بررسی مهدويت در زمينه جعل و تحريف، مكتوب شد
گروه ادب: كارشناس ارشد علوم قرآن و حديث از نگارش كتاب جديد خود در زمينه مهدويت با عنوان «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت» خبر داد و گفت: وهابيون و افرادی كه ضدتشيع هستند سعی دارند تا اصل مهدويت را انكار كنند كه اين موضوع در كتاب بررسی شده است.
سيدجعفر صادقی، كارشناس ارشد علوم قرآن و حديث، دانشآموخته دانشگاه تهران و حافظ كل قرآن كريم در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، از نگارش كتاب جديد خود در زمينه مهدويت با عنوان «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت» خبر داد.
وی در ادامه در تشريح چرايی نگارش و اهميت اين موضوع پرداخت و با بيان اينكه در حال حاضر سه تهديد در ارتباط با موضوع مهدويت وجود دارد، اظهار كرد: تهديد اول، انكار مهدويت و ايجاد ترديد و تشكيك در اصل اين باور است؛ يعنی عدهای كه اغلب سلفيون و وهابيون هستند و عدهای اندك هم افراد ناآگاه كه خواسته يا ناخواسته سعی میكنند، القا كنند كه اصلاً موضوعی به نام مهدويت و اينكه شخصی خواهد آمد تا بساط ظلم را براندازد و حكومت عدل جهانی تشكيل دهد، اصالتی در اسلام ندارد.
صادقی در تبيين تهديد دوم عنوان كرد: انكار وجود مقدس حضرت صاحب الزمان(عج)، تهديد دوم است، كه تحت تأثير اهلسنت و عدهای از مستشرقان، القاء میشود كه مهدی موعود(عج)، الان موجود نيست. اين نظر بيشتر در اهل سنت وجود دارد؛ يعنی اعتقاد دارند كه مهدی موعود خواهد بود، اما مهدی مورد ادعای شيعه نيست.
اين حافظ قرآن گفت: مستشرقان هم صرف نظر از اينكه اصل موضوع هست يا نيست، همين باور اهل سنت را به شكلی خطرناك و اغلب مغرضانه القاء میكنند. متأسفانه برخی از نخبگان شيعی هم اخيراً تحت تأثير اين مسئله، كتابها و مقالاتی نوشتهاند.
وی با بيان اينكه تهديد سوم، در بين معتقدان به وجود مبارك امام زمان(عج) برمیگردد، عنوان كرد: آن هم توسل به رواياتی است كه دارای مشكلات متعدد هستند. بنده در جهت مقابله با خطر سوم سعی كردم به پالايش روايات اهتمام بورزم. حتی بر اساس اين روايات ضعيف، تطبيق و توقيت هم انجام میشود كه گاهی باعث وهن مذهب و بالاخص موضوع مهدويت هم میشود.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث در ادامه به ايراد توضيح درباره تهديد سوم (خطر وجود روايات ضعيف)پرداخت و اظهار كرد: يكی از مسائلی كه مستمسك وهابيون و افرادی كه ضدتشيع هستند قرار گرفته تا اصل مهدويت و وجود امام زمان(عج) را انكار كند يا در آن ترديد و تشكيك ايجاد كند، همين موضوع روايات ضعيف است.
وی ادامه داد: علمای بزرگ شيعه و محدثان ارجمند مثل شيخ طوسی، شيخ مفيد، شيخ صدوق، علامه مجلسی و امثال اينها در طول تاريخ غالباً فرصت پيدا میكردند كه روايات را از خطر از بين رفتن حفظ كنند و غالباً هم درگير با مخالفان و در شرايط تقيه بودند. بنابراين فرصت نكردند كه روايات را به شكل مطلوب پالايش كنند. بعضی مثل علامه مجلسی هم كه صراحتاً هدفش از گردآوری بحارالانوار را ناظر به همين موضوع دانسته است.
