلب كه در رابطه با متمولان و ثروتمندان آن دوره كه ادعای فداكاری برای اسلام را داشتند نيز قابل ذكر شمرد و افزود: امير مؤمنان به عمار ياسر و عبيدالله بن ابی رافع و ابوهيثم تيهان مأموريت داد مالی را كه در بيتالمال بود تقسيم كنند و به آنها فرمود: «اعدلوابينهم ولا تفضلوا احد علی احد - عادلانه تقسيم كنيد و كسی را بر كسی برتری ندهيد». آنها مسلمانان را شمردند و مقدار مال را نيز معلوم كردند و مشخص كردند كه به هر كس سه دينار میرسد مسلمانان و نيز طلحه و زبير با پسرهای خود برای گرفتن سهمشان از بيتالمال آمدند و به هر يك سه دينار دادند.
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه اظهار داشت: طلحه و زبير به اين مدل تقسيم بيتالمال اعتراض كردند و گفتند: «خلفای قبلی اينطور با ما رفتار نمیكردند اين روش تقسيم، با نظر كيست؟» آنها پاسخ دادند: «اميرمؤمنان (ع) چنين دستور داده است.» پس نزد علی(ع) رفتند و به اين شيوه اعتراض كردند و نحوه تقسيم بيتالمال را در دوره خليفه دوم يادآور شدند. حضرت پرسيد: «فما كان يعطيكما رسول الله؟- رسول خدا در تقسيم بيتالمال با شما چگونه رفتار میكرد» آنها سكوت كردند. فرمود:«اليس كان النبی يقسم بين المسلمين بالسوية - آيا پيامبر بيتالمال را ميان مسلمانان به مساوات تقسيم نمیكرد؟» گفتند: آری. «فسنة رسول الله اولی بالاتباع عند كما، ام سنةعمر؟ - پس نزد شما سنت پيامبر سزاوارتر است كه پيروی شود يا سنت عمر»؟ گفتند: سنت رسول خدا.
وی در رابطه با پاسخ حضرت امير به ادعای طلحه و زبير كه اعتقاد داشتند در راه اسلام فداكاری كردهاند از اين رو بايد حق بيشتر از بيتالمال نصيبشان شود، گفت: حضرت از آنها پرسيد: «سابقه شما در اسلام بيشتر است يا من؟» گفتند: «سابقه شما.» فرمود: «شما به پيامبر نزديكتر هستيد يا من؟» گفتند: «شما» پرسيد:«خدمات شما و سختیهايی كه برای اسلام متحمل شدهايد بيشتر است يا من؟» گفتند: «شما» فرمود: «به خدا سوگند من و كارگری كه برای من كار میكند در سهم از بيت المال يكسان هستيم.»
عضو كميسيون اقتصادی مجلس در باره استفاده شخصی حضرت از بيتالمال گفت: حضرت علی(ع) به هيچ روی از بيتالمال استفاده شخصی نمیكردند. نقل است كه شبی ايشان مشغول حسابرسی بيتالمال بودند كه طلحه و زبير وارد شدند، آن حضرت بلافاصله چراغی را كه در مقابلشان بود خاموش كردند و چراغ ديگری را آوردند. طلحه و زبير از ديدن اين صحنه تعجب كردند و خطاب به امام علی(ع) گفتند: مگر اين دو چراغ با هم فرق دارند كه اين ها را عوض كرديد؟ امام(ع) فرمودند: روغن چراغی كه آن را خاموش كردم، از بيتالمال است؛ در روشنیِ آن نشستن و با شما جز درباره بيتالمال سخن گفتن، روا نيست.
وی در پايان در رابطه با مشی حضرت در مواجهه با كارگزاران و دستورات به آنان اظهار كرد: حضرت علی (ع) در قالب يك بخشنامه كلی به كارگزارانشان دستور دادند كه نسبت به مصرف جوهر و همينطور نوشتن زياده خودداری نمايند و تاكيد كردند كه «ادقو اقلامكم و قاربوا بين سطوركم واحذفوا عنی فضولكم و اقصد و اقصدالمعانی و اياكم والاكثار فان اموال المسلمين لا تحتمل الا ضرار- نوك قلمهايتان را ريز كنيد، سطور را به هم نزديك كنيد، كلمات زيادی را نسبت به من كه به مثابه مدح و تملق است در نوشتن گزارش حذف كنيد. محتوی و مفهوم اصلی را بيان كنيد. از زياد نوشتن بپرهيزيد. به درستی كه اموال مسلمين قبول ضرر نمیكند». اين بخشنامه حضرت نشان میدهد كه ايشان تا چه حد نسبت به ريزترين امور بيتالمال حساس بودند و به واقع پاسدار حقيقی برای حفاظت از بيتالمال بودند.
وی در ادامه خاطر نشان كرد: زمانی كه جناب عقيل همراه با فرزندانش به منظور دريافت سهم بيشتری از بيتالمال نزد حضرت امام علی(ع) میرود با واكنش امام مواجه شده و بر اساس نص صريح روايات اينطور آمده كه حضرت پس از شنيدن درخواست جناب عقيل آهنی را با آتش داغ كرده و نزديك برادر خود میبرند و عقيل پس از نزديكی آتش از شدت ترس فرياد میزند و امام در پاسخ میفرمايند چطور از آتشی كه انسانی برايت پديد آورده هراس داری اما من از آتش عذاب الهی نترسم.
