اثرگذاری مثبت عقد استصناع بر رشد توليد كشور
گروه اقتصاد: ويژگی مهم عقد استصناع اين است كه بر خلاف برخی از عقود، تأثيرگذاری مطلوبی بر روی مسئله توليد دارد، زيرا بر اساس يكی از شروطی كه در دستورالعمل بانك مركزی آمده و در مباحث فقهی و حقوقی هم مطرح میشود، كالای مورد بحث در عقد استصناع است نبايد ساخته شده باشد.
حسين ميسمی، كارشناس پژوهشكده پولی و بانكی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) با اشاره به عقد استصناع به عنوان يكی از عقود مبادلهای، اظهار كرد: عقد استصناع از عقودی است كه به تازگی به مجموعه عقود مورد استفاده جهت اعطای تسهيلات در نظام بانكی افزوده شده است. در سال هزار وسيصد و نود دستورالعمل افزوده شدن ابزاری به عنوان ابزار استصناع به قانون عمليات بانكداری بدون ربا در بانك مركزی تهيه شد و از آن پس استصناع به عنوان يك عقد مجاز وارد عقود بانكداری بدون ربا شد.
وی افزود: اگر بخواهيم تعريفی از استصناع داشته باشيم، بايد بگوييم به لحاظ لغوی اين كلمه از مصدر عربی صنع به معنی ساختن میآيد و میتوانيم بگوييم استصناع درخواست ساخت كالا يا وسيله را در خود دارد. اما به لحاظ اصطلاحی منظور از عقد استصناع عقدی است كه به موجب آن يكی از طرفين عقد در مقابل مبلغی معين متعهد به توليد، تبديل و يا تغيير كالا يا اجرای طرحی با مشخصات مورد تقاضا و تحويل آن در دوره زمانی معين به طرف ديگر میشود.
كارشناس ارشد پژوهشكده پولی و بانكی در ادامه خاطرنشان كرد: به طور خلاصه میتوان گفت منظور از عقد استصناع اين است كه يك طرف تقاضای ساخت دارد و طرف ديگر در مقابل مبلغی معين اين تقاضا را اجابت میكند. اما در نظام بانكی عقود مبادلهای بايد به صورت موازی اجرا شود، چون بانك واسطهگر است و خود ساخت كالا را به عهده نمیگيرد. لذا بانك به صورت واسطهای و استصناع موازی اين كار را انجام میدهد.
ميسمی با ذكر يك مثال اظهار كرد: به طور مثال فردی میخواهد از بانك مبلغی پول بگيرد و آن مبلغ را به پيمانكار بدهد تا برايش ساختمانی بسازد، بنابراين فرد اول بايد به بانك مراجعه كرده و تقاضای خود را مطرح كند كه در اين حالت استصناع اول صورت میگيرد و يك طرف بانك و طرف دوم مشتری بانك میشود و در اين قرارداد كه استصناع اول است، بانك به طور غير مستقيم وظيفه ساخت اين ساختمان را به عهده میگيرد.
وی در ادامه ذكر اين مثال افزود: در كنار اين روند، بانك وارد يك استصناع دوم میشود و به پيمانكار مراجعه كرده و از او میخواهد در مقابل مبلغی معين ساختمان مورد نظر را بسازد. از اين طريق مشتری به خواسته خود كه احداث ساختمان بود میرسد و بانك هم در طول زمان به اقساط خود میرسد و اين واسطهگری صورت میپذيرد.
ميسمی بيان كرد: ويژگی مهم عقد استصناع اين است كه بر خلاف برخی از عقود، تأثيرگذاری مطلوبی بر روی مسئله توليد دارد، چرا كه بر اساس يكی از شروطی كه در دستورالعمل بانك مركزی آمده و در مباحث فقهی و حقوقی هم مطرح میشود كالايی كه مورد بحث در عقد استصناع است و عقد استصناع بر روی آن انجام میشود، نبايد ساخته شده باشد. لذا در عقد استصناع حتما با توليد يك كالا يا ارائه يك وسيله و يك ارزش افزوده اقتصادی مواجه هستيم و اين عقد میتواند به توليد ملی كمك كند و توسط بخشهای توليدی اعم از صنعت و معدن، مسكن، كشاورزی و غيره مورد استفاده قرار بگيرد.
وی خاطرنشان كرد: دستورالعمل عقد استصناع در سال نود تدوين شده است و به عبارتی يك عقد جديد در نظام بانكی كشور محسوب میشود و به همين دليل بانكها هنوز آنچنان با اين عقد آشنا نيستند كه بخواهند آنطور كه بايد اين عقد را عملياتی كرده باشند. فارغ از بحث روند طولانی يك دستورالعمل يا قانون از طرح تا اجرا در كشور ما مسئله ديگر اين است كه عقد استصناع جزء عقود مبادلهای است كه مشمول سقف عقود مبادلهای میشود.
