مرجعيت قرآن در تمدنسازی/21
جايگاه واژه «مُلك» در ادبيات تمدنسازی قرآنی/ ملك مهدوی؛ افق تمدنی اسلام
گروه انديشه: واژه قرآنی «مُلك» میتواند اتفاق عظيمی را كه بخش بسيار ناچيزی از آن را تمدن نام گذاشتهايم، تبيين كند؛ برای تبيين تمدن از منظر قرآن نيازمند تحليل واژه «ملك» در قرآن و دستيابی به ادبياتی هستيم كه اين واژه در مركزيت آن قرار دارد.
محمدهادی همايون، معاون آموزشی و تحصيلات تكميلی دانشگاه امام صادق(ع) در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، به بيان نكاتی درباره تمدن قرآنی پرداخت و ضمن تأكيد بر اهميت اين موضوع به عنوان موضوعی كاربردی برای امروز ما، عنوان كرد: معادليابی قرآنیای كه برای واژه «تمدن» صورت گرفته است، تاكنون با همان الگوی نامگذاری رنسانس انجام شده و ما فعلاً ناچاريم از همان واژه «تمدن» استفاده كنيم، اما قرآن كريم میتواند منبع و ملاك خيلی خوبی برای دستيابی به ادبيات جديدی باشد كه ما در مسير انقلاب اسلامی به آن نياز داريم.
همايون افزود: در واقع بايد فارغ از ادبياتی كه در مباحث درباره تمدن ابراز شده است و بدون پيرايه اين ادبيات، خود را در معرض قرآن قرار دهيم و ببينيم كه خود قرآن چه واژهای را برای نامگذاری آن چه كه امروز در پی انقلاب اسلامی در حال وقوع است، به ما پيشنهاد میكند.
وی واژه «مُلك» را به عنوان واژهای معرفی كرد كه در قرآن به كار رفته و میتواند آن اتفاق عظيمی را كه ما بخش بسيار ناچيزی از آن را تمدن نام گذاشتهايم تبيين كند و افزود: در طول تاريخ هم مصاديقی از اين ملك وجود داشته است كه در مورد حضرت نوح(ع)، حضرت يوسف(ع) و حضرت سليمان(ع) به كار رفته است، اما آن چه كه ما منتظر آن هستيم، آن ملك خالد و جاويدانی است كه قرار است در آخرالزمان انشاءالله پديد آيد.
نويسنده كتاب «مهدويت و تمدن جهانی اسلام» افزود: آن چيزی كه قرار است در آخرالزمان شكل بگيرد و معنای واقعی تمدن را به ما نشان خواهد داد و ما داريم زمينهسازی آن را میكنيم، ملك مهدوی است.
همايون با اشاره به تداوم اين ملك تا قيامت، بيان كرد: اين ملك امری مشابه تمدنهای پديد آمده تاكنون نيست و در آن به حد و حدود تمدنهای فعلی بسنده نخواهد شد؛ بلكه ماجرای اين ملك تا آن روزی كه خداوند میفرمايد: «لِّمَنِ الْمُلْكُ الْیَوْمَ؛ امروز فرمانروایى از آن كيست؟»(غافر/16) و تا آن جايی كه مالكيت حقيقی خداوند آشكار شود، ادامه پيدا میكند. اين فرآيندی است كه ما از ابتدای تاريخ به آن وارد شدهايم و مقاطع بعدی ما تا ظهور همچنان به آن استمرار خواهد داد و پس از آن نيز منكشف شدن حقايق هستی را خواهيم داشت تا به هستی قيامت وارد شويم و در آن جا هم آن چه مطرح است، بحث ملك است.
وی بر همين اساس عنوان كرد: من فكر میكنم كه با توجه به تحليلی كه عرض كردم، آن چيزی كه ما در قرآن كريم بايد در پی آن باشيم و در تبيين اصطلاحی كه امروزه به نام تمدن میشناسيم، میتواند كارساز و مؤثر باشد، واژه ملك است.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در پاسخ به اين سؤال كه از چه طريق میتوان به ادبيات و پارادايم خاصی كه بر حول اين مفهوم مركزی قابل ارائه است، دست يافت و تا چه حد اين پارادايم اكنون شكل گرفته است، عنوان كرد: ما هميشه در توسعه ادبيات علمیمان نياز به گسترش خود مفهوم و موضوع در واقعيت داريم؛ يعنی تاريخ هم نشان داده است كه وقتی پديدهای در واقعيت اتفاق میافتد، ادبيات علمی بسيار غنیای در حاشيه آن يا اگر بخواهيم دقيقتر بگوئيم در مركزيت آن توليد میشود و اينكه انقلاب اسلامی دارد پيش میرود و با شعار زمينهسازی ظهور و ايجاد تمدن اسلامی و احيای تمدن اسلامی هم دارد جلو میرود و حركت میكند، اين به نظر میرسد كه میتواند كمك بسيار خوبی باشد برای اينكه اين ادبيات شكل بگيرد.
