بسياری از دايرةالمعارفهای مستشرقان تعصبآميز و مغرضانه است
گروه حوزههای علميه: حجتالاسلام والمسلمين رضايی اصفهانی، به تشريح ويژگیهای دايرةالمعارفنويسی قرآنی اشاره و تصريح كرد: دايرةالمعارفنويسی بايد بدون غرضورزی و تعصب نوشته شود ولی بسياری از نوشتههای مستشرقان آلوده به غرض و تعصب است.
حجتالاسلام والمسلمين محمدعلی رضايی اصفهانی، قرآنپژوه و عضو هيئت علمی جامعة المصطفی (ص) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با اشاره به تلاشهای خاورشناسان در زمينه فهم و ارايه الگوهای فكری خود در زمينه قرآن گفت: يكی از مهمترين كارهايی كه مستشرقان در زمينه قرآنپژوهی انجام دادهاند، پژوهش در زمينه قرآن و طبقهبندی كردن علوم قرآنی است كه ثمره بزرگ آن، انتشار چندين دايره المعارف در اين زمينه است.
وی افزود: اصطلاح دائرة المعارف (Encyclopaedia) را نخستين بار «پطرس بستانى» در حدود 1876 م، به زبان عربى و حوزه فرهنگ اسلامى وارد كرد، وی آن را لفظی يونانی و مجموع علوم و فنون هفتگانه آموزشی میداند؛ مانند حساب، هندسه، موسيقی و ... كه دانشمندان قديم آنها را میآموختند...، ولی در عصر حاضر دائرة المعارف خلاصه معارف بشری در يك رشته يا همه رشتهها است كه به صورت موضوعی يا الفبايی سامان میيابد.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) اظهار كرد: اصل كلام پطرس بستانی اينگونه است: نسكلوبيذيا (Encyclopaediaـaedio) لفظة يونانيه معناها دائرة التعليم و هى فى الاصل اسم لمجموع الفنون و العلوم التعليمية السبعة التى كان اعيان الناس يتعلمونها فى القديم و هى الغراماتيق و الحساب و الهندسه و الموسيقى و الهيئة و المنطق و البيان، و قد ذكرها كونتلياوس فقال: هى حدقة او دائرة المعارف الكاملة: اما كلمة انسلكوبيذيا فى ايامنا هذه فمعناها ملخص المعرفة البشرية اما فى باب واحد او فى الابواب كلها، و هى اما ان تكون مرتبة ترتيباً نظامیّاً موافقاً للارتباط المنطقى بين المواضيع او ترتيباً قاموسياً موافقاً لنظام الاحرف الهجائية و لذلك كانت الانسكلوبيذيا على نوعين خاصه و عامه نظامية بحسب المواضيع او قاموسية بحسب الاحرف.
وی گفت: دهخدا در مورد واژه «دائرة المعارف» مىنويسد: «حاوى العلوم، كتابى حاوى مجموع معارف انسانى، فرهنگ فنون و علوم، خلاصه قابل فهمى از معارف بشرى، شاخهاى از اطلاعات علمى حاوى رشتهها و زمينههاى مختلف علمى در موضوعات جداگانه و آن معمولاً ترتيب الفبایى دارد؛ مانند دائرة المعارف بريتانيكا كه نخستين بار در 1768 م انتشار يافت.
رضايی اصفهانی عنوان كرد: دائرة المعارف گاه به رشتههاى يك موضوع محدود است؛ چون دائرة المعارف كاتوليك و جز آن و نيز برخى نوشتهاند كه دائرة المعارف، كتاب مرجعى خود بسنده، با دو هدف اصلى است: در برگيرى دانش روز آمد در باره يك رشته خاص علمى يا گروهى از رشتهها به منظور آسان كردن دسترس به رشتههاى علوم.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی گفت: تاكيد بر اين نكته لازم است كه اصل اساسى در دائرة المعارف نگارى، گزارش بىطرفانه اطلاعات و پرهيز از پيش داورى است و بهترين راه براى دفاع از عقيده حق نيز دورى از غرضورزى و بيان عين حقيقت است؛ بنابراين، لزومى ندارد كه مطالب با عبارتهاى غيرعلمى و متعصبانه درآميزد تا از حقيقت دور شود.
وی اظهار كرد: اين آسيب ـ همانگونه كه برخى نوشتهاند ـ موجب مىشود برخى دانشوران به تدوين دائرة المعارف در باب موضوعهاى مقدس و مذهبى رغبت نشان ندهند. دائرة المعارفهاى قرآنى نيز مانند دائرة المعارفهاى عمومى، سيرى تكاملى داشتهاند، به طورى كه با تنظيم قاموسها، فرهنگها و واژهنامههاى قرآنى آغاز شده و با گردآورى مجموعه مقالات و گفتارها در مورد مفاهيم و موضوعات قرآنى ادامه يافته است؛ سپس به نام دانشنامهها و دائرة المعارفهاى قرآنى ختم شده است.
رضايی اصفهانی تصريح كرد: البته برخى از آنها ويژگىهاى يك دائرة المعارف را ندارند، ولى در تاريخچه تكاملى دائرة المعارفهای قرآنى از آنها نام برده شده است.
اين قرآنپژوه عنوان كرد: با توجه به ضوابط و ويژگىهاى دانشنامهنگارى كه بيان گرديد، نام دائرةالمعارف بر اكثر موارد ياد شده صدق نمىكند؛ همانگونه كه در دائرة المعارف قرآن به اين مطلب تصريح شده است مگر اينكه دائرة المعارف نويسى در موضوعات خاص قرآنى را با تسامح دائرةالمعارف قرآنى بناميم و از اشكالات فنى آنها چشمپوشى كنيم.
