تأكيد اميرالمؤمنين(ع) به مالك اشتر در زمينه اتخاذ مشی اعتدالی در حكومتداری
گروههای علميه: حجتالاسلام دهسرخی با بيان اين كه اسلام در همه شئونات زندگی بر ميانهروی و اعتدال تاكيد میكند عنوان كرد: امام علی(ع) در نامه به مالك اشتر میفرمايند: «بايد كه محبوبترين كارها در نزد تو، كارهايی باشد كه با ميانهروی سازگارتر بوده و با عدالت دمسازتر باشد».
حجتالاسلام و المسلمين حسين شهامت دهسرخی، عضو هيئت علمی جامعةالمصطفی(ص) العالمية، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) گفت: موضوع اعتدال از مهمترين واژهها و موضوعات ارزشمندی است كه به عنوان يكی از معارف دين ما كه در پيشينه ما و در تاريخ اهل بيت(ع) نيز نقش پررنگی داشته و در زمانه ما مهجور مانده بود؛ البته اين موضوع در شرايط فعلی و پس از رياست جمهوری حجتالاسلام والمسلمين روحانی تا حدودی از مهجوريت خارج شده و مورد استقبال بزرگان كشور، دين، سياست و عقلای كشور قرار گرفت.
وی افزود: اعتدال به همان واژه عدل و عدالت بر میگردد؛ از جهت كمی و كيفی داشتن تناسب و قوام داشتن و موزون بودن هر شی را اعتدال در آن موضوع مینامند؛ طبيعتا محور و مدار اعتدال، حركت در مسير حق و مبنا آن هم، حق و حقيقت است.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) عنوان كرد: قرآن كريم واژه اعتدال و موزون بودن را هم در نظام تكوين مطرح میكند و هم در نظام تشريع؛ وقتی میگويد كه «خَلَقَ فَسَوَّى»؛ يعنی عالم و همه مخلوقات موزون و با اعتدال آفريده شده است.
وی ادامه داد: وقتی قرآن بيان میدارد كه «هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُم مَّا فِی الأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِيمٌ»؛ يعنی مجموعه خلقت به شكل معتدل بنا شده است نشان دهنده يك ساخت سيستماتيك در نظام خلقت است كه هر بخش، بخش ديگر را كامل كرده و هر كدام در جايی كه بايد، قرار دارند؛ اين توازن و اعتدال در نظام خلقت از سوی خداوند حتی در ميان نباتات رعايت شده است؛ آنجا كه میفرمايد «وَأَلْقَیْنَا فِيهَا رَوَاسِیَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَیْءٍ مَوْزُونٍ»؛ يا اينكه میفرمايد «الَّذِی خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ» خطاب به انسان میگويد كه انسانی كه در مقابل خداوند مغرور میشود بايد نگاه كند كه پيش از خلقت هيچ نبوده است و خداوند با اين اعتدال و سامان او را خلق كرده است.
شهامت دهسرخی يادآور شد: اين مبحث در خطاب به دين حنيف نيز بيان شده است كه اديان و فرق نيز بايد معتدل باشند، اينجا نيز مسئله دين حنيف را در مقابل دين جنيف يعنی دينی كه افراط و تفريط در آن وجود دارد به كار میبرد.
وی گفت: اسلام دينی است كه انسان را از افسارگسيختگیها میرهاند و اگر انسان بخواهد زندگی متعادلی داشته باشد، بايد به گونهای عمل كند كه با فرض داشتن تمام تمايلات و شهوتها آنها را با قوه عقل و دين مديريت كند و بهترين منافع را با كمترين مضرات از زندگی خود ببرد.