صادقی افزود: از اين جهت روايات ضعيف وارد كتابهای شيعه هم شدند و متأسفانه در باب مهدويت هم، چون از سنخ پيشگويی و خبر دادن از غيب بود و از طرفی ظرفيت خوبی برای سوء استفاده بود، كار مطلوب صورت نگرفت. در حال حاضر اخبار ضعيف فراوانی در كتابهای حديثی، خصوصاً در ارتباط با مهدويت وجود دارد. از طرف ديگر درباره كار نقد و تحليل و بررسی هم میشود گفت كه كمتر از انگشتان يك دست كار خوب و علمی انجام شده و آنها هم معاصر هستند مثل كار مرحوم محمد صدر يا مصطفی صادقی.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث با بيان اينكه خلأ بزرگی در اين رابطه وجود دارد، عنوان كرد: متأسفانه اين روايات ضعيف، نه تنها وارد كتابها و نوشتهها شده و در جامعه به عنوان روايات مقبول تلقی شدهاند، بلكه گاهی براساس آنها تطبيقهايی هم صورت گرفته كه اخيراً هم تا حد وسيعی خبرساز شده است. به همين دليل احساس كردم كه به اندازه توانايیام در اين زمينه برای روشن شدن اعتبار اين احاديث وارد كار علمی و پژوهشی بشوم.
وی در بخش ديگری از سخنان خود به ارائه گزارشی از فصلها و بخشهای كتاب «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت» پرداخت و گفت: در اين كتاب با محور قرار دادن رسالهای از جلالالدين سيوطی سعی شده است كه در اكثر موضوعات مربوط به مهدويت، روايات بررسی و كنكاش شوند.
صادقی با بيان اينكه در فصل اول كلياتی ارائه و مبانی ارزيابی روايات مطرح و تا حد ضرورت توضيح داده شده است، ادامه داد: در فصل دوم، اصل موضوع ظهور موعود در آخرالزمان و هويت و تبار مهدی موعود(عج) بررسی شده است. مثلاً ما روايتی داريم كه گفته جز عيسی بن مريم، مهدی وجود نخواهد داشت. يا رواياتی داريم كه مهدی موعود(عج) را از نسل عباس عموی پيامبر دانستهاند؛ همچنين رواياتی داريم كه به نوعی دلالت دارند كه مهدی موعود(عج) از نسل امام حسن مجتبی(ع) است.
اين حافظ قرآن كريم اظهار كرد: اعتقاد شيعه اين است كه مهدی(عج) از نسل امام حسين(ع) است. چطور میشود اين روايات را ارزيابی كرد؟ آيا بايد قبول تأويل يا اساساً رد كنيم؟ يا روايتی داريم كه سخن از چندين مهدی گفته است. در اين كتاب به تفصيل اين موضوعات بررسی شده است.
وی در ادامه به فصل سوم اين كتاب پرداخت و با بيان اينكه در فصل سوم مسائل و حوادث مربوط به پيش از ظهور بررسی شدهاند، گفت: فتنههای آخرالزمان، قيام خراسان و پرچمهای سياه، كشتار در حرم خدا، سفيانی، نفس زكيه، ندای آسمانی و ندای زمينی، فرو رفتن سپاهی در بيداء، آشكار شدن كف دستی در آسمان، كسوف و خسوف غيرعادی و موارد ديگر. در افواه عمومی چيزهايی شايع هست كه اساساً روايات آنها صحت ندارند يا ضعيف هستند، اما متأسفانه گاهی حتی داستانپردازی هم بر اساس اين روايات ضعيف صورت گرفته است.