مدير مدرسه عالی قرآن و حديث قم تاكيد كرد: اگر كسى ادعا كند كه فقط سه مورد اخير دائرةالمعارف قرآنى مصطلح به شمار مىآيد، گزافه نيست؛ البته هر كدام از اين سه دائرة المعارف نيز به صورت فنی و علمی و با رويكرد و ويژگىهاى خاصى به نگارش درآمده و ادامه دارند.
وی افزود: اصطلاح دائرة المعارف (Encyclopaedia) را نخستين بار «پطرس بستانى» در حدود 1876 م، به زبان عربى و حوزه فرهنگ اسلامى وارد كرد، وی آن را لفظی يونانی و مجموع علوم و فنون هفتگانه آموزشی میداند؛ مانند حساب، هندسه، موسيقی و ... كه دانشمندان قديم آنها را میآموختند...، ولی در عصر حاضر دائرة المعارف خلاصه معارف بشری در يك رشته يا همه رشتهها است كه به صورت موضوعی يا الفبايی سامان میيابد.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) اظهار كرد: اصل كلام پطرس بستانی اينگونه است: نسكلوبيذيا (Encyclopaediaـaedio) لفظة يونانيه معناها دائرة التعليم و هى فى الاصل اسم لمجموع الفنون و العلوم التعليمية السبعة التى كان اعيان الناس يتعلمونها فى القديم و هى الغراماتيق و الحساب و الهندسه و الموسيقى و الهيئة و المنطق و البيان، و قد ذكرها كونتلياوس فقال: هى حدقة او دائرة المعارف الكاملة: اما كلمة انسلكوبيذيا فى ايامنا هذه فمعناها ملخص المعرفة البشرية اما فى باب واحد او فى الابواب كلها، و هى اما ان تكون مرتبة ترتيباً نظامیّاً موافقاً للارتباط المنطقى بين المواضيع او ترتيباً قاموسياً موافقاً لنظام الاحرف الهجائية و لذلك كانت الانسكلوبيذيا على نوعين خاصه و عامه نظامية بحسب المواضيع او قاموسية بحسب الاحرف.
وی گفت: دهخدا در مورد واژه «دائرة المعارف» مىنويسد: «حاوى العلوم، كتابى حاوى مجموع معارف انسانى، فرهنگ فنون و علوم، خلاصه قابل فهمى از معارف بشرى، شاخهاى از اطلاعات علمى حاوى رشتهها و زمينههاى مختلف علمى در موضوعات جداگانه و آن معمولاً ترتيب الفبایى دارد؛ مانند دائرة المعارف بريتانيكا كه نخستين بار در 1768 م انتشار يافت.
رضايی اصفهانی عنوان كرد: دائرة المعارف گاه به رشتههاى يك موضوع محدود است؛ چون دائرة المعارف كاتوليك و جز آن و نيز برخى نوشتهاند كه دائرة المعارف، كتاب مرجعى خود بسنده، با دو هدف اصلى است: در برگيرى دانش روز آمد در باره يك رشته خاص علمى يا گروهى از رشتهها به منظور آسان كردن دسترس به رشتههاى علوم.
عضو هيئت علمی جامعة المصطفی گفت: تاكيد بر اين نكته لازم است كه اصل اساسى در دائرة المعارف نگارى، گزارش بىطرفانه اطلاعات و پرهيز از پيش داورى است و بهترين راه براى دفاع از عقيده حق نيز دورى از غرضورزى و بيان عين حقيقت است؛ بنابراين، لزومى ندارد كه مطالب با عبارتهاى غيرعلمى و متعصبانه درآميزد تا از حقيقت دور شود.
وی اظهار كرد: اين آسيب ـ همانگونه كه برخى نوشتهاند ـ موجب مىشود برخى دانشوران به تدوين دائرة المعارف در باب موضوعهاى مقدس و مذهبى رغبت نشان ندهند. دائرة المعارفهاى قرآنى نيز مانند دائرة المعارفهاى عمومى، سيرى تكاملى داشتهاند، به طورى كه با تنظيم قاموسها، فرهنگها و واژهنامههاى قرآنى آغاز شده و با گردآورى مجموعه مقالات و گفتارها در مورد مفاهيم و موضوعات قرآنى ادامه يافته است؛ سپس به نام دانشنامهها و دائرة المعارفهاى قرآنى ختم شده است.
رضايی اصفهانی تصريح كرد: البته برخى از آنها ويژگىهاى يك دائرة المعارف را ندارند، ولى در تاريخچه تكاملى دائرة المعارفهای قرآنى از آنها نام برده شده است.
اين قرآنپژوه عنوان كرد: با توجه به ضوابط و ويژگىهاى دانشنامهنگارى كه بيان گرديد، نام دائرةالمعارف بر اكثر موارد ياد شده صدق نمىكند؛ همانگونه كه در دائرة المعارف قرآن به اين مطلب تصريح شده است مگر اينكه دائرة المعارف نويسى در موضوعات خاص قرآنى را با تسامح دائرةالمعارف قرآنى بناميم و از اشكالات فنى آنها چشمپوشى كنيم.
مدير مدرسه عالی قرآن و حديث قم تاكيد كرد: اگر كسى ادعا كند كه فقط سه مورد اخير دائرةالمعارف قرآنى مصطلح به شمار مىآيد، گزافه نيست؛ البته هر كدام از اين سه دائرة المعارف نيز به صورت فنی و علمی و با رويكرد و ويژگىهاى خاصى به نگارش درآمده و ادامه دارند.
