«فرهنگنامه مؤلفان اسلامی»؛ نمايشگر صبغه و سابقه تمدن اسلامی
گروه انديشه: جلد دوم تا چهارم «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی» در قالب پروژهای كه نمايشگر صبغه و سابقه تمدن اسلامی است، در پژوهشكده تاريخ و سيره اهلبيت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تدوين شده و با وجود پيگيریهای انجام شده، همچنان در دست ارزيابی است.
حجتالاسلام و المسلمين محمد غفوری، عضو هيئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، با اشاره به در دست تدوين بودن «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی» از اوايل دهه هفتاد در پژوهشكده تاريخ و سيره اهلبيت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، گفت: اين فرهنگنامه كه شناسنامه علمی فرهيختگان و دانشمندانی است كه از صدر اسلام و در حوزه تمدن اسلامی، اثری علمی پديد آوردهاند، با تلاش دهها محقق و پژوهشگر، تا شرح حال و معرفی مؤلفان قرن ششم و بخشی از قرن هفتم پيش رفته و انجام شده است.
مدير علمی و اجرايی اين فرهنگنامه با اشاره به اينكه با تلاشهای صورت گرفته تنها يك جلد از اين مجموعه به انتشار رسيده است، عنوان كرد: جلد اول به معرفی مؤلفان سه قرن نخست هجری اختصاص داشته، اما مجلدات دوم، سوم و چهارم كه به معرفی مؤلفان قرنهای چهام، پنجم و ششم اختصاص يافته است، با وجود پيگيریهای انجام شده، از بهمنماه 1390 در دست ارزيابی است.
غفوری در باب اهميت اين فرهنگنامه با اشاره به جايگاه كتاب و نوشته به عنوان يكی از شاخصههاى مهم توسعه و غناى فرهنگى و نقش آن در صبغه و سابقه تمدنى اقوام و ملتها به نسلهاى بعدى، عنوان كرد: مسلمانان كه در حوزه علم و دانش، دستاوردهاى عظيم و خيرهكننده داشته و از گذشتهاى درخشان در خلق آثار علمى برخوردار بودهاند، خدمات گرانبهایى به بشريت ارزانى كرده و همه جهانيان را مجذوب و مديون خود ساختهاند كه در صورت معرفی اين دستاوردها و خدمات، بیشك بيش از هر ملتى قابل تحسين و تقدير شناخته خواهند شد.
عضو گروه فرهنگ و تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به سابقه شكلگيری مكتوبات اسلامی، گفت: پس از كتابت وحى الهى و رونق گرفتن ثبت احاديث و سيره نبوى، پس از اندك زمانى، اولين مكتوبات در حوزه اسلام، بر پايه قرآن و حديث پديد آمد و با گذشت زمان و ظهور دانشمندانى از صحابه و نسلهاى بعد از يك سو و آشنایى مسلمانان با ديگر اقوام و ملل و راه يافتن نوشتههاى بيگانه به فرهنگ اسلامى از سوی ديگر، زمينههاى شكلگيرى شاخههايی از علوم چون تفسير، قرائت، تاريخ، حديث، فلسفه، كلام، طب، نجوم، ادبيات و ... فراهم شد و در پى آن، نوشتههایى در آن حوزهها پديد آمد.
غفوری با اشاره به اهداف و ضرورتهای تدوين «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی»، عنوان كرد: پژوهشكده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) با درك عظمت و اهميت فعاليتهاى علمى در سرزمينهاى اسلامى و همچنين با توجه به نياز جامعه اسلامى به داشتن تصويرى از دانشمندان و نويسندگان اسلامى كه بیترديد تاريخ و هويت علمى آنان به شمار میآيد و به منظور نمايان ساختن وجهه دانشمدارانه اسلام، بر آن شد تا به كشف و معرفى چهرههاى علمى نويسندگانى كه در قلمرو اسلامى سربرآوردهاند، بپردازد.