صادقی ادامه داد: اين بخش از روايات چون هم از مسائل شگفتانگيز خبر دادهاند و هم به نوعی خبر دادن از آينده تلقی میشوند، اكثراً به دليل جذابيتی كه دارند باعث شدهاند خيلی به آنها توجه شود و صحيح و سقيم در هم آميخته بشوند. بعضیها حتی حوادثی كه در گذشته نزديك رخ داده يا در حال اتفاق است را با توجه به اين روايات تفسير و تأويل میكنند و متأسفانه توقع ايجاد میكنند.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث گفت: در فصل چهارم، مسائلی مانند زمان ظهور، محل ظهور، ياران و سپاهيان حضرت، سن حضرت در هنگام ظهور، پايتخت حضرت، نبردهای حضرت، فتح مناطقی مثل روم و قسطنطنيه، نازل شدن حضرت عيسی، خروج دجال، وضعيت جهان پس از ظهور و وضعيت جهان پس از حضرت مهدی، روايات مربوط به اين مسائل مورد بررسی قرار گرفته است. به عنوان مثال آيا زمان ظهور مشخص است؟ آيا كسانی با نامهای سفاح و منصور و قحطانی در ارتباط با مهدی موعود و آخرالزمان خواهند بود؟ آيا جهان پس از مهدی، جهانی توأم با آرامش و صلح و صفا خواهد بود يا برعكس به ظلم و سياهی و تاريكی باز خواهد گشت؟ آيا رجعتی در كار خواهد بود؟ اينها مسائلی هستند كه در روايات اين فصل بررسی شدهاند.
وی همچنين در مورد مبانی و شيوه كار خود در اين كتاب اظهار كرد: اولاً در اين كار دلالت و معنا را مبنا قرار داده و هر جا كه اقتضا داشته، وضع سند روايات را هم بررسی كردهايم. ثانياً بررسی روايات بر اساس مبانی مورد قبول شيعه شامل انطباق با قرآن، سنت قطعی پيامبر و ائمه(ع)، عقل، تاريخ متواتر، اجماع علمای اماميه، عدم تعارض حقيقی روايات معصومين(ع)، باور به موجود بودن و شخصی بودن مهدی موعود(عج) و عدم حجيت علیالاطلاق روايات غيرمعصومان صورت گرفته است.
صادقی در بخش ديگری از سخنان خود به مهمترين موضوعی كه در رابطه با جعل و تحريف روايات مهدويت قابل برداشت است، پرداخت و اظهار كرد: از آنجايی كه تدوين روايات در سدههای دوم و سوم بيشتر صورت گرفته و مهدويت هم موضوعی سياسی است، هم كانونهای قدرت مثل عباسيان و عدهای از طالبيان و ديگر گروهها در آن طمع میكردند و هم عوامل وارد كننده اسرائيليات در نصوص دينی فعال بودند، اضافه كنيد درگيریهای قومی و قبيلهای و ساير مسائل اجتماعی و سياسی را، نتيجه آن شد كه روايات مهدويت متأسفانه با حجم انبوهی از حديث ضعيف مخلوط شد. بنابراين در اين كتاب به خصوص با توجه به مسائل تاريخی و مبانی ياد شده سعی شده تا حدی كه از دست نگارنده برآمده، اعتبار روايات بررسی شوند.
وی درباره اينكه آيا درباره اين اثر، اساتيد و مراكز معتبر اعلام نظر كردهاند يا خير، نيز گفت: علاوه بر اينكه در تكوين اين اثر از نظرات اساتيد دانشگاهی در گرايش علوم قرآن و حديث بهره بردهام، محتوای اين كتاب با نام قبلی «نقد دلالی روايات العرف الوردی فی اخبار المهدی»، از طرف مركز تخصصی مهدويت حوزه علميه قم مناسب ارزيابی شده و معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبليغات اسلامی هم آن را مطلوب و مناسب ارزيابی كرده است.
اين حافظ قرآن كريم در پايان درباره چگونگی دستيابی به كتاب و تهيه آن، اظهار كرد: درباره محتوای كتاب و چگونگی تهيه آن علاقهمندان میتوانند به سايت صادقون 14 به نشانی www.sadeghoon14.ir مراجعه كنند.
