راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی ابلاغ شد
گروه سلامت: نسخه تجديد نظر شده راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی كه توسط جمعی از خبرگان، پژوهشگران و مديران پژوهشی كشور و با محوريت مركز تحقيقات اخلاق و تاريخ پزشكی بازنگری و اصلاح شده بود، توسط وزير بهداشت به دانشگاههای علوم پزشكی ابلاغ شد.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) با توجه به پيشرفتهای علمی و فنی حاصل از پژوهش بر روی اعضا و بافتهای انسانی و نيز با تأكيد بر اهميت انجام اينگونه پژوهشها، ضرورت رعايت اصول و ملاحظات اخلاقی مرتبط، امری بديهی و اساسی است و هرگونه استفاده از اجزای بدن انسان، بايد با توجه كامل به اصول اخلاقی به ويژه كرامت انسانی و ضوابط قانونی و شرعی باشد.
با رعايت اين اصول و ملاحظات است كه میتوان بافتها و اعضای انسانی را برای اهداف درمانی، آموزشی و پژوهشی مورد استفاده قرار داد، راهنمای حاضر دربردارنده آندسته از اصول و ملاحظات اخلاقی اساسی است كه در پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی بايد مورد توجه قرار گيرد و رعايت شود.
بنابراين راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی براساس ماده پنج قانون تشكيل وزارت بهداشت كه نظارت بر پژوهش علوم پزشكی بر عهده اين وزارتخانه است به دانشگاههای علوم پزشكی ابلاغ شده است و منظور از پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی پژوهشهايی است كه در آنها از اجزای بدنی با منشأ انسانی، مشتمل بر عضو، بافت يا ترشحات بدن فرد زنده، مرده، جنين يا جفت استفاده میشود.
پژوهشگران موظفند كه علاوه بر اين راهنما، از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشكی و ساير قوانين، مقررات و راهنماهای رسمی كشور در مورد پژوهشی كه انجام میدهند، آگاه باشند و آنها را رعايت كنند. اين راهنمای اخلاقی در دو بخش عمومی و اختصاصی تدوين شده است كه در بخش راهنمای عمومی اين مقوله آمده است: پژوهشگر بايد به اين امر مهم توجه داشته باشد كه بافتها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی هستند و كرامت انسانی اقتضا میكند كه جمعآوری، نگهداری، استفاده و نابودسازی آنها توأم با رعايت ملاحظات و شئون مرتبط باشد.
براساس گزارش ايكنا، بخش راهنماهای اختصاصی اين ابلاغيه شامل چهار فصل استفاده از اعضا و بافتهای جنين سقط شده انسان برای پژوهش، برداشت عضو يا بافت از جسد انسان يا فرد دچار مرگ مغز، پژوهشهای شامل پيوند عضو يا بافت از دهنده زنده و زيست بانكها است؛ در فصل نخست اين راهنمای اخلاقی آمده است: به موجود حاصل از لقاح، تا ۸ هفتگی «رويان»، پس از ۸ هفتگی تا زمان زايمان «جنين» و بلافاصله پس از آن تا ۲۸ روزگی «نوزاد» اطلاق میگردد. در هرگونه پژوهش بر روی جنين، علاوه بر مفاد اين راهنما، بايد اصل كرامت انسانی و تمامی موازين قانونی و شرعی رعايت شود.
همچنين در بخشی فصل دوم از راهنماهای اختصاصی اخلاق پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی تاكيد شده است: برداشت عضو يا بافت از جسد انسان در تمامی مواردی كه عضو يا بافت جسد انسان به منظور انجام پژوهش مورد استفاده قرار میگيرد، بايد ارزش علمی، ضرورت انجام مطالعه و تمهيدات انديشيده شده برای رعايت كرامت متوفی و حقوق بازماندگان – از جمله اخذ رضايت آگاهانه متناسب – در طرحنامه منعكس شده و به تأييد كميته اخلاق در پژوهش رسيده باشد.
در بخشی از فصل سوم راهنمای اخلاقی ياد شده آمده است: در پژوهشهای پيوند عضو يا بافت، خواست و رضايت دهنده زنده در هر حال بر خواست و منافع گيرنده اولويت دارد. اخذ رضايت كتبی و آگاهانه از دهنده و گيرنده ضرورت دارد. اين رضايت آگاهانه مكتوب بايد شامل شيوه اجرای پژوهش، اهداف، نوع و ميزان عضو يا بافتی كه اخذ و پيوند خواهد شد و تمامی خطرات ناشی از آن باشد.
براساس گزارش ايكنا، در فصل زيست بانكها كه بخش پايانی حوزه اختصاصی اين راهنمای اخلاقیست عنوان شده كه ذخيره سازی اعضا، بافتها يا اجزای بدنی با منشأ انسانی بايد با اخذ رضايت آگاهانه باشد. در رضايتنامه بايد نحوه و مدت نگهداری و استفادههای احتمالی آتی آورده شود، فرد حق دارد هر وقت كه بخواهد درخواست كند كه نمونههايش از زيست بانك خارج شوند. اين در صورتی است كه هويت دهنده نمونه مشخص يا قابل رديابی باشد و در صورتی كه هويت فرد دهنده نمونه، مشخص يا قابل رديابی باشد، برای هر پژوهش جديد بايد از فرد يا نماينده قانونی او رضايت آگاهانه گرفته شود.