وی با اشاره به اين كه ضرورت فهرستنگارى و معرفى آثار مؤلفان و حفظ سرمايههاى علمى مسلمانان، از ديرباز دغدغه برخى از دانشمندان بوده است، عنوان كرد: بیگمان در اين ميان، مجموعههایى پديد آمده كه هر يك به شيوه و معيار خاص خود، اقدام به معرفی ميراث نويسندگان و دانشمندان اسلامی كردهاند، اما آن مجموعهها، با همه ارزش و اهميتى كه دارند و بیترديد مأخذ عمده مطالعات كنونى ما نيز تلقى میشوند، نه فراگيرند و نه زندگینامه عمومى نويسندگان و پديدآورندگان اثر را در اختيار پژوهنده قرار میدهند؛ بهويژه آنكه هيچ يك از آنها، حتى آثار متأخر كه تا حدى جامعاند، به زبان فارسى و قابل بهرهگيرى براى فارسیزبانان نيستند.
غفوری ادامه داد: بر اين اساس، ضرورت انجام دادن چنين كارى در دستور قرار گرفت تا ضمن معرفى اجمالى مؤلف، اثر يا آثار او در يك جا فهرست شده و زمينه آشنایى پژوهشگران و خوانندگان با آنها و نيز منابع و مآخذى كه به گونهاى به آنها پرداختهاند، فراهم شود. با اين كه در معرفی اين نويسندگان، ابعاد مختلف شخصيتی آنان مورد توجه بوده، اما وجهه علمی ـ فرهنگیشان نمود بيشتری يافته است.
وی با اشاره به آثار و فرهنگنامههاى پديد آمده در كشورهاى عربى در ادوار اخير، خاطرنشان كرد: گذشته از بيگانگى زبان فرهنگنامههای عربی براى ايرانيان، كاستى ديگرى نيز گريبانگير اين آثار بود كه ضرورت فراهم آوردن فرهنگنامه مؤلفان اسلامی را دو چندان میكند و آن كمتوجهى به نويسندگان و نوشتههاى شيعى يا معرفى آنان با نگرشهاى غير شيعى است كه با واقعيتهاى تاريخى همخوان نيست و از اين رو سامان دادن اين كار، فراتر از آنچه تصور میشد، ارزش و ضرورت يافته است.
مجری و ناظر طرح تدوين «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی» درباره محتويات اين فرهنگنامه، گفت: اين اثر معرفی مؤلفان را بر اساس ترتيب الفبايی در بر دارد و ذيل نام و نسب هر نويسنده، اطلاعات زيستنامه آن فرد، همانند خاستگاه، تاريخ ولادت، دوران دانش آموختگی، سفرهای علمی، برخی استادان و شاگردان، فعاليتهای سياسی ـ اجتماعی، تاريخ درگذشت و در نهايت كتابها و آثار علمی او يكجا آمده است. اين معرفینامه بر پايه دادههای موجود در منابع پديد آمده و از اين رو در مورد شماری از نويسندگان كه گزارشهای منابع در مورد آنان اندك بوده، تنها اشارهای كوتاه به نام و اثرشان شده است.
مدير علمی و اجرايی اين فرهنگنامه با اشاره به اينكه با تلاشهای صورت گرفته تنها يك جلد از اين مجموعه به انتشار رسيده است، عنوان كرد: جلد اول به معرفی مؤلفان سه قرن نخست هجری اختصاص داشته، اما مجلدات دوم، سوم و چهارم كه به معرفی مؤلفان قرنهای چهام، پنجم و ششم اختصاص يافته است، با وجود پيگيریهای انجام شده، از بهمنماه 1390 در دست ارزيابی است.
غفوری در باب اهميت اين فرهنگنامه با اشاره به جايگاه كتاب و نوشته به عنوان يكی از شاخصههاى مهم توسعه و غناى فرهنگى و نقش آن در صبغه و سابقه تمدنى اقوام و ملتها به نسلهاى بعدى، عنوان كرد: مسلمانان كه در حوزه علم و دانش، دستاوردهاى عظيم و خيرهكننده داشته و از گذشتهاى درخشان در خلق آثار علمى برخوردار بودهاند، خدمات گرانبهایى به بشريت ارزانى كرده و همه جهانيان را مجذوب و مديون خود ساختهاند كه در صورت معرفی اين دستاوردها و خدمات، بیشك بيش از هر ملتى قابل تحسين و تقدير شناخته خواهند شد.