همايون افزود: در واقع پس از اين است كه شما هر چيز ديگری را كه در حوزه تمدنسازی در اين 30 ساله انقلاب اسلامیمان، در موردش صحبت شده، میتوانيد به ادبيات ماجرای ملك و تمدن اضافه كنيد.
وی ادامه داد: طبيعتاً الگوسازیای كه رهبران انقلاب چه حضرت امام(ره) و چه مقام معظم رهبری در دوران معاصر از مراحلی كه انقلاب بايد طی كند، برای ما انجام میدهند، در اين راه اهميت اساسی دارد. برای مثال همين فرمايش مهم مقام معظم رهبری كه فرمودند ما از انقلاب اسلامی شروع كرديم و به نظام اسلامی و بعد از آن به دولت اسلامی رسيديم و سپس جامعه اسلامی و سرانجام تمدن اسلامی، الگوسازی بسيار مهمی است كه در راستای همين ادبياتی كه بايد شكل بگيرد، ايجاد شده است و از اين دست مطالعات و بررسیهای نظری میتواند كاملاً در همين موضوع ملك و تمدن اسلامی تببين شود.
معاون آموزشی و تحصيلات تكميلی دانشگاه امام صادق(ع) در پاسخ به اين پرسش كه آيا اين به معنای تقدم امور عينی و واقعيتهای بيرونی بر شكلگيری ادبيات مورد نظر و جنبههای علمی آن است، اظهار كرد: مقصود من به هيچ وجه اين مطلب نيست، بلكه مرادم اين است كه آن اتفاقی كه در عرصه واقعيت و عينيت بيرونی میافتد، میتواند كمك كند تا اين ادبيات شكل بگيرد؛ اما ادبيات علمی مركزيت هر اتفاق واقعی و تمدنسازی آگاهانه است. به تعبير ديگر اگر ما میخواهيم آگاهانه حركت كنيم، بايد حركتمان را بر يك مبنای علمی انجام بدهيم و اولاً علم بايد بنيانها را ايجاد كند و بعد بر اساس آن، واقعيت شكل بگيرد.
همايون در پايان با اشاره به عقب افتادن دانشمندان و اهل علم ما از واقعيت، به ويژه در حوزه انقلاب اسلامی، گفت: ما در دوره معاصر شاهد اين هستيم كه هميشه واقعيت از عرصه علمی جلوتر میرود، اما به هر حال بايد اهل علم را دعوت كنيم كه شروع به نظريهپردازی در اين باب و جبران اين عقبماندگی جدی كنند.
همايون افزود: در واقع بايد فارغ از ادبياتی كه در مباحث درباره تمدن ابراز شده است و بدون پيرايه اين ادبيات، خود را در معرض قرآن قرار دهيم و ببينيم كه خود قرآن چه واژهای را برای نامگذاری آن چه كه امروز در پی انقلاب اسلامی در حال وقوع است، به ما پيشنهاد میكند.
وی واژه «مُلك» را به عنوان واژهای معرفی كرد كه در قرآن به كار رفته و میتواند آن اتفاق عظيمی را كه ما بخش بسيار ناچيزی از آن را تمدن نام گذاشتهايم تبيين كند و افزود: در طول تاريخ هم مصاديقی از اين ملك وجود داشته است كه در مورد حضرت نوح(ع)، حضرت يوسف(ع) و حضرت سليمان(ع) به كار رفته است، اما آن چه كه ما منتظر آن هستيم، آن ملك خالد و جاويدانی است كه قرار است در آخرالزمان انشاءالله پديد آيد.
نويسنده كتاب «مهدويت و تمدن جهانی اسلام» افزود: آن چيزی كه قرار است در آخرالزمان شكل بگيرد و معنای واقعی تمدن را به ما نشان خواهد داد و ما داريم زمينهسازی آن را میكنيم، ملك مهدوی است.