شايان ذكر است كتاب «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت»، يك اثر علمی و پژوهشی است كه در فضای نقد و تحليل با محور قرار دادن احاديث موجود در رابطه با مهدی موعود، نوشته شد. اين كتاب 368 صفحه دارد كه اخيراً چاپ اول آن در قطع وزيری انجام شد. ضمن اينكه در تأليف اين اثر از 270 منبع عربی و فارسی و حتی انگليسی استفاده شده است.
وی در ادامه در تشريح چرايی نگارش و اهميت اين موضوع پرداخت و با بيان اينكه در حال حاضر سه تهديد در ارتباط با موضوع مهدويت وجود دارد، اظهار كرد: تهديد اول، انكار مهدويت و ايجاد ترديد و تشكيك در اصل اين باور است؛ يعنی عدهای كه اغلب سلفيون و وهابيون هستند و عدهای اندك هم افراد ناآگاه كه خواسته يا ناخواسته سعی میكنند، القا كنند كه اصلاً موضوعی به نام مهدويت و اينكه شخصی خواهد آمد تا بساط ظلم را براندازد و حكومت عدل جهانی تشكيل دهد، اصالتی در اسلام ندارد.
صادقی در تبيين تهديد دوم عنوان كرد: انكار وجود مقدس حضرت صاحب الزمان(عج)، تهديد دوم است، كه تحت تأثير اهلسنت و عدهای از مستشرقان، القاء میشود كه مهدی موعود(عج)، الان موجود نيست. اين نظر بيشتر در اهل سنت وجود دارد؛ يعنی اعتقاد دارند كه مهدی موعود خواهد بود، اما مهدی مورد ادعای شيعه نيست.
اين حافظ قرآن گفت: مستشرقان هم صرف نظر از اينكه اصل موضوع هست يا نيست، همين باور اهل سنت را به شكلی خطرناك و اغلب مغرضانه القاء میكنند. متأسفانه برخی از نخبگان شيعی هم اخيراً تحت تأثير اين مسئله، كتابها و مقالاتی نوشتهاند.
وی با بيان اينكه تهديد سوم، در بين معتقدان به وجود مبارك امام زمان(عج) برمیگردد، عنوان كرد: آن هم توسل به رواياتی است كه دارای مشكلات متعدد هستند. بنده در جهت مقابله با خطر سوم سعی كردم به پالايش روايات اهتمام بورزم. حتی بر اساس اين روايات ضعيف، تطبيق و توقيت هم انجام میشود كه گاهی باعث وهن مذهب و بالاخص موضوع مهدويت هم میشود.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث در ادامه به ايراد توضيح درباره تهديد سوم (خطر وجود روايات ضعيف)پرداخت و اظهار كرد: يكی از مسائلی كه مستمسك وهابيون و افرادی كه ضدتشيع هستند قرار گرفته تا اصل مهدويت و وجود امام زمان(عج) را انكار كند يا در آن ترديد و تشكيك ايجاد كند، همين موضوع روايات ضعيف است.
وی ادامه داد: علمای بزرگ شيعه و محدثان ارجمند مثل شيخ طوسی، شيخ مفيد، شيخ صدوق، علامه مجلسی و امثال اينها در طول تاريخ غالباً فرصت پيدا میكردند كه روايات را از خطر از بين رفتن حفظ كنند و غالباً هم درگير با مخالفان و در شرايط تقيه بودند. بنابراين فرصت نكردند كه روايات را به شكل مطلوب پالايش كنند. بعضی مثل علامه مجلسی هم كه صراحتاً هدفش از گردآوری بحارالانوار را ناظر به همين موضوع دانسته است.