دهسرخی يادآور شد: رسول گرامی اسلام (ص) سه بار میفرمايند: «يا ايها الناس عليكم بالقصد، عليكم بالقصد، عليكم بالقصد»؛ ای مردم! بر شما باد به ميانه روی، بر شما باد كه راه اعتدال و ميانه روی را طی كنيد؛ امام علی(ع) در صفات متقين در نهجالبلاغه میگويد كه متقين روششان روش ميانه است يا اينكه حضرت در جای ديگر میفرمايند كه در هنگام ثروتمندی و برخورداری ميانه رو باشيد و در هيچ چيزی افراط نكنيد.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) تصريح كرد: امام علی(ع) در نامه به مالك اشتر وقتی كه میخواهد ايشان را نصيحت كنند، به مالك دستور حكومتی میدهند كه چگونه با مردم از راه وسط و اعتدال برخورد كند كه در سازمان ملل هم رسميت پيدا كرد؛ ايشان میفرمايند: «بايد كه محبوبترين كارها در نزد تو، كارهايی باشد كه با ميانهروی سازگارتر بوده و با عدالت دم سازتر و خشنودی رعيت را در پی داشته باشد؛ زيرا خشم تودههای مردم، خشنودی نزديكان را زير پای بسپرد و حال آنكه، خشم نزديكان اگر تودههای مردم از تو خشنود باشند، ناچيز گردد» در نقطه مقابل كسانی كه راه وسط را نمیروند خيلی مورد سرزنش قرار میگيرند كه امام علی(ع) فرمودند كه انسان عاقل راه خردمندی و اعتدال را طی میكند و افراط و تفريط از نشانههای جهالت است.
وی بيان كرد: يكی ديگر از تعابير حضرات معصومين در زمينه اعتدال، نحوه برخورد ما با فرادستان در جامعه است كه نبايد نه از آنها تعريف زياد كرد و نه اينكه از كار خوب كسی تعريف نكرد؛ زيرا اگر ما از كار خوب دوست و حتی رقيب خود در جای خود تجليل نكنيم، نشانه ضعف و حسادت ماست.
شهامت دهسرخی، يادآور شد: در كتب اخلاقی علمای اخلاقی با استفاده از آيات و روايات اهل بيت(ع) همين مسير اعتدال را سفارش میكنند كه مبادا دچار تهور و بیباكی شويم و از ديگر سوی هم نبايد دچار ركود شويم.
اين مدرس حوزه و دانشگاه تصريح كرد: حضرات معصومين(ع) دين ما را دين حركت رو به جلو و فهم و اعتدال معرفی كردهاند نه دين بیباكی از هر چيز؛ هر عمل انسان بايد با تدبير و با مشخصات دينی و فقهی همراه باشد و حركت خودسرانه در دين، قطعا به ضلالت ختم خواهد شد.
وی با بيان اين كه اسلام در همه شئونات زندگی بر ميانهروی تاكيد دارد اظهار كرد: يكی از سفارشات مهم ائمه(ع) در بحث زندگی فردی، در مسئله تغذيه است كه در اين زمينه نيز ما را به اعتدال در خوردن و پوشيدن سفارش كردهاند كه هر دو حالت افراط و تفريط انسان را نابود میكند؛ حتی فرمودهاند كه در پوشاك نيز بايد راه اعتدال را در پيش گيريم يعنی انسان لباسش را برای حفظ آبرو میپوشد نه اينكه بخواهد از آن استفاده ديگر كند و در آن اسراف كند.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) اظهار كرد: اعتدال در دوستی و دشمنی هم از منويات ائمه اطهار(ع) است كه در اين زمينه امام علی(ع) بيان میدارد كه به قدری با كسی دوست نشويد كه وقتی كه از شما جدا شد بتواند رازی از شما نقل كند كه آبروی شما از بين برود؛ يا اينكه امام علی(ع) به امام حسن(ع) در نامه تاريخی خود (نامه 31نهجالبلاغه) اظهار میكنند كه اگر خواستی به دليل موجهی با برادر دينی خود قطع رابطه كنی به شكلی اين كار را انجام بده كه يك راه كوچك برای برگشت دو طرفه وجود داشته باشد؛ پس دين ما در دشمنی نيز طرف اعتدال را گرفته است.