با رعايت اين اصول و ملاحظات است كه میتوان بافتها و اعضای انسانی را برای اهداف درمانی، آموزشی و پژوهشی مورد استفاده قرار داد، راهنمای حاضر دربردارنده آندسته از اصول و ملاحظات اخلاقی اساسی است كه در پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی بايد مورد توجه قرار گيرد و رعايت شود.
بنابراين راهنمای اخلاقی پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی براساس ماده پنج قانون تشكيل وزارت بهداشت كه نظارت بر پژوهش علوم پزشكی بر عهده اين وزارتخانه است به دانشگاههای علوم پزشكی ابلاغ شده است و منظور از پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی پژوهشهايی است كه در آنها از اجزای بدنی با منشأ انسانی، مشتمل بر عضو، بافت يا ترشحات بدن فرد زنده، مرده، جنين يا جفت استفاده میشود.
پژوهشگران موظفند كه علاوه بر اين راهنما، از راهنمای عمومی اخلاق در پژوهشهای علوم پزشكی و ساير قوانين، مقررات و راهنماهای رسمی كشور در مورد پژوهشی كه انجام میدهند، آگاه باشند و آنها را رعايت كنند. اين راهنمای اخلاقی در دو بخش عمومی و اختصاصی تدوين شده است كه در بخش راهنمای عمومی اين مقوله آمده است: پژوهشگر بايد به اين امر مهم توجه داشته باشد كه بافتها و اعضای مورد استفاده، دارای منشأ انسانی هستند و كرامت انسانی اقتضا میكند كه جمعآوری، نگهداری، استفاده و نابودسازی آنها توأم با رعايت ملاحظات و شئون مرتبط باشد.
براساس گزارش ايكنا، بخش راهنماهای اختصاصی اين ابلاغيه شامل چهار فصل استفاده از اعضا و بافتهای جنين سقط شده انسان برای پژوهش، برداشت عضو يا بافت از جسد انسان يا فرد دچار مرگ مغز، پژوهشهای شامل پيوند عضو يا بافت از دهنده زنده و زيست بانكها است؛ در فصل نخست اين راهنمای اخلاقی آمده است: به موجود حاصل از لقاح، تا ۸ هفتگی «رويان»، پس از ۸ هفتگی تا زمان زايمان «جنين» و بلافاصله پس از آن تا ۲۸ روزگی «نوزاد» اطلاق میگردد. در هرگونه پژوهش بر روی جنين، علاوه بر مفاد اين راهنما، بايد اصل كرامت انسانی و تمامی موازين قانونی و شرعی رعايت شود.
همچنين در بخشی فصل دوم از راهنماهای اختصاصی اخلاق پژوهش بر روی عضو و بافت انسانی تاكيد شده است: برداشت عضو يا بافت از جسد انسان در تمامی مواردی كه عضو يا بافت جسد انسان به منظور انجام پژوهش مورد استفاده قرار میگيرد، بايد ارزش علمی، ضرورت انجام مطالعه و تمهيدات انديشيده شده برای رعايت كرامت متوفی و حقوق بازماندگان – از جمله اخذ رضايت آگاهانه متناسب – در طرحنامه منعكس شده و به تأييد كميته اخلاق در پژوهش رسيده باشد.
در بخشی از فصل سوم راهنمای اخلاقی ياد شده آمده است: در پژوهشهای پيوند عضو يا بافت، خواست و رضايت دهنده زنده در هر حال بر خواست و منافع گيرنده اولويت دارد. اخذ رضايت كتبی و آگاهانه از دهنده و گيرنده ضرورت دارد. اين رضايت آگاهانه مكتوب بايد شامل شيوه اجرای پژوهش، اهداف، نوع و ميزان عضو يا بافتی كه اخذ و پيوند خواهد شد و تمامی خطرات ناشی از آن باشد.
براساس گزارش ايكنا، در فصل زيست بانكها كه بخش پايانی حوزه اختصاصی اين راهنمای اخلاقیست عنوان شده كه ذخيره سازی اعضا، بافتها يا اجزای بدنی با منشأ انسانی بايد با اخذ رضايت آگاهانه باشد. در رضايتنامه بايد نحوه و مدت نگهداری و استفادههای احتمالی آتی آورده شود، فرد حق دارد هر وقت كه بخواهد درخواست كند كه نمونههايش از زيست بانك خارج شوند. اين در صورتی است كه هويت دهنده نمونه مشخص يا قابل رديابی باشد و در صورتی كه هويت فرد دهنده نمونه، مشخص يا قابل رديابی باشد، برای هر پژوهش جديد بايد از فرد يا نماينده قانونی او رضايت آگاهانه گرفته شود.