صادقی افزود: از اين جهت روايات ضعيف وارد كتابهای شيعه هم شدند و متأسفانه در باب مهدويت هم، چون از سنخ پيشگويی و خبر دادن از غيب بود و از طرفی ظرفيت خوبی برای سوء استفاده بود، كار مطلوب صورت نگرفت. در حال حاضر اخبار ضعيف فراوانی در كتابهای حديثی، خصوصاً در ارتباط با مهدويت وجود دارد. از طرف ديگر درباره كار نقد و تحليل و بررسی هم میشود گفت كه كمتر از انگشتان يك دست كار خوب و علمی انجام شده و آنها هم معاصر هستند مثل كار مرحوم محمد صدر يا مصطفی صادقی.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث با بيان اينكه خلأ بزرگی در اين رابطه وجود دارد، عنوان كرد: متأسفانه اين روايات ضعيف، نه تنها وارد كتابها و نوشتهها شده و در جامعه به عنوان روايات مقبول تلقی شدهاند، بلكه گاهی براساس آنها تطبيقهايی هم صورت گرفته كه اخيراً هم تا حد وسيعی خبرساز شده است. به همين دليل احساس كردم كه به اندازه توانايیام در اين زمينه برای روشن شدن اعتبار اين احاديث وارد كار علمی و پژوهشی بشوم.
وی در بخش ديگری از سخنان خود به ارائه گزارشی از فصلها و بخشهای كتاب «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت» پرداخت و گفت: در اين كتاب با محور قرار دادن رسالهای از جلالالدين سيوطی سعی شده است كه در اكثر موضوعات مربوط به مهدويت، روايات بررسی و كنكاش شوند.
صادقی با بيان اينكه در فصل اول كلياتی ارائه و مبانی ارزيابی روايات مطرح و تا حد ضرورت توضيح داده شده است، ادامه داد: در فصل دوم، اصل موضوع ظهور موعود در آخرالزمان و هويت و تبار مهدی موعود(عج) بررسی شده است. مثلاً ما روايتی داريم كه گفته جز عيسی بن مريم، مهدی وجود نخواهد داشت. يا رواياتی داريم كه مهدی موعود(عج) را از نسل عباس عموی پيامبر دانستهاند؛ همچنين رواياتی داريم كه به نوعی دلالت دارند كه مهدی موعود(عج) از نسل امام حسن مجتبی(ع) است.
اين حافظ قرآن كريم اظهار كرد: اعتقاد شيعه اين است كه مهدی(عج) از نسل امام حسين(ع) است. چطور میشود اين روايات را ارزيابی كرد؟ آيا بايد قبول تأويل يا اساساً رد كنيم؟ يا روايتی داريم كه سخن از چندين مهدی گفته است. در اين كتاب به تفصيل اين موضوعات بررسی شده است.
وی در ادامه به فصل سوم اين كتاب پرداخت و با بيان اينكه در فصل سوم مسائل و حوادث مربوط به پيش از ظهور بررسی شدهاند، گفت: فتنههای آخرالزمان، قيام خراسان و پرچمهای سياه، كشتار در حرم خدا، سفيانی، نفس زكيه، ندای آسمانی و ندای زمينی، فرو رفتن سپاهی در بيداء، آشكار شدن كف دستی در آسمان، كسوف و خسوف غيرعادی و موارد ديگر. در افواه عمومی چيزهايی شايع هست كه اساساً روايات آنها صحت ندارند يا ضعيف هستند، اما متأسفانه گاهی حتی داستانپردازی هم بر اساس اين روايات ضعيف صورت گرفته است.
صادقی ادامه داد: اين بخش از روايات چون هم از مسائل شگفتانگيز خبر دادهاند و هم به نوعی خبر دادن از آينده تلقی میشوند، اكثراً به دليل جذابيتی كه دارند باعث شدهاند خيلی به آنها توجه شود و صحيح و سقيم در هم آميخته بشوند. بعضیها حتی حوادثی كه در گذشته نزديك رخ داده يا در حال اتفاق است را با توجه به اين روايات تفسير و تأويل میكنند و متأسفانه توقع ايجاد میكنند.