وی بيان كرد: يكی ديگر از معارف اهل بيت(ع) در زمينه اعتدال، اعتدال در زمينه تربيت فرزند است كه محبت افراطی و سختگيری افراطی هر دو مذمت شدهاند كه هر كدام از اين دو يا فرزند را بیمصرف بار میآورد و يا خانه گريز؛ امام علی(ع) حتی در مورد قاتل خويش نيز میفرمايند كه جانب اعتدال را بگيريد و همان كاری كه با من كرد را با او بكنيد و مبادا كه با او بدرفتاری كنيد؛ همه اين مباحث برای امروز ما درس سياسی و اجتماعی و فرهنگی است كه اگر به آنها دقيق توجه كنيم مرام سياسی و اجتماعی و اخلاقی خود را قطعا متحول خواهيم كرد.
وی افزود: اعتدال به همان واژه عدل و عدالت بر میگردد؛ از جهت كمی و كيفی داشتن تناسب و قوام داشتن و موزون بودن هر شی را اعتدال در آن موضوع مینامند؛ طبيعتا محور و مدار اعتدال، حركت در مسير حق و مبنا آن هم، حق و حقيقت است.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) عنوان كرد: قرآن كريم واژه اعتدال و موزون بودن را هم در نظام تكوين مطرح میكند و هم در نظام تشريع؛ وقتی میگويد كه «خَلَقَ فَسَوَّى»؛ يعنی عالم و همه مخلوقات موزون و با اعتدال آفريده شده است.
وی ادامه داد: وقتی قرآن بيان میدارد كه «هُوَ الَّذِی خَلَقَ لَكُم مَّا فِی الأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَیْءٍ عَلِيمٌ»؛ يعنی مجموعه خلقت به شكل معتدل بنا شده است نشان دهنده يك ساخت سيستماتيك در نظام خلقت است كه هر بخش، بخش ديگر را كامل كرده و هر كدام در جايی كه بايد، قرار دارند؛ اين توازن و اعتدال در نظام خلقت از سوی خداوند حتی در ميان نباتات رعايت شده است؛ آنجا كه میفرمايد «وَأَلْقَیْنَا فِيهَا رَوَاسِیَ وَأَنْبَتْنَا فِيهَا مِنْ كُلِّ شَیْءٍ مَوْزُونٍ»؛ يا اينكه میفرمايد «الَّذِی خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ» خطاب به انسان میگويد كه انسانی كه در مقابل خداوند مغرور میشود بايد نگاه كند كه پيش از خلقت هيچ نبوده است و خداوند با اين اعتدال و سامان او را خلق كرده است.
شهامت دهسرخی يادآور شد: اين مبحث در خطاب به دين حنيف نيز بيان شده است كه اديان و فرق نيز بايد معتدل باشند، اينجا نيز مسئله دين حنيف را در مقابل دين جنيف يعنی دينی كه افراط و تفريط در آن وجود دارد به كار میبرد.
وی گفت: اسلام دينی است كه انسان را از افسارگسيختگیها میرهاند و اگر انسان بخواهد زندگی متعادلی داشته باشد، بايد به گونهای عمل كند كه با فرض داشتن تمام تمايلات و شهوتها آنها را با قوه عقل و دين مديريت كند و بهترين منافع را با كمترين مضرات از زندگی خود ببرد.
دهسرخی يادآور شد: رسول گرامی اسلام (ص) سه بار میفرمايند: «يا ايها الناس عليكم بالقصد، عليكم بالقصد، عليكم بالقصد»؛ ای مردم! بر شما باد به ميانه روی، بر شما باد كه راه اعتدال و ميانه روی را طی كنيد؛ امام علی(ع) در صفات متقين در نهجالبلاغه میگويد كه متقين روششان روش ميانه است يا اينكه حضرت در جای ديگر میفرمايند كه در هنگام ثروتمندی و برخورداری ميانه رو باشيد و در هيچ چيزی افراط نكنيد.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) تصريح كرد: امام علی(ع) در نامه به مالك اشتر وقتی كه میخواهد ايشان را نصيحت كنند، به مالك دستور حكومتی میدهند كه چگونه با مردم از راه وسط و اعتدال برخورد كند كه در سازمان ملل هم رسميت پيدا كرد؛ ايشان میفرمايند: «بايد كه محبوبترين كارها در نزد تو، كارهايی باشد كه با ميانهروی سازگارتر بوده و با عدالت دم سازتر و خشنودی رعيت را در پی داشته باشد؛ زيرا خشم تودههای مردم، خشنودی نزديكان را زير پای بسپرد و حال آنكه، خشم نزديكان اگر تودههای مردم از تو خشنود باشند، ناچيز گردد» در نقطه مقابل كسانی كه راه وسط را نمیروند خيلی مورد سرزنش قرار میگيرند كه امام علی(ع) فرمودند كه انسان عاقل راه خردمندی و اعتدال را طی میكند و افراط و تفريط از نشانههای جهالت است.