ميسمی در پايان با بيان اينكه بايد موانع برای آشنايی هر چه بيشتر بانكها و مردم با عقد استصناع برداشته شود گفت: اين مسائل خود مانعی بر كاربرد مطلوب عقد استصناع بوده است و شايد بتوان گفت انگيزه بانكها برای استفاده از اين عقد كم بوده است كه اميدواريم به زودی قراردادهای نمونه اين عقد توسط بانكها تهيه و تدوين شود و همچنين بانك مركزی هم مقداری در نرخ سود عقود مبادلهای تعديل لازم را انجام بدهد تا جذابيت عقد استصناع برای بانكها افزايش پيدا كند.
وی افزود: اگر بخواهيم تعريفی از استصناع داشته باشيم، بايد بگوييم به لحاظ لغوی اين كلمه از مصدر عربی صنع به معنی ساختن میآيد و میتوانيم بگوييم استصناع درخواست ساخت كالا يا وسيله را در خود دارد. اما به لحاظ اصطلاحی منظور از عقد استصناع عقدی است كه به موجب آن يكی از طرفين عقد در مقابل مبلغی معين متعهد به توليد، تبديل و يا تغيير كالا يا اجرای طرحی با مشخصات مورد تقاضا و تحويل آن در دوره زمانی معين به طرف ديگر میشود.
كارشناس ارشد پژوهشكده پولی و بانكی در ادامه خاطرنشان كرد: به طور خلاصه میتوان گفت منظور از عقد استصناع اين است كه يك طرف تقاضای ساخت دارد و طرف ديگر در مقابل مبلغی معين اين تقاضا را اجابت میكند. اما در نظام بانكی عقود مبادلهای بايد به صورت موازی اجرا شود، چون بانك واسطهگر است و خود ساخت كالا را به عهده نمیگيرد. لذا بانك به صورت واسطهای و استصناع موازی اين كار را انجام میدهد.
ميسمی با ذكر يك مثال اظهار كرد: به طور مثال فردی میخواهد از بانك مبلغی پول بگيرد و آن مبلغ را به پيمانكار بدهد تا برايش ساختمانی بسازد، بنابراين فرد اول بايد به بانك مراجعه كرده و تقاضای خود را مطرح كند كه در اين حالت استصناع اول صورت میگيرد و يك طرف بانك و طرف دوم مشتری بانك میشود و در اين قرارداد كه استصناع اول است، بانك به طور غير مستقيم وظيفه ساخت اين ساختمان را به عهده میگيرد.
وی در ادامه ذكر اين مثال افزود: در كنار اين روند، بانك وارد يك استصناع دوم میشود و به پيمانكار مراجعه كرده و از او میخواهد در مقابل مبلغی معين ساختمان مورد نظر را بسازد. از اين طريق مشتری به خواسته خود كه احداث ساختمان بود میرسد و بانك هم در طول زمان به اقساط خود میرسد و اين واسطهگری صورت میپذيرد.
ميسمی بيان كرد: ويژگی مهم عقد استصناع اين است كه بر خلاف برخی از عقود، تأثيرگذاری مطلوبی بر روی مسئله توليد دارد، چرا كه بر اساس يكی از شروطی كه در دستورالعمل بانك مركزی آمده و در مباحث فقهی و حقوقی هم مطرح میشود كالايی كه مورد بحث در عقد استصناع است و عقد استصناع بر روی آن انجام میشود، نبايد ساخته شده باشد. لذا در عقد استصناع حتما با توليد يك كالا يا ارائه يك وسيله و يك ارزش افزوده اقتصادی مواجه هستيم و اين عقد میتواند به توليد ملی كمك كند و توسط بخشهای توليدی اعم از صنعت و معدن، مسكن، كشاورزی و غيره مورد استفاده قرار بگيرد.
وی خاطرنشان كرد: دستورالعمل عقد استصناع در سال نود تدوين شده است و به عبارتی يك عقد جديد در نظام بانكی كشور محسوب میشود و به همين دليل بانكها هنوز آنچنان با اين عقد آشنا نيستند كه بخواهند آنطور كه بايد اين عقد را عملياتی كرده باشند. فارغ از بحث روند طولانی يك دستورالعمل يا قانون از طرح تا اجرا در كشور ما مسئله ديگر اين است كه عقد استصناع جزء عقود مبادلهای است كه مشمول سقف عقود مبادلهای میشود.
ميسمی در پايان با بيان اينكه بايد موانع برای آشنايی هر چه بيشتر بانكها و مردم با عقد استصناع برداشته شود گفت: اين مسائل خود مانعی بر كاربرد مطلوب عقد استصناع بوده است و شايد بتوان گفت انگيزه بانكها برای استفاده از اين عقد كم بوده است كه اميدواريم به زودی قراردادهای نمونه اين عقد توسط بانكها تهيه و تدوين شود و همچنين بانك مركزی هم مقداری در نرخ سود عقود مبادلهای تعديل لازم را انجام بدهد تا جذابيت عقد استصناع برای بانكها افزايش پيدا كند.