اين كارشناس علوم قرآن و حديث گفت: در فصل چهارم، مسائلی مانند زمان ظهور، محل ظهور، ياران و سپاهيان حضرت، سن حضرت در هنگام ظهور، پايتخت حضرت، نبردهای حضرت، فتح مناطقی مثل روم و قسطنطنيه، نازل شدن حضرت عيسی، خروج دجال، وضعيت جهان پس از ظهور و وضعيت جهان پس از حضرت مهدی، روايات مربوط به اين مسائل مورد بررسی قرار گرفته است. به عنوان مثال آيا زمان ظهور مشخص است؟ آيا كسانی با نامهای سفاح و منصور و قحطانی در ارتباط با مهدی موعود و آخرالزمان خواهند بود؟ آيا جهان پس از مهدی، جهانی توأم با آرامش و صلح و صفا خواهد بود يا برعكس به ظلم و سياهی و تاريكی باز خواهد گشت؟ آيا رجعتی در كار خواهد بود؟ اينها مسائلی هستند كه در روايات اين فصل بررسی شدهاند.
وی همچنين در مورد مبانی و شيوه كار خود در اين كتاب اظهار كرد: اولاً در اين كار دلالت و معنا را مبنا قرار داده و هر جا كه اقتضا داشته، وضع سند روايات را هم بررسی كردهايم. ثانياً بررسی روايات بر اساس مبانی مورد قبول شيعه شامل انطباق با قرآن، سنت قطعی پيامبر و ائمه(ع)، عقل، تاريخ متواتر، اجماع علمای اماميه، عدم تعارض حقيقی روايات معصومين(ع)، باور به موجود بودن و شخصی بودن مهدی موعود(عج) و عدم حجيت علیالاطلاق روايات غيرمعصومان صورت گرفته است.
صادقی در بخش ديگری از سخنان خود به مهمترين موضوعی كه در رابطه با جعل و تحريف روايات مهدويت قابل برداشت است، پرداخت و اظهار كرد: از آنجايی كه تدوين روايات در سدههای دوم و سوم بيشتر صورت گرفته و مهدويت هم موضوعی سياسی است، هم كانونهای قدرت مثل عباسيان و عدهای از طالبيان و ديگر گروهها در آن طمع میكردند و هم عوامل وارد كننده اسرائيليات در نصوص دينی فعال بودند، اضافه كنيد درگيریهای قومی و قبيلهای و ساير مسائل اجتماعی و سياسی را، نتيجه آن شد كه روايات مهدويت متأسفانه با حجم انبوهی از حديث ضعيف مخلوط شد. بنابراين در اين كتاب به خصوص با توجه به مسائل تاريخی و مبانی ياد شده سعی شده تا حدی كه از دست نگارنده برآمده، اعتبار روايات بررسی شوند.
وی درباره اينكه آيا درباره اين اثر، اساتيد و مراكز معتبر اعلام نظر كردهاند يا خير، نيز گفت: علاوه بر اينكه در تكوين اين اثر از نظرات اساتيد دانشگاهی در گرايش علوم قرآن و حديث بهره بردهام، محتوای اين كتاب با نام قبلی «نقد دلالی روايات العرف الوردی فی اخبار المهدی»، از طرف مركز تخصصی مهدويت حوزه علميه قم مناسب ارزيابی شده و معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبليغات اسلامی هم آن را مطلوب و مناسب ارزيابی كرده است.
اين حافظ قرآن كريم در پايان درباره چگونگی دستيابی به كتاب و تهيه آن، اظهار كرد: درباره محتوای كتاب و چگونگی تهيه آن علاقهمندان میتوانند به سايت صادقون 14 به نشانی www.sadeghoon14.ir مراجعه كنند.
شايان ذكر است كتاب «پژوهشی در زمينه جعل و تحريف در روايات مهدويت»، يك اثر علمی و پژوهشی است كه در فضای نقد و تحليل با محور قرار دادن احاديث موجود در رابطه با مهدی موعود، نوشته شد. اين كتاب 368 صفحه دارد كه اخيراً چاپ اول آن در قطع وزيری انجام شد. ضمن اينكه در تأليف اين اثر از 270 منبع عربی و فارسی و حتی انگليسی استفاده شده است.