همايون با اشاره به تداوم اين ملك تا قيامت، بيان كرد: اين ملك امری مشابه تمدنهای پديد آمده تاكنون نيست و در آن به حد و حدود تمدنهای فعلی بسنده نخواهد شد؛ بلكه ماجرای اين ملك تا آن روزی كه خداوند میفرمايد: «لِّمَنِ الْمُلْكُ الْیَوْمَ؛ امروز فرمانروایى از آن كيست؟»(غافر/16) و تا آن جايی كه مالكيت حقيقی خداوند آشكار شود، ادامه پيدا میكند. اين فرآيندی است كه ما از ابتدای تاريخ به آن وارد شدهايم و مقاطع بعدی ما تا ظهور همچنان به آن استمرار خواهد داد و پس از آن نيز منكشف شدن حقايق هستی را خواهيم داشت تا به هستی قيامت وارد شويم و در آن جا هم آن چه مطرح است، بحث ملك است.
وی بر همين اساس عنوان كرد: من فكر میكنم كه با توجه به تحليلی كه عرض كردم، آن چيزی كه ما در قرآن كريم بايد در پی آن باشيم و در تبيين اصطلاحی كه امروزه به نام تمدن میشناسيم، میتواند كارساز و مؤثر باشد، واژه ملك است.
عضو هيئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در پاسخ به اين سؤال كه از چه طريق میتوان به ادبيات و پارادايم خاصی كه بر حول اين مفهوم مركزی قابل ارائه است، دست يافت و تا چه حد اين پارادايم اكنون شكل گرفته است، عنوان كرد: ما هميشه در توسعه ادبيات علمیمان نياز به گسترش خود مفهوم و موضوع در واقعيت داريم؛ يعنی تاريخ هم نشان داده است كه وقتی پديدهای در واقعيت اتفاق میافتد، ادبيات علمی بسيار غنیای در حاشيه آن يا اگر بخواهيم دقيقتر بگوئيم در مركزيت آن توليد میشود و اينكه انقلاب اسلامی دارد پيش میرود و با شعار زمينهسازی ظهور و ايجاد تمدن اسلامی و احيای تمدن اسلامی هم دارد جلو میرود و حركت میكند، اين به نظر میرسد كه میتواند كمك بسيار خوبی باشد برای اينكه اين ادبيات شكل بگيرد.
همايون افزود: در واقع پس از اين است كه شما هر چيز ديگری را كه در حوزه تمدنسازی در اين 30 ساله انقلاب اسلامیمان، در موردش صحبت شده، میتوانيد به ادبيات ماجرای ملك و تمدن اضافه كنيد.
وی ادامه داد: طبيعتاً الگوسازیای كه رهبران انقلاب چه حضرت امام(ره) و چه مقام معظم رهبری در دوران معاصر از مراحلی كه انقلاب بايد طی كند، برای ما انجام میدهند، در اين راه اهميت اساسی دارد. برای مثال همين فرمايش مهم مقام معظم رهبری كه فرمودند ما از انقلاب اسلامی شروع كرديم و به نظام اسلامی و بعد از آن به دولت اسلامی رسيديم و سپس جامعه اسلامی و سرانجام تمدن اسلامی، الگوسازی بسيار مهمی است كه در راستای همين ادبياتی كه بايد شكل بگيرد، ايجاد شده است و از اين دست مطالعات و بررسیهای نظری میتواند كاملاً در همين موضوع ملك و تمدن اسلامی تببين شود.
معاون آموزشی و تحصيلات تكميلی دانشگاه امام صادق(ع) در پاسخ به اين پرسش كه آيا اين به معنای تقدم امور عينی و واقعيتهای بيرونی بر شكلگيری ادبيات مورد نظر و جنبههای علمی آن است، اظهار كرد: مقصود من به هيچ وجه اين مطلب نيست، بلكه مرادم اين است كه آن اتفاقی كه در عرصه واقعيت و عينيت بيرونی میافتد، میتواند كمك كند تا اين ادبيات شكل بگيرد؛ اما ادبيات علمی مركزيت هر اتفاق واقعی و تمدنسازی آگاهانه است. به تعبير ديگر اگر ما میخواهيم آگاهانه حركت كنيم، بايد حركتمان را بر يك مبنای علمی انجام بدهيم و اولاً علم بايد بنيانها را ايجاد كند و بعد بر اساس آن، واقعيت شكل بگيرد.
همايون در پايان با اشاره به عقب افتادن دانشمندان و اهل علم ما از واقعيت، به ويژه در حوزه انقلاب اسلامی، گفت: ما در دوره معاصر شاهد اين هستيم كه هميشه واقعيت از عرصه علمی جلوتر میرود، اما به هر حال بايد اهل علم را دعوت كنيم كه شروع به نظريهپردازی در اين باب و جبران اين عقبماندگی جدی كنند.