حجتالاسلام رجائی اين منش رفتاری حضرت را نه تنها در مواجهه با فقرای زيادهطلب كه در رابطه با متمولان و ثروتمندان آن دوره كه ادعای فداكاری برای اسلام را داشتند نيز قابل ذكر شمرد و افزود: امير مؤمنان به عمار ياسر و عبيدالله بن ابی رافع و ابوهيثم تيهان مأموريت داد مالی را كه در بيتالمال بود تقسيم كنند و به آنها فرمود: «اعدلوابينهم ولا تفضلوا احد علی احد - عادلانه تقسيم كنيد و كسی را بر كسی برتری ندهيد». آنها مسلمانان را شمردند و مقدار مال را نيز معلوم كردند و مشخص كردند كه به هر كس سه دينار میرسد مسلمانان و نيز طلحه و زبير با پسرهای خود برای گرفتن سهمشان از بيتالمال آمدند و به هر يك سه دينار دادند.
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه اظهار داشت: طلحه و زبير به اين مدل تقسيم بيتالمال اعتراض كردند و گفتند: «خلفای قبلی اينطور با ما رفتار نمیكردند اين روش تقسيم، با نظر كيست؟» آنها پاسخ دادند: «اميرمؤمنان (ع) چنين دستور داده است.» پس نزد علی(ع) رفتند و به اين شيوه اعتراض كردند و نحوه تقسيم بيتالمال را در دوره خليفه دوم يادآور شدند. حضرت پرسيد: «فما كان يعطيكما رسول الله؟- رسول خدا در تقسيم بيتالمال با شما چگونه رفتار میكرد» آنها سكوت كردند. فرمود:«اليس كان النبی يقسم بين المسلمين بالسوية - آيا پيامبر بيتالمال را ميان مسلمانان به مساوات تقسيم نمیكرد؟» گفتند: آری. «فسنة رسول الله اولی بالاتباع عند كما، ام سنةعمر؟ - پس نزد شما سنت پيامبر سزاوارتر است كه پيروی شود يا سنت عمر»؟ گفتند: سنت رسول خدا.
وی در رابطه با پاسخ حضرت امير به ادعای طلحه و زبير كه اعتقاد داشتند در راه اسلام فداكاری كردهاند از اين رو بايد حق بيشتر از بيتالمال نصيبشان شود، گفت: حضرت از آنها پرسيد: «سابقه شما در اسلام بيشتر است يا من؟» گفتند: «سابقه شما.» فرمود: «شما به پيامبر نزديكتر هستيد يا من؟» گفتند: «شما» پرسيد:«خدمات شما و سختیهايی كه برای اسلام متحمل شدهايد بيشتر است يا من؟» گفتند: «شما» فرمود: «به خدا سوگند من و كارگری كه برای من كار میكند در سهم از بيت المال يكسان هستيم.»
عضو كميسيون اقتصادی مجلس در باره استفاده شخصی حضرت از بيتالمال گفت: حضرت علی(ع) به هيچ روی از بيتالمال استفاده شخصی نمیكردند. نقل است كه شبی ايشان مشغول حسابرسی بيتالمال بودند كه طلحه و زبير وارد شدند، آن حضرت بلافاصله چراغی را كه در مقابلشان بود خاموش كردند و چراغ ديگری را آوردند. طلحه و زبير از ديدن اين صحنه تعجب كردند و خطاب به امام علی(ع) گفتند: مگر اين دو چراغ با هم فرق دارند كه اين ها را عوض كرديد؟ امام(ع) فرمودند: روغن چراغی كه آن را خاموش كردم، از بيتالمال است؛ در روشنیِ آن نشستن و با شما جز درباره بيتالمال سخن گفتن، روا نيست.
وی در پايان در رابطه با مشی حضرت در مواجهه با كارگزاران و دستورات به آنان اظهار كرد: حضرت علی (ع) در قالب يك بخشنامه كلی به كارگزارانشان دستور دادند كه نسبت به مصرف جوهر و همينطور نوشتن زياده خودداری نمايند و تاكيد كردند كه «ادقو اقلامكم و قاربوا بين سطوركم واحذفوا عنی فضولكم و اقصد و اقصدالمعانی و اياكم والاكثار فان اموال المسلمين لا تحتمل الا ضرار- نوك قلمهايتان را ريز كنيد، سطور را به هم نزديك كنيد، كلمات زيادی را نسبت به من كه به مثابه مدح و تملق است در نوشتن گزارش حذف كنيد. محتوی و مفهوم اصلی را بيان كنيد. از زياد نوشتن بپرهيزيد. به درستی كه اموال مسلمين قبول ضرر نمیكند». اين بخشنامه حضرت نشان میدهد كه ايشان تا چه حد نسبت به ريزترين امور بيتالمال حساس بودند و به واقع پاسدار حقيقی برای حفاظت از بيتالمال بودند.