وی بيان كرد: يكی ديگر از تعابير حضرات معصومين در زمينه اعتدال، نحوه برخورد ما با فرادستان در جامعه است كه نبايد نه از آنها تعريف زياد كرد و نه اينكه از كار خوب كسی تعريف نكرد؛ زيرا اگر ما از كار خوب دوست و حتی رقيب خود در جای خود تجليل نكنيم، نشانه ضعف و حسادت ماست.
شهامت دهسرخی، يادآور شد: در كتب اخلاقی علمای اخلاقی با استفاده از آيات و روايات اهل بيت(ع) همين مسير اعتدال را سفارش میكنند كه مبادا دچار تهور و بیباكی شويم و از ديگر سوی هم نبايد دچار ركود شويم.
اين مدرس حوزه و دانشگاه تصريح كرد: حضرات معصومين(ع) دين ما را دين حركت رو به جلو و فهم و اعتدال معرفی كردهاند نه دين بیباكی از هر چيز؛ هر عمل انسان بايد با تدبير و با مشخصات دينی و فقهی همراه باشد و حركت خودسرانه در دين، قطعا به ضلالت ختم خواهد شد.
وی با بيان اين كه اسلام در همه شئونات زندگی بر ميانهروی تاكيد دارد اظهار كرد: يكی از سفارشات مهم ائمه(ع) در بحث زندگی فردی، در مسئله تغذيه است كه در اين زمينه نيز ما را به اعتدال در خوردن و پوشيدن سفارش كردهاند كه هر دو حالت افراط و تفريط انسان را نابود میكند؛ حتی فرمودهاند كه در پوشاك نيز بايد راه اعتدال را در پيش گيريم يعنی انسان لباسش را برای حفظ آبرو میپوشد نه اينكه بخواهد از آن استفاده ديگر كند و در آن اسراف كند.
عضو هيئت علمی جامعهالمصطفی(ص) اظهار كرد: اعتدال در دوستی و دشمنی هم از منويات ائمه اطهار(ع) است كه در اين زمينه امام علی(ع) بيان میدارد كه به قدری با كسی دوست نشويد كه وقتی كه از شما جدا شد بتواند رازی از شما نقل كند كه آبروی شما از بين برود؛ يا اينكه امام علی(ع) به امام حسن(ع) در نامه تاريخی خود (نامه 31نهجالبلاغه) اظهار میكنند كه اگر خواستی به دليل موجهی با برادر دينی خود قطع رابطه كنی به شكلی اين كار را انجام بده كه يك راه كوچك برای برگشت دو طرفه وجود داشته باشد؛ پس دين ما در دشمنی نيز طرف اعتدال را گرفته است.
وی بيان كرد: يكی ديگر از معارف اهل بيت(ع) در زمينه اعتدال، اعتدال در زمينه تربيت فرزند است كه محبت افراطی و سختگيری افراطی هر دو مذمت شدهاند كه هر كدام از اين دو يا فرزند را بیمصرف بار میآورد و يا خانه گريز؛ امام علی(ع) حتی در مورد قاتل خويش نيز میفرمايند كه جانب اعتدال را بگيريد و همان كاری كه با من كرد را با او بكنيد و مبادا كه با او بدرفتاری كنيد؛ همه اين مباحث برای امروز ما درس سياسی و اجتماعی و فرهنگی است كه اگر به آنها دقيق توجه كنيم مرام سياسی و اجتماعی و اخلاقی خود را قطعا متحول خواهيم كرد.