عضو گروه فرهنگ و تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به سابقه شكلگيری مكتوبات اسلامی، گفت: پس از كتابت وحى الهى و رونق گرفتن ثبت احاديث و سيره نبوى، پس از اندك زمانى، اولين مكتوبات در حوزه اسلام، بر پايه قرآن و حديث پديد آمد و با گذشت زمان و ظهور دانشمندانى از صحابه و نسلهاى بعد از يك سو و آشنایى مسلمانان با ديگر اقوام و ملل و راه يافتن نوشتههاى بيگانه به فرهنگ اسلامى از سوی ديگر، زمينههاى شكلگيرى شاخههايی از علوم چون تفسير، قرائت، تاريخ، حديث، فلسفه، كلام، طب، نجوم، ادبيات و ... فراهم شد و در پى آن، نوشتههایى در آن حوزهها پديد آمد.
غفوری با اشاره به اهداف و ضرورتهای تدوين «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی»، عنوان كرد: پژوهشكده تاريخ و سيره اهل بيت(ع) با درك عظمت و اهميت فعاليتهاى علمى در سرزمينهاى اسلامى و همچنين با توجه به نياز جامعه اسلامى به داشتن تصويرى از دانشمندان و نويسندگان اسلامى كه بیترديد تاريخ و هويت علمى آنان به شمار میآيد و به منظور نمايان ساختن وجهه دانشمدارانه اسلام، بر آن شد تا به كشف و معرفى چهرههاى علمى نويسندگانى كه در قلمرو اسلامى سربرآوردهاند، بپردازد.
وی با اشاره به اين كه ضرورت فهرستنگارى و معرفى آثار مؤلفان و حفظ سرمايههاى علمى مسلمانان، از ديرباز دغدغه برخى از دانشمندان بوده است، عنوان كرد: بیگمان در اين ميان، مجموعههایى پديد آمده كه هر يك به شيوه و معيار خاص خود، اقدام به معرفی ميراث نويسندگان و دانشمندان اسلامی كردهاند، اما آن مجموعهها، با همه ارزش و اهميتى كه دارند و بیترديد مأخذ عمده مطالعات كنونى ما نيز تلقى میشوند، نه فراگيرند و نه زندگینامه عمومى نويسندگان و پديدآورندگان اثر را در اختيار پژوهنده قرار میدهند؛ بهويژه آنكه هيچ يك از آنها، حتى آثار متأخر كه تا حدى جامعاند، به زبان فارسى و قابل بهرهگيرى براى فارسیزبانان نيستند.
غفوری ادامه داد: بر اين اساس، ضرورت انجام دادن چنين كارى در دستور قرار گرفت تا ضمن معرفى اجمالى مؤلف، اثر يا آثار او در يك جا فهرست شده و زمينه آشنایى پژوهشگران و خوانندگان با آنها و نيز منابع و مآخذى كه به گونهاى به آنها پرداختهاند، فراهم شود. با اين كه در معرفی اين نويسندگان، ابعاد مختلف شخصيتی آنان مورد توجه بوده، اما وجهه علمی ـ فرهنگیشان نمود بيشتری يافته است.
وی با اشاره به آثار و فرهنگنامههاى پديد آمده در كشورهاى عربى در ادوار اخير، خاطرنشان كرد: گذشته از بيگانگى زبان فرهنگنامههای عربی براى ايرانيان، كاستى ديگرى نيز گريبانگير اين آثار بود كه ضرورت فراهم آوردن فرهنگنامه مؤلفان اسلامی را دو چندان میكند و آن كمتوجهى به نويسندگان و نوشتههاى شيعى يا معرفى آنان با نگرشهاى غير شيعى است كه با واقعيتهاى تاريخى همخوان نيست و از اين رو سامان دادن اين كار، فراتر از آنچه تصور میشد، ارزش و ضرورت يافته است.
مجری و ناظر طرح تدوين «فرهنگنامه مؤلفان اسلامی» درباره محتويات اين فرهنگنامه، گفت: اين اثر معرفی مؤلفان را بر اساس ترتيب الفبايی در بر دارد و ذيل نام و نسب هر نويسنده، اطلاعات زيستنامه آن فرد، همانند خاستگاه، تاريخ ولادت، دوران دانش آموختگی، سفرهای علمی، برخی استادان و شاگردان، فعاليتهای سياسی ـ اجتماعی، تاريخ درگذشت و در نهايت كتابها و آثار علمی او يكجا آمده است. اين معرفینامه بر پايه دادههای موجود در منابع پديد آمده و از اين رو در مورد شماری از نويسندگان كه گزارشهای منابع در مورد آنان اندك بوده، تنها اشارهای كوتاه به نام و اثرشان شده است.
